Giải bài tập 3 Đọc và áp dụng kiến thức tiếng Việt trang 10 trong sách bài tập Văn 10 - Kết nối tri thức

Đọc bốn câu đầu bài thơ Thu vịnh của Nguyễn Khuyến dưới đây, so sánh với bốn câu đầu của bài Thu hứng và trả lời các câu hỏi:
Trời thu xanh ngắt mấy từng cao,
Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu.
Nước biếc trông như tầng khói phủ
Song thưa để mặc bóng trăng vào.
(Thơ văn Nguyễn Khuyến, NXB Văn học, Hà Nội, 1979, tr. 121)

Câu 1

Nhận xét chung của bạn về bức tranh mùa thu trong bốn câu đầu của hai bài thơ.

Phương pháp giải:

- Đọc lại hai bài thơ mùa thu trong sách giáo khoa Ngữ Văn 10, tập 1.

- Áp dụng kiến thức cá nhân để trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

HS có thể tự do thể hiện quan điểm của mình.

Gợi ý:

- Bức tranh mùa thu trong bốn câu đầu bài Thu hứng: Khung cảnh mùa thu rộng lớn nhưng u buồn, tàn tạ. Sương trắng làm tàn ủa rừng phong, khí thu tiêu điều lạnh lẽo bao trùm núi non. Bức tranh mùa thu được nhìn bao quát, điểm nhìn từ xa; cảnh vật gợi vẻ tiêu sơ, rợn ngợp, khiến con người dễ có cảm giác nhỏ bé, cô đơn...

- Bức tranh mùa thu trong bốn câu đầu bài Thu vịnh: Khung cảnh mùa thu cao rộng, trong sáng, thanh thoát. Trời xanh, nước biếc, trăng soi;... thể hiện cảnh yên bình của làng quê. Bức tranh mùa thu được nhìn vừa bao quát, vừa chi tiết, điểm nhìn đan xen viễn cảnh và cận cảnh; cảnh vật gợi sự thanh nhàn, tâm hồn con người cao nhã, tự tại,...

Câu 2

Liệt kê các động từ và tính từ trong bốn câu đầu của mỗi bài thơ và đưa ra nhận xét.

Phương pháp giải:

- Đọc lại hai bài thơ Thu Hứng của Đỗ Phủ và Thu Vịnh của Nguyễn Khuyến.

- Danh sách các động từ và tính từ có trong bốn câu đầu của mỗi bài thơ.

Lời giải chi tiết:

* Thu hứng có các động từ, tính từ sau: 

- Động từ: điêu thương (làm đau thương), kiêm (trùm lên), dũng (nước tung vọt), tiếp (sà xuống), âm (làm tối tăm).

- Tính từ: ngọc (màu trắng), tiêu sâm (tiêu điều). 

- Nhận xét: Một số từ được dùng theo phương thức chuyển từ loại (ví dụ: âm vốn là tính từ, với nghĩa là tối tăm, trong câu thơ được dùng như động từ, với nghĩa là làm cho tối tắm...). Các động từ được sử dụng với số lượng nhiều hơn, cho thấy cảm xúc của tác giả thiên về nói cảnh để ngụ ý; các động từ không chỉ biểu đạt sự vận động của cảnh (dũng, tiếp), mà còn nhấn mạnh sự tác động của thời gian vào cảnh vật (điêu thương),... Từ ngữ được sử dụng một cách đắc địa, thể hiện dụng ý của tác giả một cách rõ ràng.

* Thu vịnh có các động từ, tính từ sau: 

- Động từ: trông, phủ, vào.

- Tính từ: xanh ngắt, cao, lơ phơ, hắt hiu, biếc, thưa. 

- Nhận xét: Các tính từ được sử dụng với mật độ dày đặc, nhiều tính từ chỉ mức độ, cho thấy bốn câu đầu bài thơ thiên về tả cảnh; khung cảnh mùa thu cao xanh, tĩnh lặng, trong sáng,... thể hiện tâm hồn khoáng đạt, thanh thoát của nhà thơ.

Câu 3

Phân biệt cách hai tác giả sử dụng hình ảnh miêu tả mùa thu trong hai bài thơ như thế nào?

Phương pháp giải:

Đọc lại hai bài thơ Thu Hứng của Đỗ Phủ và Thu Vịnh của Nguyễn Khuyến.

Lời giải chi tiết:

- Hình ảnh mùa thu trong bốn câu đầu bài Thu hứng: sương trắng, rừng phong, núi non hiu hắt, sóng nước tung vọt, gió mây tối tăm,…

- Hình ảnh mùa thu trong bốn câu đầu bài Thu vịnh: trời xanh, nước biếc, cần trúc lơ phơ, tầng khói phủ, trăng sáng,...

- Sự khác biệt: Bức tranh thu trong bài Thu hứng dùng nhiều hình ảnh ước lệ, gợi đặc trưng của mùa thu phương Bắc, thể hiện cảm xúc u buồn; bức tranh thu trong bài Thu vịnh sử dụng nhiều hình ảnh cụ thể, gắn với đặc trưng mùa thu nông thôn Việt Nam, thể hiện cảm xúc bình yên, thanh nhàn.

Câu 4

Điểm khác biệt trong cảm xúc về mùa thu của hai nhà thơ (thể hiện qua bốn câu thơ đầu ở mỗi bài).

Phương pháp giải:

- Đọc lại hai bài thơ Thu Hứng và Thu Vịnh của Nguyễn Khuyến.

- Áp dụng kiến thức của bản thân để chỉ ra điểm khác biệt trong cảm xúc về mùa thu của hai nhà thơ.

Lời giải chi tiết:

- Hai tác giả, thuộc hai nền văn hoá, ở hai thời kì khác nhau, có vị thế và thân phận khác nhau....

- Cảm xúc về mùa thu trong bốn câu đầu bài Thu hứng thể hiện rõ tâm trạng u buồn, đau thương; hình ảnh con người nhỏ bé, cô đơn trong vũ trụ rộng lớn;... Cảm xúc về mùa thu trong bốn câu đầu bài Thu vịnh thể hiện tâm hồn tĩnh lặng, thanh cao của con người giữa thiên nhiên đất trời.

Câu 5

Hãy sưu tầm, liệt kê tối thiểu năm bài thơ viết về mùa thu trong thơ ca cổ kim mà bạn biết, sau đó điền các thông tin tương ứng vào vở theo bảng gợi ý sau:

Phương pháp giải:

Xem lại các bài thơ viết về mua thu.

Lời giải chi tiết: