Gạo tấm

Gạo tấm là những hạt gạo vỡ vụn trong quá trình thu hoạch, xay xát hoặc vận chuyển. Sau đó, máy móc sẽ phân loại và tách riêng gạo tấm ra khỏi gạo nguyên hạt dựa trên kích thước.

Gạo tấm chỉ là gạo bị vỡ, không phải gạo hỏng hay bị biến chất, nên vẫn hoàn toàn có thể sử dụng để chế biến thực phẩm. Thành phần dinh dưỡng của gạo tấm tương tự như gạo nguyên hạt, với gạo lứt nếu còn lớp cám và phôi, hoặc như gạo trắng nếu không còn.

Gạo tấm đã là một phần của ẩm thực truyền thống từ rất lâu.

Quá trình xay xát

Khi gạo tấm rơi ra từ máy tách vỏ trấu, đó là gạo tấm lứt; nếu từ máy xay gạo thì đó có thể là gạo tấm trắng. (Tấm là phần vỡ của hạt gạo trong quá trình tách vỏ. Trước đây, nông dân dùng sàng thủ công để phân loại gạo; ngày nay, máy móc tự động phân loại. Tỉ lệ tấm chỉ khoảng 5% và chứa nhiều dinh dưỡng hơn gạo nguyên hạt, thường dùng để nấu cháo cho trẻ em.)

Khi xay lúa, Oryza sativa (lúa châu Á) cho khoảng 50% gạo nguyên hạt, 16% gạo tấm, 20% trấu, 14% cám và bột. Trong khi đó, lúa châu Phi, Oryza glaberrima, thường tạo ra nhiều hạt vỡ hơn.

Ứng dụng của gạo tấm

Gạo tấm có kích cỡ và hình dạng đa dạng, giúp món ăn mềm hơn gạo nguyên hạt và dễ thấm gia vị. Gạo tấm nấu nhanh hơn, tiết kiệm nhiên liệu và lý tưởng để nấu cháo hoặc các món ăn cần thời gian nấu lâu.

Gạo tấm thường có giá rẻ hơn nên được nhiều người có thu nhập thấp ưa chuộng, nhưng nó cũng được sử dụng rộng rãi ở tất cả các tầng lớp xã hội. Nhiều công thức nấu ăn còn hướng dẫn cách làm gạo tấm từ gạo nguyên hạt.

Gạo tấm được sử dụng để chế biến nhiều món ăn đặc trưng ở Tây Phi (vùng trồng nhiều gạo châu Phi), Thái Lan, Bangladesh và các nước Đông Nam Á khác. Tại Việt Nam, cơm tấm là món ăn phổ biến được yêu thích bởi mọi người. Thieboudienne là món ăn nổi tiếng từ gạo tấm ở Tây Phi.

Ứng dụng công nghiệp

Những hạt gạo tấm siêu nhỏ, thường được gọi là gạo ủ bia, từng được dùng bởi những người làm bia truyền thống. Hiện tại, gạo tấm còn được sử dụng rộng rãi để làm thức ăn cho động vật, gia súc, hoặc hải sản. Ngoài ra, gạo tấm còn được chế biến thành bột để sử dụng trong các ngành giặt giũ, mỹ phẩm và công nghiệp da.