Buzz
Đọc đoạn sau và trả lời các câu hỏi:
Ông Bằng, mái tóc bạc phơ, vùng bàn tay lên ngực. Khói hương và hình ảnh yên bình đưa ông về quá khứ. Trong khoảnh khắc, ông nhưng quên hết xung quanh. Trong ông hiện lên cảm xúc thiêng liêng, tinh thần ông mờ mịt, phiêu diêu và hiện lên những hình ảnh tuần hoàn, mơ mơ hồ hồ như trong giấc mơ. Mặc dù ông cha mẹ đã qua đời, họ vẫn sống với con cháu. Con vẫn nghe thấy lời dạy dỗ của ông cha, tổ tiên. Con luôn nhớ ơn sự sinh ra và nuôi dưỡng của gia đình, ông bà, bố mẹ, tổ tiên, và con nhận thấy sự kế thừa, sự sống của dòng họ trong tình thần và trong máu. Em và con trai của tôi, chúng tôi đã mất nhưng vẫn sống, vẫn cảm nhận và chia sẻ, giúp đỡ, hướng dẫn con cháu, học sinh, và em hằng vui buồn, hằng sẵn lòng chia sẻ, bảo vệ con và em,…
Trong giây lát, ông Bằng chìm đắm trong kỷ niệm, thậm chí là thoát khỏi thế giới hiện tại. Nhưng ông vẫn ở trong tâm trạng ấm áp trong khoảnh khắc đó. Quá khứ không bao giờ chia cắt với hiện tại. Tổ tiên không bao giờ chia cắt với con cháu. Tất cả là một sợi dây vững chãi. Do đó, ông quay trở lại với cuộc sống hiện tại, với những người còn sống. Mắt ông ướt đẫm. Lòng ông đầy cảm xúc. Ông cúi xuống, lên tiếng cầu nguyện và run rẩy:
– Hôm nay là ngày ba mươi tháng Chạp năm Bính Tuất, buổi tất niên, con và mọi người đều tham gia,…
Theo lời ông, Luận đột nhiên nhấn tay vào Đông. Khuôn mặt Luận biến đổi. Rõ ràng là khi kể tên con trai, ông Bằng đã bỏ qua Cừ. Lý trí của Luận không được yên bình, một lúc sau, cậu ghé tai chị Hoài, nói hào hứng: “Chị ơi, em đúng về bài kinh Phật rồi”.
Chị Hoài nhìn lên bàn thờ mê đắm. Và khi ông Bằng thả ra, vẫy mùi thuốc lạ, lau mắt, rời đi, chị nắm tay ông, nâng lên trước ngực.
(Theo Ma Văn Kháng, Mùa lá rụng trong vườn, NXB Phụ nữ, Hà Nội, 1987, tr. 68 –69)
Câu 1
“Trong ông hiện lên cảm xúc thiêng liêng, tinh thần ông mờ mịt, phiêu diêu và hiện lên những hình ảnh tuần hoàn, mơ mơ hồ hồ như trong giấc mơ. Mặc dù ông cha mẹ đã qua đời, họ vẫn sống với con cháu. Con vẫn nghe thấy lời dạy dỗ của ông cha, tổ tiên.”
Ba câu trên liền nhau nhưng lại có sự thay đổi đột ngột về điểm nhìn trần thuật. Sự thay đổi đó thể hiện như thế nào? Nêu tác dụng của việc thay đổi đó.
Phương pháp giải:
- Đọc lại đoạn văn trên.
- Xem lại kiến thức ngôn ngữ về điểm nhìn trần thuật.
- Xác định điểm nhìn trần thuật trong văn bản.
- Nhận xét và nêu tác dụng của việc thay đổi điểm nhìn đó.
Lời giải chi tiết:
Sự thay đổi đột ngột về điểm nhìn trần thuật: Ba câu này không phải do một người nói ra. Câu trước là lời của người kể chuyện. Hai câu sau là lời của ông Bằng. Điều này cho thấy điểm nhìn của người kể chuyện ở ngôi thứ ba đã hòa nhập vào điểm nhìn của nhân vật.
