Buzz
Ngân hàng Nhựa là một cách để người nghèo tham gia vào hệ thống tài chính, mà trước đây không dành cho họ, những người không có tiền.
Đó là ngày rằm trên hòn đảo Bali thuộc Indonesia, bà Nyoman Dartini mang đồ cúng lên đền thờ, cầu xin đấng thần may mắn; việc thắp hương cầu khấn không xa lạ với chúng ta, nhưng toàn bộ đồ cúng được chi trả bằng nhựa. Đây không phải là lần duy nhất, bà Dartini định dùng nhựa để kiếm tiền mua đồ cúng dịp Galungan - ngày lễ Ấn Độ giáo đánh dấu chiến thắng cái ác. Nhờ có nhựa, thậm chí bà còn có thể đi chợ mua sắm mà không lo lắng về tài chính.
“Nhựa” ở đây không chỉ là thẻ ngân hàng có thể quẹt mọi nơi, mà còn là những chai nhựa mà bà nhặt được khi quét chợ ở Denpasar. Bà sẽ mang chai nhựa về trung tâm thu gom rác Plastic Bank, họ sẽ đưa ra khoản tiền đặt cọc của bà và thông báo số tiền trong tài khoản của bà Dartini.
“Lương tôi có thể sống được đâu”, người phụ nữ 60 tuổi nói, nhưng giọng vẫn hồ hởi khi nhận khoản tiền đều đặn mỗi tháng, tương đương 165.000 VNĐ. Số tiền tuy nhỏ nhưng đã giúp đỡ phần lớn cho gánh nặng tài chính mà gia đình nhỏ phải đối mặt hàng tháng. “Nếu không có tiền đó, có lẽ gia đình tôi đã phải vay thêm để chi tiêu sinh hoạt”.
Người Việt chúng ta không xa lạ gì với hành động “bán đồng nát” chai lọ cũ, để phần rác này có thể được tái chế một cách dễ dàng, thế nhưng hoạt động mới này tại Indonesia là một đột phá hoàn toàn mới trong chuỗi sản xuất kinh tế không ngừng chuyển động. Những người chăm chỉ nhặt chai nhựa sẽ là các “khách hàng” chính của Ngân hàng Nhựa, và họ có thể ký gửi tiền tại ngân hàng đặc biệt này, không nhất thiết phải nhận tiền mặt hàng ngày.
Nghe qua cũng thấy những nhà bảo vệ môi trường sẽ mừng rỡ. Phát minh mới này sẽ thúc đẩy người dân chăm sóc môi trường và tái chế nhựa hơn, đồng thời thúc đẩy hoạt động tái chế rác thải.
Các nỗ lực tương tự đang lan rộng trên khắp thế giới, với việc sử dụng nhựa như một loại tiền tệ để khuyến khích thu gom rác tại các vùng biển, đất trống và bãi rác địa phương. Chính phủ Indonesia đã triển khai một mạng lưới ngân hàng rác độc đáo - đây là các trung tâm tái chế không chỉ trả tiền cho mỗi lượng rác thu nhận mà còn cho vay tiền và thu tiền trả bằng rác sau này.
Tại Surabaya, thành phố lớn thứ hai của Indonesia, người dân có thể trả tiền vé xe buýt bằng chai nhựa hoặc cốc nhựa; mỗi chuyến xe buýt 2 tiếng tương đương với 10 cốc nhựa hoặc 5 chai nhựa, tùy theo kích thước của “tiền”. Bằng những hành động nhỏ nhặt, tái chế từng phần rác thải nhựa thành món đồ có giá trị, thị trưởng nữ đầu tiên của Surabaya, bà Tri Rismaharini, đã đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn rác thải nhựa vào năm 2020.
Máy nhận chai nhựa để đổi vé đã xuất hiện tại một số ga tàu điện ngầm ở Bắc Kinh và Rome. Tại Ấn Độ, một số trường học nhận nhựa tái chế thay cho tiền học phí. Trên đảo Sardinia của Ý, công ty Miniwin Co. mở cửa hàng bán hàng được làm từ nhựa tái chế, nơi mua sắm chỉ cần đưa thêm rác vào máy xử lý nhựa có tên Trashpresso.
Dự án Ngân hàng Nhựa không chỉ muốn mở rộng quy mô ở địa phương. Sản phẩm của hai nhà đầu tư David Katz và Shaun Frankson lần đầu tiên ra mắt tại Haiti vào năm 2016, sau đó mở rộng sang Philippines và Indonesia, và sắp tới là Ai Cập. David Katz cũng đã đến thăm Vatican, thảo luận về một dự án mới: anh ấy muốn Vatican kêu gọi giáo dân mang theo rác thải nhựa mỗi Chúa nhật khi đến nhà thờ. Theo David Katz, dự án này đang được triển khai tại Brazil.
