Dựng bài: Diễn đạt và tư duy trong văn tự sự, tuần 7

Dựng bài: Diễn đạt và tư duy trong văn tự sự, tuần 7
 

Dựng bài: Diễn đạt và cảm xúc trong văn tự sự, Tóm tắt 1

Dựng bài: Diễn đạt và cảm xúc trong văn tự sự, Tóm tắt 2

I. PHÂN TÍCH VÀ DIỄN ĐẠT TRONG VĂN TỰ SỰ

1.
- Phân tích là việc sử dụng từ ngữ hoặc các phương tiện nghệ thuật để người nghe, người đọc có thể thấy rõ các chi tiết, cấu trúc của sự vật, hiện tượng, con người.
- Diễn đạt là cách thức thể hiện ý nghĩa, cảm xúc cá nhân trước một sự vật, sự việc, hiện tượng, con người trong cuộc sống.

2. Phân tích trong văn tự sự có tương đồng hoàn toàn với phân tích trong các văn bản phân tích không? Sự khác biệt giữa diễn đạt trong văn tự sự và diễn đạt trong các văn bản diễn đạt là gì?
Phân tích trong văn tự sự không hoàn toàn giống với phân tích trong các văn bản phân tích.
Bảng so sánh giữa diễn đạt trong văn tự sự và diễn đạt trong các văn bản diễn đạt.

3. Dựa vào những gì để đánh giá sự hiệu quả của phân tích và diễn đạt trong văn tự sự?
Đánh giá sự hiệu quả của phân tích và diễn đạt trong văn tự sự dựa vào việc liệu phân tích và diễn đạt đã phục vụ cho mục đích văn tự sự đến mức độ nào, chúng đã làm cho văn tự sự trở nên sinh động như thế nào.

BÀI TẬP THỰC HÀNH
1. Đánh giá vai trò của miêu tả và biểu cảm trong:
a. Một đoạn trích văn tự sự từ lớp 10.
Đoạn văn kể về việc bà lão phát hiện ra Tấm từ trong quả thị bước ra, như mô tả trong bài “Tấm Cám” (cụm từ “Ngày nào bà lão cũng đi chợ vắng... lấy làm lạ”).
- Miêu tả: “Từ trong quả thị chui ra một cô gái thân hình bé nhỏ như ngón tay nhưng chỉ trong chớp mắt đã biến thành Tấm”.
=> Miêu tả giúp độc giả hình dung rõ hình ảnh của Tấm từ quả thị bước ra và sau những lần biến đổi, Tấm sẽ trông như thế nào.
- Biểu cảm: bà lão kinh ngạc trước sự xuất hiện của Tấm và cách cô ấy hành động.
=> Biểu cảm giúp thể hiện tâm trạng, suy nghĩ của bà lão, làm cho câu chuyện sinh động hơn.
b. - Miêu tả và biểu cảm: “em bé có đôi bím tóc nhỏ xíu’’, “Trời đang thu … run rẩy’’.
=> Sự kết hợp giữa miêu tả và biểu cảm làm cho đoạn văn tự sự trở nên sống động và hấp dẫn.

2. Viết một bài văn tự sự sử dụng miêu tả và biểu cảm kể về một chuyến đi đầy cảm xúc (một chuyến về quê, một hành trình du lịch).
Gia đình tôi cùng nhau đến Tam Đảo nghỉ dưỡng vào những ngày đầu thu. Ánh nắng vàng nhẹ nhàng chiếu vào ô tô, tôi muốn mở cửa kính để chạm vào ánh nắng ban mai ấm áp. Khung cảnh thu sẽm, những tia sương mù bao quanh con đường quanh co. Một cảm giác thật sảng khoái sau một tuần học căng thẳng.
 

TỔNG KẾT BÀI TẬP

PHẦN MÔ TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ

Câu 1 (trang 73 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):

- Trong văn tự sự, miêu tả là việc sử dụng ngôn ngữ (hoặc các phương tiện nghệ thuật khác) để làm cho người nghe (người đọc, người xem) có thể hình dung được sự vật, hiện tượng, con người như thể chúng đang hiện hữu trước mắt.
- Biểu cảm là việc thể hiện những tình cảm, cảm xúc của bản thân trước sự vật, sự việc, hoặc con người trong cuộc sống.

