Giấc mơ xe điện của nhà lãnh đạo phản đối Elon Musk: Sự kiện IPO đáng nhớ của một hãng xe không nổi tiếng và hành trình kiên trì đạt đến đỉnh cao

Robert Joseph Scaringe, người sáng lập và là CEO của Rivian - một công ty sản xuất xe điện, không đi theo lối mòn của Elon Musk trong cuộc chiến với Ford và Tesla. Đây là câu chuyện về một hãng xe ít ai biết đến nhưng đã đạt được vốn hóa hàng trăm tỷ đô.

William D Cohan là một nhà báo kinh doanh. Ông đã trải nghiệm chiếc xe bán tải điện Rivian R1T mới ra mắt gần đây. Không có động cơ và chỉ có một bộ pin khổng lồ ở dưới cabin mà tác giả ngồi, khả năng tăng tốc như siêu xe của chiếc xe điện đã khiến ông cảm thấy ngạc nhiên.

Chiếc R1T là một mẫu xe điện đa dụng với nhiều tiện ích như bếp nấu ăn ngoài trời có thể kéo ra từ trong xe. Chiếc bán tải điện này có giá khởi điểm là 76.500 USD. Đây là một kỳ tích công nghệ xe điện và là đỉnh cao của lòng kiên nhẫn kéo dài hàng thập kỷ của rất nhiều người.

Robert Joseph Scaringe, người sáng lập và là CEO của Rivian, được hơn 12.000 nhân viên của Rivian và những người thân quen gọi là 'RJ'. Người đàn ông 39 tuổi có thân hình mạnh mẽ và giống hệt nhân vật siêu anh hùng Clark Kent cả về ngoại hình lẫn phong cách.

Scaringe thực sự để lại ấn tượng với hình ảnh Siêu Nhân bằng những thành tựu mà ông đã đạt được từ khi thành lập Rivian vào năm 2009.

Scaringe thích đương đầu với những thử thách khó khăn như chạy marathon, leo núi, và đi bộ xa. Tuy nhiên, khác với sự cạnh tranh của Elon Musk, Scaringe được mô tả là người chống lại ông.

Với một đợt IPO thành công, công ty của Scaringe đã thu về 13,7 tỷ USD. Tuy nhiên, tài sản của ông chỉ là 530 triệu USD, rõ ràng ít hơn nhiều so với Elon Musk với 265 tỷ USD.

Scaringe tập trung vào việc sản xuất các phương tiện thay đổi cách con người sử dụng nhiên liệu hóa thạch để chống lại biến đổi khí hậu. Ông không quan tâm đến sao Hỏa, tên lửa hay mua Twitter. Mặc dù có hơn 60.000 người theo dõi, ông hiếm khi hoạt động trên mạng xã hội.

Dan Loeb, nhà đầu tư của Rivian trước IPO, mô tả Scaringe như một chàng trai nghiêm túc từ miền Trung Tây Hoa Kỳ. 'Scaringe chu đáo và rất kỷ luật, hoàn toàn khác biệt so với những người hấp tấp khác', Dan Loeb nói.

Scaringe lớn lên ở bờ biển Đại Tây Dương của Florida và đã bắt đầu điều hành công ty xe hơi của riêng mình khi chỉ mới 17 tuổi.

Khi còn trẻ, Scaringe đã bắt đầu khám phá về ô tô và sửa chữa chúng. Sau này, ông nhận ra rằng việc sử dụng ô tô chạy bằng động cơ đốt trong gây ra nhiều vấn đề như ô nhiễm, biến đổi khí hậu và tranh chấp về dầu mỏ.

Trên một chuyến du lịch với gia đình, Scaringe quyết định dành trọn tâm huyết cho việc giải quyết vấn đề này. Ban đầu, ý tưởng của ông là thành lập một công ty sản xuất ô tô. Khi ấy, ông vẫn còn là học sinh trung học và chưa hiểu rõ những khía cạnh phức tạp của việc này.