Mỗi khi mở rộng sang một quốc gia mới, Ngân hàng Nhựa sẽ hợp tác với các trung tâm tái chế rác thải và xin nguồn vốn đầu tư từ các công ty quốc tế lớn. Tại Indonesia, công ty S.C. Johnson & Son, một nhà sản xuất chất tẩy rửa gia đình (cũng là nguồn gây ra rác thải nhựa lớn), cấp quỹ để hỗ trợ chín Ngân hàng Nhựa hoạt động tại Bali trong năm 2019.
Công ty này cũng đã công bố một kế hoạch mới, sử dụng chai nhựa thu được từ Indonesia và Philippines để sản xuất chai nước lau kính Windex. “Chúng tôi muốn tồn tại với tư cách là một doanh nghiệp tiên phong, nếu không phải là doanh nghiệp dẫn đầu”, đại diện của S.C. Johnson & Son cho biết.
Ngân hàng Nhựa còn mở ra cơ hội đầu tư cho những người chưa bao giờ nghĩ đến việc gửi tiền ngân hàng. “Đa số ngân hàng không muốn làm việc với người nghèo vì họ không có tiền để gửi”, Shaun Frankson nói, “vì vậy tái chế nhựa là cách để họ có cơ hội mở tài khoản ngân hàng đầu tiên”. Trong số 3.200 tài khoản ngân hàng tại Bali, khoảng 1.200 người có số dư trong tài khoản Ngân hàng Nhựa. Điều này có nghĩa là họ đã có thể vay vốn từ nhiều nguồn khác.
Muhammad Abdullah Sajad, hiện đang sống cùng vợ và con nhỏ trong một căn nhà nhỏ thuộc trung tâm hỗ trợ của Ngân hàng Nhựa, đã từng rất khó khăn mà không thể tiết kiệm được bất kỳ đồng nào. “Mỗi khi đều phải tiêu tiền, mua đồ cho vợ con rất tốn kém”, anh nói. Sau khi đăng ký thu gom rác nhựa cho Ngân hàng Nhựa, anh đã mở được tài khoản ngân hàng chính phủ đầu tiên. Số tiền tiết kiệm của anh đã lên đến hơn 50 USD, và Muhammad Abdullah Sajad bắt đầu mơ tới một ngôi nhà bằng gạch để thay thế căn nhà tre xập xệ, để vợ con không còn lo lắng mỗi khi trời mưa nắng.
“Trước đây, những người thu gom rác nhựa này thường phải vay tiền để trang trải cuộc sống”, cô Susyati nói. Cô là người điều hành trung tâm tái chế của Ngân hàng Nhựa tại Denpasar, cũng là người quản lý ứng dụng nhắn tin thông báo tiến độ công việc và số dư tài khoản cho 8 người thu gom chai nhựa trong khu vực, trong đó có anh Sajad. “Bây giờ với số tiền thêm vào mỗi tháng, họ đã có tài chính tự lập và không cần vay tiền nữa”, cô Susyati nói tiếp. Theo cô, những người thu gom chai nhựa trong khu vực đã làm việc chăm chỉ hơn, “Số chai tôi thu được từ 3 người bây giờ đã bằng với số chai thu được từ 8 người trước đây”.
Gusi Made Astri, một công nhân dọn rác bờ biển Sanur năm nay đã 54 tuổi, bắt đầu làm việc từ sớm và nhận tới hai ca dọn dẹp mỗi ngày, đã có thu nhập khoảng 127 USD mỗi tháng. Cô bán chai nhựa thu được cho các ngân hàng rác, cô tiêu một phần tiền vào thuốc thang, loại thuốc làm dịu cơn đau đầu của người lao động dưới cái nắng gay gắt, một thứ xa xỉ trước đây cô Astri không dám mơ tới. Nếu cô làm việc chăm chỉ, có khi cô còn có thể mua một chiếc váy mới để diện trong dịp lễ Galungan sắp tới.
Tin tức về giá trị của chai nhựa đã lan rộng, cô Astri chỉ còn thu được hai lần rác nhựa mỗi ca làm việc, không còn được như trước đây khi thu được hai bao tải đầy. “Bây giờ ai cũng biết giá trị của rác nhựa, cạnh tranh đã trở nên khó khăn hơn”.
Tham khảo Bloomberg