Câu 2 (trang 73 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):
- Miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự không hoàn toàn tương đồng với miêu tả trong văn miêu tả hoặc biểu cảm trong văn biểu cảm. Điểm chung giữa chúng là cả hai đều làm cho sự vật trở nên rõ ràng, sinh động, có hình dáng, và cảm xúc. Sự khác biệt giữa chúng được thể hiện qua mục đích sử dụng:
+ Miêu tả trong văn tự sự chỉ là yếu tố phụ giúp văn bản thêm sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn người đọc hơn.
+ Biểu cảm trong văn tự sự là yếu tố giúp thể hiện cảm xúc, tâm trạng của nhân vật trong văn bản, và là phương tiện dẫn dắt câu chuyện.
- Tóm lại, vì văn tự sự là văn kể nên những yếu tố như miêu tả hay biểu cảm chỉ là yếu tố được thêm vào để làm cho câu chuyện trở nên sống động, “có hồn”, trong khi mục đích chính của văn tự sự là kể chuyện, chứ không phải là miêu tả hay biểu cảm.

Câu 3 (trang 73 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):
Để đánh giá hiệu quả của miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự, người đọc cần xem xét miêu tả và biểu cảm đã phục vụ mục đích của văn tự sự đến đâu, và chúng có làm cho bài văn tự sự trở nên sống động, chân thực như thế nào.

Câu 4 (trang 73 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):
- Đoạn trích trên là một đoạn văn tự sự vì nó kể về những sự kiện diễn ra trong một đêm ngoại trời, có sự xuất hiện của các nhân vật (chàng trai chăn cừu và cô gái) cùng người kể chuyện.
- Trong đoạn trích, có sự sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm:
+ Miêu tả cảnh ngoại trời ban đêm (“...suối reo rõ hơn…cỏ non đang mọc”; “…phía đầm bên kia…”
+ Miêu tả về công chúa (“… có một cái gì đó mát rượi… tóc mây gợn sóng”…)

II. Quan sát, tưởng tượng, liên tưởng về việc diễn đạt miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

Câu 1 (trang 75 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):
a. Tương ứng: từ một sự kiện hoặc hiện tượng nào đó mà gợi lên sự liên kết với một sự kiện hoặc hiện tượng khác
b. Quan sát: sự xem xét để hiểu rõ hơn về một sự vật hoặc hiện tượng
c. Tưởng tượng: việc tạo ra hình ảnh của một điều không tồn tại trong thế giới thực trong tâm trí, hoặc một điều mà chưa từng được trải nghiệm.

Câu 2 (trang 75 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):
Để mô tả tốt trong văn tự sự, người viết không chỉ cần có khả năng quan sát tỉ mỉ về đối tượng mà còn cần phải có sự liên kết và tưởng tượng phong phú. Chỉ có như vậy, mô tả mới trở nên chân thực, cụ thể, sinh động và thu hút người đọc. Như ở đoạn trích mục I.4, nếu thiếu sự quan sát từ tác giả, chúng ta sẽ không thể nhìn thấy những hình ảnh như: một đêm trong rừng, tiếng nước “reo rắt hơn, đám sáng nhỏ trên ao, hoặc hình ảnh của “cô gái yên bình như một chú mèo đùa giỡn trong bóng tối của nhà trời, nơi có lễ hội sao…” Những chi tiết đó được xây dựng cần phải dựa trên sự liên kết và tưởng tượng của tác giả. Chính nhờ vào sự liên kết đó, chúng ta mới có thể nhìn thấy cuộc hành trình yên bình, nhẹ nhàng của các ngôi sao khi nghĩ đến “một đàn cừu lớn”.

