Buzz
7.000 năm trước, người Chinchorro sống tại Sa mạc Atacama, Chile đã truyền cho nhau phong tục tôn vinh người đã khuất.
Tại Sa mạc Atacama, vùng đất khô cằn nhất Trái Đất, các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra các xác ướp có tuổi đời lâu hơn xác ướp Ai Cập lên đến 2.000 năm. Mặc dù nền văn minh Ai Cập đã phổ biến thuật ngữ “xác ướp”, họ không phải là những người đầu tiên áp dụng kỹ thuật bảo tồn tiên tiến.
Chinchorro là nhóm người đầu tiên sinh sống ở miền Bắc Chile và miền Nam Peru, Bernardo Arriaza, một nhà nhân chủng học tại Đại học Tarapacá, cho biết. Họ là những người tiên phong sinh sống ở vùng Sa mạc Atacama, đồng thời cũng là nền văn minh đầu tiên ướp xác người đã khuất, bắt đầu từ khoảng năm 5.000 Trước Công nguyên.
Những thi thể của hàng trăm người sống theo lối săn bắt và thu thập đã được phát hiện rải rác khắp vùng Arica và Parinacota, ven bờ Thái Bình Dương. Họ đã sống phát đạt nhờ nguồn cá từ biển, trong khoảng từ năm 5450-890 Trước Công nguyên. Năm 2021, UNESCO đưa những nghĩa địa cổ đại vào Danh sách Di sản Thế giới nhờ giá trị khảo cổ có một không hai.
Chúng không chỉ cung cấp chi tiết về nghi lễ chôn cất và thờ phụng của một nền văn hóa cổ đại, mà còn đem lại một góc nhìn mới về hoạt động xã hội và tín ngưỡng tâm linh của người Chinchorro. Khác với người Ai Cập, hoạt động ướp xác ở miền Nam Mỹ không phân biệt địa vị xã hội.
Nhà nghiên cứu Arriaza giải thích: “Nghi lễ trong nền văn hóa Chinchorro vẫn được coi là quan trọng trên nhiều khía cạnh: họ là nhóm người đầu tiên tiến hành tang lễ, là những người dẫn đầu trong khu vực. Những thi thể ngày nay được gọi là xác ướp Chinchorro thực sự là những tác phẩm nghệ thuật của thời kỳ tiền-Tây Ban Nha. [Những xác ướp này] là cách mà người xưa thể hiện giá trị nghệ thuật với cảm xúc và ý nghĩa của cộng đồng dân cư cổ đại”.
Mặc dù UNESCO vừa công nhận vị trí di sản của các khu vực khảo cổ, người dân ở Arica đã từ lâu tôn vinh văn hóa của những người tiền bối. Những xác ướp Chinchorro được chôn sâu dưới đất, trở thành một phần của nền đất xây làng.
Ông Johnny Vásquez, người đã sống ở Arica suốt 60 năm, vẫn nhớ rõ sự kiện đào cống năm xưa. Khi đào để lắp đường ống nước, ông và đội công nhân phát hiện “xác ướp xếp lớp lên nhau”. Năm 2004, khi đào để xây khách sạn, họ tìm thấy xương người chỉ một mét dưới bề mặt đất. Thay vì xây, họ quyết định biến đó thành bảo tàng.
Đến nay, các nhà khảo cổ đã khám phá ra hàng trăm xác ướp với mọi lứa tuổi dưới lớp đất nông. Theo giải thích của Vivien Standen, một nhà sinh khảo cổ tại Đại học Tarapacá, đất ở đây có chứa nhiều arsen tự nhiên, gây ra tỷ lệ tử vong và sảy thai cao. Người Chinchurro thường bôi mangan lên người, nhưng kim loại này độc hại, làm tình trạng sức khỏe của họ trở nên tệ hơn.
Việc sống giữa nghĩa trang có lẽ làm nhiều người lo lắng, nhưng ông Marina Esquieros, một cư dân ở Arica, không sợ. “Tôi không lo. Gia đình tôi ở đây mà. Tôi không quan tâm nhiều đến việc các thi thể nằm ở đây”.
Mô phỏng đầu của xác ướp Chinchorro.
Chúng ta thấy xác ướp, nhưng người dân địa phương không nhìn đơn giản như vậy. Họ coi như tổ tiên đang bảo vệ cuộc sống hàng ngày của họ. “Chúng tôi cảm thấy mình là hậu duệ của người Chinchorro”, Alfredo Guerrero chia sẻ. “10 năm qua, tôi luôn nói với gia đình mình rằng tôi sẽ không bao giờ rời đi. Tôi sẽ ở lại và thăm họ mãi mãi”.
Jorge Ardiles, một ngư dân địa phương, đồng tình. “Họ cũng là ngư dân như chúng tôi, từng sống ở đây. Sau hàng ngàn năm, đến lượt chúng tôi sinh sống ở đây. Là một làng chài, chúng tôi coi dân làng là hậu duệ của họ, và vì vậy chúng tôi muốn bảo tồn di sản của họ, là di sản của cả cộng đồng”.
“Chúng tôi là những người sống cùng thời với người Chinchorro”, ngư dân Ardiles tự tin tuyên bố.