Scaringe theo học tại Học viện Công nghệ Rochester ở ngoại ô New York. Tại đây, ông nhận ra mình cần một số vốn lớn để thành lập một công ty sản xuất ô tô.

Lúc đó, ông chưa biết cách tiếp cận nào là hợp lý hơn giữa làm thuê và tự mở công ty. Vì thiếu kiên nhẫn và một chút ngây thơ, Scaringe quyết định bước vào con đường tự lập.

Ông quyết định theo học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) ở Cambridge để đạt bằng thạc sĩ và tiếp theo là bằng tiến sĩ về kỹ thuật cơ khí tại Phòng thí nghiệm Ô tô Sloan của trường.

Tại MIT, ông nhận ra các công ty ô tô kỳ cựu rất giỏi trong việc sản xuất quy mô lớn và giới thiệu mẫu xe mới, nhưng họ không thành công trong việc thay đổi hướng đi hoặc đưa ra các ý tưởng mới.

Ông nói: 'Thay đổi càng lớn thì càng khó thực hiện'. Từ việc thay đổi thiết kế tay nắm cửa cho đến việc tập trung toàn bộ nhân lực vào công nghệ mới là các mức độ phức tạp khác nhau hoàn toàn.

Ông từng nghiên cứu một công ty sản xuất ô tô nhỏ với động cơ điện. Tuy nhiên, sau mùa hè đó, ông bỏ ý định đó. Anh chàng thanh niên nhận ra rằng cần phải xây dựng điều gì đó mà mọi người thực sự muốn sở hữu.

Sau khi nhận bằng Tiến sĩ vào năm 2009, Scaringe lại phải đối mặt với quyết định làm việc cho một công ty ô tô hay tự mình thành lập công ty. Ông nhận ra rằng khả năng thành công khi tự mình khởi nghiệp là rất thấp. Nhưng sau khi cân nhắc, ông cho rằng khả năng thành công của việc tự mình khởi nghiệp cao hơn là cố gắng thay đổi một công ty khi vừa mới hoàn thành bằng Tiến sĩ.

Thời điểm thành lập công ty vào thời điểm đó không thể khó khăn hơn. Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cả General Motors và Chrysler đều phá sản và cầu cứu trợ từ chính phủ. Ford tránh được số phận tương tự bằng cách thế chấp toàn bộ tài sản, bao gồm cả logo để có được khoản vay, ngay trước khi khủng hoảng xảy ra.

Trong 2 năm tiếp theo, Scaringe tập trung vào việc tạo ra một mẫu xe thể thao mới mà ông có thể xây dựng thương hiệu từ đó và sau đó giới thiệu các sản phẩm mới dựa trên thành công của mẫu xe đầu tiên. Đây chính là chiến lược mà Elon Musk đã sử dụng để biến Tesla thành một tên lớn trong ngành sản xuất ô tô.

Scaringe đã tạo ra một mô hình xe hơi trong video nhưng lại không thể tạo ra nó trong thực tế. Trong hai năm đó, ông quyết định từ bỏ dự án và bắt đầu lại từ đầu. Đó là lúc ông nảy ra ý tưởng cho chiếc xe bán tải chạy bằng điện R1T.

Xe bán tải là phân khúc phổ biến nhất ở Mỹ, nhưng không hiệu quả khi di chuyển trên đường. Scaringe quyết tâm chứng minh công ty của mình có thể thay đổi điều đó.

Scaringe đã tái thiết kế kiến trúc cổ điển của xe bán tải và nâng cấp chúng để phù hợp với các chuyến phiêu lưu ngoài trời. Tuy nhiên, việc sản xuất xe bán tải điện vào thời điểm đó vẫn là điều khó khăn. Scaringe nhận ra rằng việc huy động vốn là cần thiết, không chỉ là vài triệu mà là hàng tỷ USD.

Scaringe đã thu về hàng tỷ USD cho Rivian. Ngoài số tiền 13,7 tỷ USD từ đợt IPO vào tháng 11/2021, ông cũng huy động thêm 10,4 tỷ USD từ cổ phần trong 5 vòng từ tháng 2/2019 đến tháng 1/2021.

