Bắt đầu ăn dặm quá sớm hoặc quá muộn không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của bé mà còn là một trong những nguyên nhân gia tăng tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh. Dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới cho biết, 6 tháng là thời điểm tuyệt vời để bắt đầu hành trình ăn dặm cho bé.

Sữa mẹ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc chăm sóc bé sơ sinh và trẻ nhỏ.

• Sữa mẹ cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng, đặc biệt là trong khoảng 10-15 ngày sau khi bé chào đời. Bác sĩ khuyến nghị cho bé bú ngay từ khi mới sinh ra.
• Sữa mẹ chứa 50% calo từ chất béo, 45% từ đường bột và 5% từ chất đạm (protein). Phần lớn đường bột trong sữa mẹ là lactose, giúp bé hấp thụ canxi tốt nhất.
• Bé hoàn toàn bú mẹ trong 6 tháng đầu sẽ được cung cấp kháng thể mạnh mẽ, giảm rủi ro mắc các bệnh ngoại da, hen suyễn, béo phì...
• Sữa mẹ giúp bé phát triển hệ miễn dịch tự nhiên bằng cách tạo điều kiện cho vi khuẩn có lợi trong đường ruột phát triển, ngăn chặn vi khuẩn có hại, từ đó giảm nguy cơ nhiễm trùng và bệnh tật...
• Đối với bé sinh non, việc nuôi bằng sữa mẹ giúp phát triển tốt hơn so với bé được nuôi bằng sữa công thức.

Đối với bà mẹ, việc cho con bú mang lại nhiều lợi ích như giảm cân sau sinh, tử cung hồi phục nhanh chóng, giảm chảy máu sau sinh.

Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bé nên bắt đầu ăn dặm (hay còn gọi là thử độ) khi đạt 6 tháng tuổi. Lúc này, hệ tiêu hóa của bé đã phát triển đủ mạnh mẽ để tiếp thu thức ăn đặc và phức tạp hơn so với sữa mẹ. Bé thật sự cần những bổ sung dinh dưỡng để cơ thể phát triển mạnh mẽ, vì sau 6 tháng, nguồn sữa mẹ không đủ để đáp ứng nhu cầu hàng ngày của bé nữa.

Theo đề xuất này, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến khích phụ huynh bắt đầu cho bé ăn dặm ở 6 tháng tuổi và kết thúc vào tháng thứ 24. Từ tháng thứ 6 trở đi, sữa mẹ chỉ cung cấp khoảng 450 kcal/ngày, trong khi bé cần khoảng 700 kcal/ngày để đảm bảo nhu cầu sinh hoạt hàng ngày và sự phát triển của cơ thể.

Khi cho bé 6 tháng ăn dặm, hãy dần dần thay đổi thức ăn, tăng dần lên 200ml mỗi bữa. Hãy làm quen bé với thức ăn mới từ từ. Mỗi lần chỉ thử một loại thức ăn mới. Không nên ép bé ăn nhiều từ đầu và không cần lo lắng nếu bé chưa muốn ăn. Khi cho bé 6 tháng ăn dặm, hãy cho bé thử ăn sữa chua, hoa quả. Mỗi ngày, bé có thể uống 20ml nước hoa quả hoặc nước hoa quả nghiền.

Việc bổ sung thức ăn quá sớm hoặc quá muộn là một sai lầm phổ biếntrong việc chăm sóc trẻ ở nước ta, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của bé mà còn là một trong những nguyên nhân gây tăng cao tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ.

Một số bà mẹ vẫn có quan niệm sai lầm rằng việc cho bé ăn thức ăn bổ sung sớm sẽ làm cho bé phát triển cơ bắp và không cảm giác đói. Do đó, nhiều trẻ đã bắt đầu ăn bổ sung từ tháng thứ 4 hoặc 5, thậm chí có trường hợp bắt đầu từ tháng thứ 3. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc sử dụng sữa mẹ mà còn gây ra rối loạn tiêu hóa, dẫn đến suy dinh dưỡng. Đặc biệt, ở một số vùng quê sâu, cơm nhai, cơm mớm được coi là nguồn thức ăn không sạch, thậm chí có thể là nguồn lây truyền bệnh cho trẻ.

Khi bé ăn dặm quá sớm, điều này không mang lại lợi ích gì cho bé vì hệ tiêu hóa của bé dưới 6 tháng tuổi chỉ thích hợp với việc tiêu hóa thức ăn lỏng như sữa mẹ. Nếu thức ăn bổ sung được chế biến với độ lỏng tương tự sữa mẹ, thường có giá trị dinh dưỡng thấp hơn, không đủ để đảm bảo sự phát triển bình thường của bé.

