Dòng sông Cà Ty

Sông Cà Ty là con sông thuộc tỉnh Bình Thuận, chảy qua trung tâm thành phố Phan Thiết.

Hướng chảy

Sông Cà Ty bắt nguồn từ dãy núi Ông với độ cao hơn 1.300 m, chảy theo hướng Bắc – Nam rồi đổi hướng Tây Bắc – Đông Nam, và đổ ra biển tại cửa Thương Chánh – Phan Thiết. Vùng thượng nguồn còn được gọi là sông Mương Mán. Sông dài 65 km, diện tích lưu vực 754 km², chiều dài bình quân lưu vực 45 km, chiều rộng bình quân lưu vực 17 km, mật độ lưới sông là 0,32 km/km², hệ số uốn khúc là 1,40. Độ cao phổ biến của lưu vực là từ 200 – 400 m. Độ dốc của sông ở vùng thượng nguồn khoảng 39%, và độ dốc bình quân lưu vực khoảng 48,6‰. Lòng sông mở rộng không nhiều về phía cửa ra, sông chảy từ thượng nguồn đến cửa ra trong một lòng sông duy nhất. Vùng núi của lưu vực tuy ngắn nhưng có chiều ngang lớn và thu hẹp về phía hạ lưu. Hồ chứa nước Sông Móng trên nhánh sông Móng tại xã Hàm Thạnh, huyện Hàm Thuận Nam có dung tích 37 triệu m³.

Sông có chiều dài 65 km, diện tích lưu vực 753 km², độ cao trung bình 159 m, độ dốc 11,2%, mật độ lưới sông 0,32 km/km².

Nguồn gốc của sông là một hệ thống sông suối phức tạp với nhiều tên gọi, nằm ở vùng núi các xã Mỹ Thạnh, Hàm Cần, Hàm Thạnh thuộc huyện Hàm Thuận Nam. Các dòng chảy bắt đầu uốn lượn từ phía nam rồi chuyển hướng sang đông.

Hai nhánh chính là sông Ta Da và sông Móng, chạy theo hướng đông và hợp nhất tại phía đông xã Hàm Thạnh, hình thành nên sông Cà Ty.

Từ điểm hợp lưu, sông tiếp tục chảy theo hướng gần đông qua xã Mương Mán, huyện Hàm Thuận Nam, sau đó đổi hướng đông nam, đi qua trung tâm thành phố Phan Thiết và đổ ra cửa biển Cồn Chà (vịnh Phan Thiết).

Tại thành phố Phan Thiết, sông tiếp nhận nước từ sông Cái (Phan Thiết) chảy từ các xã Hàm Minh, Hàm Cường.

Tên gọi

Về nguồn gốc tên gọi của sông, có ý kiến cho rằng, dù lưu lượng nước chảy qua các con sông thường là nước ngọt, nhưng sông Cà Ty lại có nước lợ và thỉnh thoảng là nước mặn. Điều này đã được người Việt cổ phát hiện từ rất lâu khi họ mới đến đây sinh sống, và do đó họ thường nói 'kỳ ta, kỳ ta', từ đó dần dần đọc trại thành 'Cà Ty' như hiện nay.

Tuy nhiên, địa danh bắt đầu với từ 'Cà' rất phổ biến trong tiếng Việt, tiếng Chăm và nhiều ngôn ngữ khác. Ở Ninh Thuận và Bình Thuận có các địa danh như Cà Ná, Cà Đú,... Ở Đất Mũi có tỉnh Cà Mau. Tại Hà Nội có sông Cà Lồ. Hiện tượng 'nước mặn nước lợ' cũng xảy ra ở nhiều sông miền nam Trung Bộ do sự chênh lệch giữa mùa lũ và mùa khô.

Liên kết ngoài

• Trang web chính thức của Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Thuận Lưu trữ ngày 01-03-2010 tại Wayback Machine