Câu 3 (trang 75 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1):
Để câu chuyện mà chúng ta kể không trở nên khô khan, người kể cần phải kết hợp việc thể hiện cảm xúc, tình cảm của nhân vật (hoặc của bản thân) trong quá trình tự sự. Tuy nhiên, những cảm xúc, những xúc động (để biểu lộ) xuất phát từ: sự quan sát, chăm chỉ, tinh tế; sự áp dụng liên tưởng, tưởng tượng từ ký ức; từ những sự kiện, sự việc khách quan đã và đang làm rung động trái tim người kể. Theo đoạn trích mục I.4, những ngôi sao nảy sinh từ việc quan sát kỹ lưỡng, chăm chỉ về cảnh đêm. Một đêm sao huyền ảo và lãng mạn, cộng với vẻ đẹp trong sáng và đầy ngây ngô của cô gái đã chắc chắn làm lay động trái tim giàu cảm xúc và dễ xúc động của chàng trai. Và rõ ràng là những tình cảm ấy đã khiến đoạn văn trở nên trôi chảy hơn và hấp dẫn hơn.
Vì vậy, quan điểm nêu ở mục (d) là không chính xác. Không thể nói rằng để biểu lộ khi tự sự, chỉ cần tìm kiếm những cảm xúc, những xúc động trong tâm hồn người kể.
Luyện tập
Câu 1 (trang 76 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1): Nhận xét về vai trò của các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong:
a. Đoạn trích “Chiến thắng Mtao Mxây” là một trong những đoạn trích đã học cho thấy vai trò quan trọng của yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự. Nhờ các yếu tố miêu tả, người đọc có thể thấy ngọn núi rừng Tây Nguyên như hiện ra trước mắt, cuộc chiến diễn ra sinh động hơn. Thêm vào đó, các yếu tố biểu cảm giúp suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật trong truyện trở nên chân thực hơn bao giờ hết. Yếu tố miêu tả và biểu cảm đã làm cho cuộc chiến trở nên hùng vĩ, gay cấn hơn và từ đó hình ảnh người anh hùng trở nên hoành tráng hơn.
b. Đoạn trích “Lẵng quả thông” của tác giả C. Pau-tốp-xki: người kể đã sử dụng tài tình các yếu tố miêu tả và biểu cảm từ sự quan sát, liên kết và tưởng tượng của mình. Đầu tiên, yếu tố miêu tả như “một đứa bé với đôi bím tóc nhỏ xíu…”, “Trời thu… đang bắt đầu làm mình run rẩy” thể hiện khả năng quan sát tỉ mỉ của tác giả. Thêm vào đó là các yếu tố biểu cảm giúp đoạn văn trở nên sống động hơn, thực tế hơn. Tóm lại, tác giả đã thành công trong việc sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự của mình.

Câu 2 (trang 76 sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 10 Tập 1): Viết một bài văn tự sự sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm
* Lưu ý:
- Thể loại: văn tự sự (theo đề tài có sẵn) => Không nên tập trung quá vào miêu tả và biểu cảm.
- Thể hiện cảm xúc thật, những điều mà bạn đã trải qua, quan sát kết hợp với liên kết để tạo ra một bài văn đầy cảm xúc, phong phú và hấp dẫn người đọc (Tránh việc viết những điều không có cảm xúc, cảm xúc giả mạo và tưởng tượng quá mức).
* Dưới đây là một dàn ý để kể lại kỉ niệm về một chuyến đi về quê ngoại:
1, Mở đầu: - Bạn trở về quê ngoại vào dịp nào?
- Cảm xúc ban đầu khi ngồi trên chuyến xe trở về quê ngoại?
2, Thân bài
- Cảnh quan thôn quê bắt đầu hiện ra: những cánh đồng mênh mông, đàn cò trắng lượn vút, ánh nắng buổi sáng dần lên…
- Mô tả ngôi nhà của bà ngoại: Vị trí, cảnh quan xung quanh ngôi nhà (vườn cây với những loại quả lạ, ao hồ…)
- Buổi tối: cả nhà sum vầy bên bữa cơm đơn giản nhưng ấm cúng – khác biệt so với bữa cơm hàng ngày ở thành phố.
- Ngày hôm sau: đi cùng bà ra đồng, được trải nghiệm cuộc sống thôn quê
- Gặp gỡ và kết bạn với nhiều người, được học làm những trò chơi dân gian…
3, Kết bài: Cảm xúc của bạn sau chuyến đi.
- Niềm hi vọng cho một tương lai tươi sáng hơn cho đất nước…

Đọc tiếp các bài viết để học tốt môn Ngữ Văn lớp 10

- Soạn bài Tam đại con gà
- Soạn bài Nhưng nó phải bằng hai mày