Ngoài ra, trên thị trường có nhiều loại thực phẩm cho trẻ được quảng bá là thích hợp cho bé từ 4 tháng tuổi, hoặc bé ăn dặm từ 5 tháng, nhưng tốt nhất là các bà mẹ nên đợi đến khi bé đủ 6 tháng. Lý do là:

• Việc bé ăn dặm sớm có thể làm cho bé bỏ lỡ một số chất dinh dưỡng quan trọng từ sữa mẹ, dẫn đến việc bé không nhận đủ năng lượng, vitamin và khoáng chất cần thiết để phát triển.
• Hệ tiêu hóa của bé vẫn đang phát triển và hoàn thiện. Ở 6 tháng tuổi, bé sẽ dễ dàng hơn trong việc tiêu hóa thức ăn.
• Sự phối hợp giữa các cơ cũng đang phát triển. Sau 6 tháng, bé sẽ dễ dàng xử lý và nuốt thức ăn hơn, giảm nguy cơ nghẹn.
• Sữa mẹ hoặc sữa công thức cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết trong 6 tháng đầu. Do đó, trước thời điểm này, các mẹ không cần phải cho bé ăn dặm để bé phát triển hoặc tăng trưởng đầy đủ.

Ngược lại, việc bé ăn dặm quá muộn sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng của bé. Bé thường thiếu hụt dinh dưỡng do thức ăn lỏng không cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho bé trên 6 tháng tuổi, làm cho bé phát triển chậm và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng do hệ miễn dịch của bé yếu kém. Sau 6 tháng tuổi, sữa mẹ không còn đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho bé, vì vậy cần thêm thức ăn bổ sung cho bé. Ngoài việc bú sữa mẹ, cần bé ăn dặm từ 6 tháng tuổi thêm 1 - 2 bữa bột mỗi ngày.

Việc cho bé ăn dặm không chỉ là đúng cách mà còn cần đúng thời điểm, để đảm bảo bé hấp thụ tốt nhất. Mẹ nên lên lịch trình ăn dặm cho bé một cách khoa học, kiên trì và tuân thủ theo sự phát triển của bé khi bé sẵn sàng. Nếu mẹ vẫn còn lo lắng hoặc bé cảm thấy đói, hãy thảo luận với chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ gia đình. Điều này đặc biệt quan trọng đối với bé sinh non, vì bé có thể cần cai sữa vào một thời điểm muộn hơn.

Giai đoạn 6 tháng tuổi đánh dấu bước quan trọng trong quá trình quyết định bắt đầu đưa thức ăn cho trẻ 6 tháng tuổi, mở ra cơ hội để bé trải nghiệm những loại thức ăn mới quan trọng cho sự phát triển tương lai. Tuy nhiên, để xác định liệu trẻ 6 tháng tuổi có sẵn sàng ăn dặm hay chưa, phụ huynh cần quan sát những dấu hiệu sau đây để việc ăn dặm diễn ra thuận lợi hơn:

• Cân nặng của bé đã tăng gấp đôi so với lúc mới sinh.
• Bé có khả năng giữ đầu thẳng và tự ngồi, giúp việc đưa thức ăn trở nên dễ dàng hơn.
• Bé biết đưa môi xuống để nhận thức ăn từ thìa/muỗng khi được cho ăn.
• Bé có thể ngoảnh đầu khi không muốn ăn một món nào đó, giúp phụ huynh lựa chọn thức ăn phù hợp với khẩu vị của bé.
• Lưỡi bé không còn phản xạ tự động đẩy đối tượng lạ ra khỏi miệng (hiện tượng này thường xảy ra khi bé còn nhỏ, khi cho cất cơm gì vào miệng bé đều đẩy ra, trừ núm vú).
• Bé thể hiện sự thích thú với thức ăn mà gia đình hay cha mẹ cho ăn.

Đôi khi, bé có thể thực hiện những hành động khiến phụ huynh nghĩ rằng bé đã hoàn toàn sẵn sàng ăn dặm mặc dù thực tế không phải như vậy. Những dấu hiệu này là hoàn toàn bình thường và không phải là dấu hiệu bé đã sẵn sàng ăn dặm:

• Bé ngậm nắm tay
• Bé đòi ăn thêm sữa
• Bé thức dậy vào ban đêm (ngay cả khi bé đã ngủ sâu trước đó).

Nếu bé thức dậy vào ban đêm mà không có các dấu hiệu sẵn sàng như đã nêu, phụ huynh nên cho bé bú thêm sữa.

Để đảm bảo bé khỏe mạnh và phát triển tốt, chế độ dinh dưỡng cần cân đối về lượng và chất. Nếu bé không đảm bảo được chất dinh dưỡng cân đối, sẽ gây ra tình trạng thiếu hoặc thừa chất dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của bé về thể chất, tâm lý và vận động.

Giai đoạn bé ăn dặm đóng vai trò quan trọng giúp bé phát triển toàn diện. Nếu phát hiện các dấu hiệu trên, cha mẹ nên bổ sung chế độ dinh dưỡng cho bé với sản phẩm hỗ trợ có chứa lysine, các vi khoáng chất và vitamin quan trọng như kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B để đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng cho bé. Các vitamin này cũng hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường sự hấp thụ dưỡng chất, giúp cải thiện tình trạng biếng ăn và làm cho bé thích ăn hơn.

Cha mẹ có thể tìm hiểu thêm:

Các dấu hiệu bé thiếu kẽm

Thiếu vi chất dinh dưỡng và tình trạng không tăng cân ở trẻ

Thường xuyên truy cập trang web Mytour.com để cập nhật những thông tin hữu ích giúp chăm sóc bé và cả gia đình.