Dương phụ hành

Dương phụ hành giúp học sinh hiểu rõ nội dung, phân tích cấu trúc, và giá trị văn hóa nghệ thuật của tác phẩm, cũng như hoàn cảnh sáng tác và tiểu sử tác giả, để nắm vững môn văn lớp 11.

Tác giả

Tác giả Cao Bá Quát

1. Tiểu sử 

- Cao Bá Quát ( 1809 – 1855 ) tự gọi là Chu Thần, hiệu là Cúc Đường, Mẫn Hiên, là người xuất thân từ làng Phú Thị, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay thuộc quận Long Biên, Hà Nội). 

- Trong thời niên thiếu, Cao Bá Quát sống trong hoàn cảnh vất vả, nhưng được biết đến là một đứa trẻ thông minh, chăm chỉ và giỏi văn chữ. 

- Vào khoảng tháng 6, tháng 7 âm lịch năm Giáp Dần 1854, nhiều tỉnh thành ở miền Bắc gặp đại hạn, cộng với nạn châu chấu làm mất mùa màng, khiến cho cuộc sống của người dân trở nên vô cùng khó khăn; Cao Bá Quát đã kêu gọi một số người yêu nước, các nhà lãnh đạo ở các vùng Quốc Oai, Vĩnh Phúc, Cao Bằng, Lạng Sơn... cùng nhau ủng hộ Lê Duy Cự làm vua để chống lại triều Nguyễn.

- Cao Bá Quát trở thành quốc sư, hợp tác với thổ mục Sơn Tây như Đinh Công Mỹ và Bạch Công Trân tổ chức cuộc khởi nghĩa tại Mỹ Lương, thuộc vùng Sơn Tây để chống lại triều đình thời đại đó.

- Trong quá trình chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa, do có người tố giác nên kế hoạch đã bị vạch trần. Đối diện với tình hình khẩn cấp, Cao Bá Quát đã phải ra lệnh tấn công vào cuối năm 1854.

- Mặc dù có những chiến thắng, nhưng khi quân đội của triều đình tập trung tấn công, cuộc khởi nghĩa liên tục gặp thất bại. 

- Ông đã hy sinh trong cuộc khởi nghĩa chống lại chế độ phong kiến của nhà Nguyễn.

2. Sự nghiệp văn học

- Cao Bá Quát là một nhà thơ tài năng và kiên cường, được đồng thời coi là Thánh Quát (“Thần Siêu, Thánh Quát”).

- Tác phẩm văn chương của ông thể hiện một cách rõ ràng tinh thần chỉ trích mạnh mẽ chế độ phong kiến lạc hậu, bảo thủ, và thể hiện tư tưởng tiên tiến có tính chất tự do, phản ánh nhu cầu cải cách của xã hội Việt Nam vào thế kỷ XIX. 

- Ngay sau khi cuộc nổi loạn tại Mỹ Lương (tỉnh Sơn Tây) thất bại (1855-1856), các tác phẩm của Cao Bá Quát đã bị chính quyền nhà Nguyễn thu giữ, cấm sử dụng và lưu hành, nên đã bị mất không ít.

- Một số tác phẩm còn sót lại được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán.- Cụ thể, hiện vẫn còn 1353 bài thơ và 21 bài văn xuôi, trong đó có 11 bài theo thể ký hoặc luận văn và 10 truyện ngắn theo thể truyền kỳ.

- Về chữ Nôm, một số bài thơ nổi tiếng bao gồm, Đường luật và bài phú Tài tử đa cùng (Bậc tài tử gặp nhiều khốn cùng). Về chữ Hán, số lượng thơ nhiều hơn, được tập hợp trong các tập: Tuyển tập thơ của Cao Bá Quát, Sưu tập văn của Cao Chu Thần, Tuyển tập thơ của Cao Chu Thần, Tuyển tập thơ của Mẫn Hiên. 

Tác phẩm

Chuyên đề về tác phẩm Dương phụ hành

1. Khái quát

- Tác phẩm “Dương phụ hành” được sáng tác trong giai đoạn từ 1842 – 1843, khi Cao Bá Quát thực hiện chuyến đi sang In đô nê xia.

- Bài thơ đề cập đến cuộc sống của một người phụ nữ ở Tây Phương, từ đó nhà thơ suy ngẫm về đời sống của phụ nữ và người đàn ông, về niềm vui khi sum họp và nỗi đau khi phải xa cách.

2. Phân tích chi tiết

- Bối cảnh. Một đêm trăng trên biển lớn. Cơn gió biển thổi mát lạnh.

- Trang phục. Chiếc áo màu trắng tinh khôi như tuyết (trắng như tuyết). Một vẻ đẹp trắng muốt, khiến nhà thơ ngạc nhiên và xúc động lần đầu tiên.

- Giao tiếp. Nàng nhìn qua thuyền của người Nam, thấy ánh đèn lửa sáng (ánh sáng lò bếp), tựa vào vai chồng, sửa áo chồng, nói lời mềm mại... Nàng nắm nhẹ tay 'nắm cốc sữa đầy, biếng nhác cầm tay”. Điều kỳ lạ nhất là cử chỉ 'nghiêng ngả đòi chồng nhắm nhắm”. Sự ngọt ngào và tình cảm yêu thương. Nàng đang sống trong niềm vui và hạnh phúc của tình yêu đôi lứa. Trong bản văn bằng chữ Hán, từ 'lang” (chồng, người yêu) được lặp lại 3 lần ở câu thứ 2, 4, 7. Màu trắng của chiếc áo, ánh sáng của ánh trăng (dải trăng), sự rực rỡ của đèn lửa, và làn gió lạnh của đại dương đêm – tất cả cùng tạo nên sự mô tả về vẻ đẹp, tâm hồn và hạnh phúc của người phụ nữ phương Tây.

- Ngôn từ và cách mô tả phản ánh sự ngạc nhiên, sự tôn trọng đối với người châu Âu trong một nền văn minh xa lạ, là lần đầu tiên tác giả tiếp xúc. Trong thơ trung đại, việc nhắc đến phụ nữ thường liên quan đến vẻ đẹp hào nhoáng; trong bài thơ này, tác giả mô tả phụ nữ trong niềm hạnh phúc của tình yêu đôi. Ý đó thật mới mẻ.

- Tâm trạng của nhà thơ:

+ Trong câu 6, miêu tả bức tranh của đêm sương lạnh. Điều đó làm tăng thêm sự cô đơn và tê tái của người xa cách, làm cho họ cảm thấy lạnh lẽo hơn.

+ Câu 8 tạo ra sự đối lập so với 7 câu trước. Nhà thơ tự hỏi (nói với chính mình) 'Liệu người phương Nam có biết về nỗi đau của sự chia ly?”. Người ta hạnh phúc trong niềm vui sum họp, trong khi nhà thơ lại chịu đựng nỗi đau và sự cô đơn của sự chia ly. Nỗi đau càng lớn khi phải đối diện với sự hiểu biết về việc phải rời xa, khi tài năng bị lãng quên, và danh vọng bị lụi tàn, như một người quân sĩ trải qua nhiều khổ đau trên con đường danh vọng.

→ Một câu thơ có thể chứa đựng biết bao tâm tư. Thật sâu sắc và đầy cảm xúc.

Kết luận

- Bài thơ được viết theo dạng thể 'hành” thất ngôn. Ý nội dung tìm kiếm từ bên ngoài. Một cái nhìn đầy mới mẻ. Ý thơ đầy mới lạ.

- Bức tranh về người phụ nữ phương Tây và nỗi đau của sự chia ly là hai điểm nhấn sâu sắc trong tác phẩm.