Tác dụng của việc thay đổi điểm nhìn: Tạo ra sự đồng nhất trong cảm xúc, tình cảm và do đó, làm cho cấu trúc câu chuyện trở nên linh hoạt hơn.
Câu 2
Cúng tổ tiên là một phong tục văn hóa tâm linh truyền thống trong gia đình người Việt Nam. Tính chất thiêng liêng của hoạt động đó được thể hiện như thế nào ở đoạn trích này?
Phương pháp giải:
- Đọc lại văn bản Mùa lá rụng trong vườn.
- Chú ý từ ngữ miêu tả hoạt động cúng tổ tiên trong đoạn trích.
Lời giải chi tiết:
Tác giả đã làm nổi bật tính chân thành, trang trọng của buổi lễ cúng tổ tiên vào ngày tất niên tại gia đình ông Bằng, qua việc: “ông Bằng chắp hai tay trước ngực”; “mắt chị Hoài đăm đắm nhìn lên bàn thờ”; sau khi ông Bằng kết thúc, rút khăn lau mắt, chị Hoài nắm tay ông lên trước ngực; sự chân thành trong lời cầu nguyện và cảm xúc hiện diện trước bàn thờ đã cho thấy sự gắn bó, sự sống mãnh liệt của dòng họ, dù giữa sự sống và cái chết.
Câu 3
Phân tích ý nghĩa những lời tâm sự của ông Bằng trước bàn thờ tổ tiên.
Phương pháp giải:
- Đọc lại văn bản Mùa lá rụng trong vườn.
- Tìm những lời tâm sự của ông Bằng trước bàn thờ tổ tiên.
- Phân tích ý nghĩa của những lời tâm sự đó.
Lời giải chi tiết:
Trước bàn thờ tổ tiên, lời khấn của ông Bằng thực chất là những lời tâm sự chân thành. Ông cảm thấy không bao giờ được quên những lời giáo huấn của tổ tiên, công ơn sinh thành, dưỡng dục và những kì vọng của bố mẹ về sự tiếp nối đời đời các thế hệ trong gia tộc trong quan hệ với cộng đồng dân tộc. Ông cũng cảm nhận được rằng, vợ và con trai vẫn như đang có mặt, chia sẻ, nâng đỡ, dìu dắt từng thành viên trong gia đình.
Câu 4
Tác giả thể hiện thái độ như thế nào khi miêu tả không khí lễ cúng tổ tiên của gia đình ông Bằng? Điều đó có ý nghĩa gì?
Phương pháp giải:
- Đọc lại văn bản Mùa lá rụng trong vườn.
- Chú ý không khí lễ cúng tổ tiên của gia đình ông Bằng.
- Rút ra thái độ của tác giả.
Lời giải chi tiết:
Lễ cúng tổ tiên của gia đình ông Bằng được thuật lại bằng lời của người kể chuyện ngôi thứ ba, và dĩ nhiên đó không phải là tác giả. Thế nhưng, qua đó, ta vẫn nhận thấy tác giả rất trân trọng những gì thuộc về giá trị tinh thần thiêng liêng, những nét đẹp văn hoá truyền thống của cộng đồng, dân tộc thông qua sinh hoạt gia đình.
Câu 5
Hãy phân tích tác dụng của biện pháp liệt kê được tác giả sử dụng ở câu: “Em cùng con đã mất và vẫn hằng sống, hằng vui buồn, chia sẻ, đỡ nâng, dắt dìu tôi cùng các cháu, các con, các em,…”
Phương pháp giải:
- Đọc kĩ câu văn.
- Xác định biện pháp liệt kê có trong câu văn.
- Chỉ ra tác dụng của biện pháp đó.
Lời giải chi tiết:
- Biện pháp liệt kê có trong câu “Em cùng con đã mất và vẫn hằng sống, hằng vui buồn, chia sẻ, đỡ nâng, dắt dìu tôi cùng các cháu các con các em,…” là liệt kê.
- Tác dụng: Biện pháp liệt kê nhấn mạnh tầm quan trọng của vợ và con trong tâm thức của ông Bằng, vợ và con ông vẫn như đang hiển hiện và hết lòng độ trì cho những người thân còn sống.
