Gặp gỡ tại Phiêng Lanh

Sau những lần hẹn hò, cuối cùng chúng tôi đã quay lại Phiêng Lanh, một thị trấn mới thuộc Quỳnh Nhai nằm ven hồ sông Đà sau khi thủy điện Sơn La lấp đầy nước.

“Bầu trời xanh thẳm như lòng sông
Dòng nước xanh biếc vẫn trôi nhẹ nhàng”.

Chưa bao giờ thấy “Ở giữa cây và bầu trời” của nhà thơ Thi Hoàng lại đẹp đến thế. Ở đây, tôi đã tự phép đổi một từ, “mây” thành “sông”.

Ngày trở lại

Khi lần đầu tiên băng qua cầu Pá Uôn - cây cầu có mố trụ cao nhất Đông Nam Á, với chiều cao lên đến cả trăm mét - là vào buổi tối.

Từ trên con đường 279, nhìn xuống lòng hồ, những cái lồng nuôi cá được thắp đèn lấp lánh trên mặt nước tối tăm, dải núi dài nhấp nhô trên bầu trời im lặng, thấy đáng tiếc khi không có dịp ngồi đây đợi chờ hoàng hôn.

Cuộc sống cuốn tôi đi xa. Những địa danh như Mường Giôn, Phiêng Lanh, Chiềng Bằng, Mường Giàng ẩn sâu trong ký ức, đôi khi chỉ cần một tin nhắn trên điện thoại hay Facebook, bạn hỏi tôi có muốn trở lại Quỳnh Nhai?

Cuối năm 2012, triển lãm ảnh “Thắm tình đẹp cảnh” của một nhóm nhiếp ảnh gia yêu quý Quỳnh Nhai đã ghi lại vẻ đẹp của vùng đất đã hy sinh cao quý cho thủy điện Sơn La và quá trình chuyển đổi quê hương của những người con xứ sở hoa ban. Nhưng một lần nữa, tôi lại không thể đến Phiêng Lanh như đã hẹn.

Ba năm sau, sau hàng tháng lên lịch và hẹn hò, chúng tôi mới trở lại “nơi sông Đà dừng lại” vào một ngày thu trong lành.

Nếu bạn đi từ ngã ba Chiềng Pấc (Sơn La) trên quốc lộ 6 đến ngã ba Mường Kim (Than Uyên, Lai Châu) trên quốc lộ 32 qua tỉnh lộ 107 và quốc lộ 279, thì thị trấn mới của Quỳnh Nhai - Phiêng Lanh - nằm ở giữa, cách mỗi bên khoảng 100km.

Điều này có thể là một trong những lý do khiến cả thủ phủ cũ Mường Chiên và thủ phủ mới Phiêng Lanh trở thành những vùng đất ít dấu vết con người và đèo hút gió.

Trước khi bước vào hành trình di cư lớn nhất trong lịch sử Quỳnh Nhai để phục vụ thủy điện Sơn La, người dân chỉ biết đến đường nhựa với vài cây số đường nội huyện. Nay từ quốc lộ 6 sang quốc lộ 32 qua cầu Pá Uôn – Phiêng Lanh, đường nhựa đã trải dài hàng trăm kilômét, đẹp hơn cả đường mía dãi so với lúc còn bếp củi hồng.

Pá Uôn là cây cầu bắc trên sông Đà, có mố trụ cao nhất Đông Nam Á, nối hai bờ con sông Đà huyền thoại, con sông đã trở thành người mẹ hiền vĩ đại với biết bao con người đã sinh ra, lớn lên, gắn bó và qua đời bên bờ sông.

Từ ngã ba Mường Kim, chúng tôi rẽ vào đường 279. Đi gần chục cây số, gặp thủy điện Bản Chát trên sông Nậm Mu, phụ lưu cấp 1 của sông Đà. Công trình khi đó vẫn rối ren vật liệu, mặc dù chưa hoàn thiện nhưng việc tích nước đã được thực hiện, tạo ra những vùng hồ xanh yên bình bên cạnh quốc lộ 279.

Dừng xe tại Tà Hừa, xã cuối cùng của Than Uyên kề Quỳnh Nhai, thấy một ngôi nhà của người Thái đứng lẻ loi bên đường, trông như đang trong tâm trạng lo âu. Hỏi thăm thì được biết gia đình mới chuyển đến đây để định cư, bán đồ và nuôi vài con gà, một vài con lợn.