Khi có đủ vốn, Scaringe bắt đầu thực hiện ước mơ của mình. Rivian mua nhà máy ở Normal vào năm 2017 với giá 16,5 triệu USD từ Diamond-Star Motors đã đóng cửa. Ban đầu, Scaringe và cha ông đã thế chấp tài sản để đầu tư vào Rivian. Việc huy động hàng tỷ USD đã làm giảm tỷ lệ sở hữu của Scaringe tại Rivian xuống dưới 2%, mặc dù ông được cấp các quyền chọn giống như Elon Musk.

Người sáng lập Rivian cũng đã gặp nhiều thất bại. Hai tháng sau khi IPO, CEO của Rivian Rod Copes thông báo sẽ từ chức, khiến cổ phiếu của Rivian chịu ảnh hưởng nặng nề. Công ty sau đó cho biết kế hoạch từ chức của CEO đã được lên kế hoạch trước khi IPO, nhưng Scaringe thừa nhận về hoạt động quản lý không hiệu quả.

Sau đó là vụ kiện về phân biệt đối xử giới tính của cựu phó giám đốc tiếp thị và bán hàng Laura Schwab với Rivian trước khi IPO. Khoảng 4 tháng sau khi Schwab bị sa thải, Rivian phải đối mặt với khủng hoảng quan hệ công chúng tồi tệ nhất từ khi thành lập.

Công ty đã thông báo tăng giá chiếc R1T lên 17%, tương đương 12.000 USD. Hơn 71.000 khách hàng đặt hàng trước xe trên toàn thế giới đã bị sốc. Rivian đã gặp khó khăn trong việc giao xe đúng tiến độ và đang thương lượng lại các thỏa thuận với khách hàng, trong khi rất nhiều công ty ô tô đang quảng cáo xe điện mới.

Khách hàng đang quay lưng và yêu cầu hoàn lại tiền đặt cọc. Scaringe cũng bị sốc. Đó là ngày tồi tệ nhất của ông trong vai trò lãnh đạo của Rivian. Hai ngày sau đó, công ty đã phục hồi giá ban đầu.

Có lẽ những sai lầm và việc 'rút kinh nghiệm, làm lại' đã tạo nên một đợt IPO ấn tượng trong lịch sử. Tuy nhiên, Scaringe vẫn lo lắng khi Musk thông báo rằng Tesla đang nghiên cứu phát triển xe bán tải riêng của họ.

Mặt một, ông là người đề xuất cạnh tranh; cuộc đua sẽ trở nên nhàm chán nếu chỉ có một đối thủ. Mặt khác, giá trị thị trường của Tesla là khoảng 900 tỷ USD, trong khi Rivian chỉ còn khoảng 30 tỷ USD.

Nói cách khác, Tesla là một đối thủ nặng ký trên thị trường xe bán tải điện. Tuy nhiên, khi Musk giới thiệu Cybertruck vào năm 2019, Scaringe đã thở phào nhẹ nhõm.

Cuối cùng, cả hai hãng xe chỉ có điểm chung duy nhất là đều là xe bán tải. Tuy nhiên, xe của Tesla có dáng vẻ góc cạnh, trong khi xe của Rivian có dáng cong mềm mại hơn.

Trong chuyến thăm nhà máy sản xuất ô tô, tác giả chứng kiến Scaringe cảm thấy xúc động khi kể về một Rivian đầy 'lãng mạn'. Hàng ngàn công nhân đã làm việc chăm chỉ để biến những cuộn thép thành một phương tiện di chuyển. Chiếc xe này sẽ mang các gia đình đến biển, đưa các cặp đôi đi chơi, và dẫn đường cho nhóm bạn leo núi…

Scaringe nói: 'Đây là kết quả của nhiều năm mơ ước và lao động chăm chỉ. Thật là lãng mạn khi nghĩ đến những gì xảy ra trong nhà máy này'.

Nguồn: FT