Buzz
Câu 1
Câu 1 (trang 72, SBT Ngữ Văn 8, tập hai):
Đánh giá về ý nghĩa của từ ngữ được in đậm trong các tình huống sau:
a. Không phải quan, không phải dân,
Đắm chìm trong tưởng tượng lại là ngu ngốc.
(Trích từ bài thơ Tự trào I của Trần Tế Xương)
b. Nếu ở đây thay đổi số phận thành trai,
Thì sự anh hùng thực sự không nhiều như vậy!
(Trích từ bài thơ Đề đền Sầm Nghi Đống của Hồ Xuân Hương)
c. Râu cua, hàm nhạn, mày bạn,
Vai mấy thước rộng, thân mười phân cao.
Người đang chính là người anh hùng,
Có quyền vượt trội hơn sức lực, tài năng vượt hơn thế.
(Trích từ tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du)
d. Đâu xa người thị trấn,
Họ Kim tên Trọng, nguyên gốc nhà giàu.
Nền phong phú, phẩm tài danh,
Văn võ đất, trí tuệ trời ban.
(Trích từ tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du)
đ. Con tên bán tơ kia vẽ vời ra,
Làm cho bận đến ông Viên già.
(Trích từ tác phẩm Kiều bán mình của Nguyễn Khuyến)
Chi tiết giải:
Bạn có thể sử dụng từ điển để hiểu nghĩa của các từ được in đậm trong bài tập. Sau đó, phân tích sắc thái nghĩa của các từ đó khi đặt trong ngữ cảnh đã cho.
Giải thích chi tiết:
a. Sắc thái nghĩa của từ ngơ ngơ ngẩn ngẩn: Từ này thường được dùng trong lời nói hàng ngày để diễn đạt ý “ngu ngơ, không biết gì”. Trong bài thơ Tự trào I, từ này được sử dụng để tự châm biếm, tự giễu cợt bản thân của Trần Tế Xương.
b. Sắc thái nghĩa của từ đây: Theo từ điển, “đây” là từ dùng để tự xưng với đối tác một cách thân mật hoặc trịch thượng. Trong bài thơ Đề đền Sầm Nghi Đống, từ này được dùng để thể hiện thái độ coi thường của Hồ Xuân Hương đối với Sầm Nghi Đống.
Câu c và d: Mặc dù cả hai từ này đều chỉ người nhưng về sắc thái nghĩa thì có sự khác biệt:
- Đấng: Từ này dùng để tôn vinh cá nhân nào đó với công lao, thành tựu hoặc phẩm chất xuất sắc nhất (đấng anh hùng, đấng sinh thành,...).
- Bậc: Từ này chỉ người được tôn trọng (bậc anh hùng, bậc cha mẹ, bậc tiền bối,...).
Cả hai từ này đều tích cực, chỉ khác nhau về mức độ. Trong Truyện Kiều, từ đấng và bậc thể hiện sự kính trọng, yêu mến của Nguyễn Du dành cho nhân vật Từ Hải và Kim Trọng.
đ. Sắc thái nghĩa của từ giở giói: Theo từ điển, từ này có hai nghĩa: (1) nói linh tinh, làm phiền phức (trong cách nói); (2) làm trò này trò kia (tổng quát).
Trong bài thơ Kiều bán mình, giở giói mang nghĩa “làm trò này trò kia” để châm biếm thái độ của thằng bán tơ.
Câu 2
Câu 2 (trang 72, SBT Ngữ Văn 8, tập hai):
Có thể thay từ “lôi” bằng từ “đưa” trong câu thơ sau không? Vì sao?
Tôi nghe kẻ cướp nó dụ ông,
Nó lại dắt ông tới giữa đồng.
(Nguyễn Khuyến, Hỏi thăm quan tuần mất cướp)
Phương pháp giải:
Tra từ điển để biết nghĩa của từ lôi (nắm lấy và kéo mạnh, cho phải di chuyển cùng với mình). Sau đó, chỉ ra sắc thái nghĩa của từ lôi khi đặt trong ngữ cảnh bài thơ Hỏi thăm quan tuần mất cướp.
Lời giải chi tiết:
Không thể thay thế từ lôi bằng từ dụ vì từ lôi mới bộc lộ được thái độ châm chọc, giễu cợt của Nguyễn Khuyến dành cho tuần quan bị cướp mất. Từ lôi trong ngữ cảnh này mang sắc thái tiêu cực, còn từ dụ mang sắc thái trung hòa.
Câu 3
Câu 3 (trang 72, SBT Ngữ Văn 8, tập hai):
Về câu thơ dưới đây:
Nghiêng cổ ngắm phong cảnh non sông.
(Trần Tế Xương, Vịnh khoa thi Hương)
Theo bạn, có thể thay từ “ngoảnh” bằng từ “ngẩng” được không? Vì sao?
Phương pháp giải:
Đối chiếu từ điển để hiểu ý nghĩa của từ ngoảnh, sau đó áp dụng vào ngữ cảnh của câu thơ để xác định khả năng thay thế từ “ngoảnh” bằng từ “ngẩng”
Lời giải chi tiết:
Theo từ điển, ngoảnh có nghĩa là “quay mặt về một phía nào đó”; còn ngẩng có nghĩa là “hướng đầu, hướng mặt lên phía trên”. Vì vậy, không thể thay thế từ ngoảnh bằng từ ngẩng do không đồng nghĩa về nghĩa.