Nắng nghiêng rất cao. Mường Giôn đã ở lại phía sau từ bao giờ và cây cầu Pá Uôn đã nổi lên trong tầm nhìn. Con đường thật đẹp, mặt trời lên một cái đã chiếu sáng khắp vùng đất Chiềng Ơn.

Dòng nước dâng cao, có thể đã lên gần mức 218, đây là mức nước cao nhất của thủy điện Sơn La không biết từ bao giờ. Bạn đang chờ đợi tại điểm giao nhau giữa quốc lộ 279 và tỉnh lộ 107, Mường Giàng để dùng bữa trưa.

Bữa ăn với tôm thả trên lòng hồ sông Đà, rang với đường và xả, thêm chút lá chanh thơm nức.

Trong lòng “biển hồ” phía Tây Bắc

Đã hẹn với người lái đò máy trên sông Đà sẽ làm một chuyến ngược dòng, chúng tôi rời đường 279, xuống sát bờ sông Đà, tại bến đò Phiêng Lanh.

Len lỏi qua lồng nuôi thủy sản trước khi lên xe chuyên dụng vận chuyển đi xa và những thuyền nhỏ khác đang neo mình ngơi nghỉ, chúng tôi lên một chiếc thuyền đã nổ máy sẵn sàng, bắt đầu hành trình khám phá trong lòng “biển hồ” phía Tây Bắc, đoạn sông Đà thuộc Chiềng Bằng và Chiềng Ơn.

Vừa mới chạy qua cầu Pá Uôn, giờ đã ngồi thuyền đi dưới gầm cây cầu ân tình của người dân Tây Bắc. Lòng hồ xanh biếc, hai bờ là hai bức tranh đối lập, một bên là núi đá lạnh lẽo, bên kia lại là tấm gương phản chiếu sự ấm áp vàng ruộm của mặt trời.

Chúng tôi không nhận ra đoạn rộng nhất của lòng hồ, dài tới 1,5km trên địa phận xã Chiềng Ơn, bởi ở giữa dòng chảy mới thấy mình quá mong manh và bé nhỏ giữa biển nước mênh mông.

Mỗi ngày, thuyền từ Phiêng Lanh lên xuống sông Đà, vượt qua Sìn Hồ hay Mường Tè, tuỳ thuộc vào thời tiết. Tôi tự hỏi liệu có dám trải qua một ngày trên dòng sông Đà kiêu hùng và hùng vĩ như thế không.

Những hy sinh im lặng

Trong câu chuyện về tái định cư ở Quỳnh Nhai, tôi cùng nhiếp ảnh gia Phạm Hoài Thanh đã hiểu được một phần nhỏ của những hy sinh cao cả của những người dân ở đây.

Nhìn những bức ảnh của người dân rời bỏ quê hương, từ những ngôi nhà, những mái tranh cũ, đến những con trâu, con chó, mọi thứ khiến tôi cảm thấy xúc động.

Nếu không phải vì lợi ích quốc gia, không ai muốn rời khỏi nơi họ đã sinh sống hơn một thế kỷ.

Chúng tôi đến bản Pom Sinh 1 và Pom Sinh 2 ở xã Chiềng Bằng, nơi người Thái quyết định không di cư và quay trở lại xây dựng cuộc sống mới ngay bên sông Đà.

Họ lựa chọn ở lại và tự tổ chức di dời tại chỗ thay vì đi đến một nơi xa lạ không phù hợp với phong tục truyền thống. Cho đến khi chính quyền công nhận đây là khu tái định cư chính thức.

Tôi đứng trên bờ sông, không phải là ngày tết, cá được phơi khô trải rộng trên nền xi măng. Cặp đôi người Thái đang chia nhau những nắm cá cuối cùng trước khi một người lên núi, một người xuống thuyền, mỗi người một công việc mới.

Dù ngày mai còn đầy thách thức, tôi hy vọng một ngày cuối năm đầy vui vẻ như ngày tết. Các cô gái Thái xinh đẹp mang nước gạo ủ chua ra bờ sông Đà, thực hiện nghi lễ gội đầu chia tay năm cũ, chào đón một mùa xuân mới trong niềm hạnh phúc.

Theo Tuổi Trẻ

***

Tham khảo: Cẩm nang du lịch Mytour