Buzz
Những người đối mặt với khó khăn khi xử lý thông tin về cảm giác, như những người có khả năng tự kỷ, người trải qua rối loạn cảm giác (SPD), hoặc những người nhạy cảm đôi khi gặp phải tình trạng Giác quan bị quá tải. Tình trạng này xảy ra khi họ phải đối mặt với quá nhiều kích thích cảm giác mà họ không thể kiểm soát được, tương tự như máy tính tiếp nhận quá nhiều thông tin và bị quá tải. Tình trạng Giác quan bị quá tải xuất hiện khi có nhiều sự kiện xảy ra đồng thời, chẳng hạn như nghe mọi người nói chuyện trong khi tiếng TV vẫn đang ồn ào, hoặc nhìn thấy nhiều màn hình chói sáng và đèn nhấp nháy. Nếu bạn nhận ra ai đó đang gặp phải tình trạng này, bạn có thể thực hiện một số bước để giúp giảm bớt ảnh hưởng.
Các phương pháp
Ngăn chặn Tình trạng quá tải
Nhận biết điểm khởi đầu của tình trạng quá tải. Quá tải xuất hiện ở mỗi người theo nhiều cách khác nhau. Nó có thể là sự hoảng sợ, trở nên 'phấn khích', mệt mỏi hoặc cáu kỉnh.
- Trong thời gian nghỉ ngơi, hãy tự hỏi về những dấu hiệu của tình trạng Giác quan bị quá tải. Điều gì kích thích nó? Bạn (hoặc người thân yêu) hành xử như thế nào khi bắt đầu cảm thấy quá tải? Nếu bạn là cha mẹ hoặc người chăm sóc, hãy hỏi con cái về các tín hiệu kích thích trạng thái này khi họ cảm thấy thoải mái.
- Người tự kỷ thường thể hiện 'hành vi tự kích' ở nhiều cấp độ khác nhau hoặc thực hiện các động tác tay kỳ lạ lặp đi lặp lại khi Giác quan bị quá tải (ví dụ: chạy quanh khi vui sướng và vẫy tay khi quá tải). Hãy xem xét xem bạn có thực hiện hành vi tự kích nào để giữ bản thân bình tĩnh hay để đối phó với tình trạng quá tải hay không.
- Nếu bạn không thể hoạt động bình thường như trước, có thể bạn đang trải qua tình trạng quá tải nghiêm trọng. Người chăm sóc và bố mẹ thường dễ dàng nhận biết điều này ở trẻ bị quá tải.
Giảm kích thích thị giác. Người bị quá tải thị giác có thể ẩn mình sau kính râm khi ở trong nhà, tránh ánh nhìn trực diện, che mắt, hay tìm cách tối giản đồ trang trí trong nhà. Để thực hiện điều này, hãy giảm bớt các vật dụng treo trên tường và trần nhà. Đặt các vật nhỏ vào hộp, sắp xếp và ghi nhãn cẩn thận.
- Thay đèn huỳnh quang bằng đèn bàn nếu ánh sáng quá mạnh. Sử dụng bóng đèn với độ sáng thấp hơn và dùng rèm cửa để giảm ánh sáng từ bên ngoài.
- Chống ánh sáng mạnh bằng tấm che nắng khi cần thiết.
Giảm tiếng ồn. Âm thanh quá lớn có thể tạo kích thích vượt quá mức, ảnh hưởng đến sự tập trung. Đóng cửa sổ và cửa ra vào để cách âm, tắt nhạc hoặc điều chỉnh âm lượng. Sử dụng tai nghe hoặc 'tiếng ồn trắng' để giảm áp lực từ tiếng ồn.
- Bạn cũng có thể sử dụng nút bịt tai hoặc tai nghe để giảm tiếng ồn.
- Khi tương tác với người bị quá tải, hãy đặt câu hỏi nghi vấn hoặc giảm việc nói chuyện để họ dễ dàng trả lời.
Giảm tiếp xúc. Người bị quá tải xúc giác thường không chịu được sự chạm, ôm, hoặc sự đeo đuổi. Hãy lắng nghe và tránh chạm vào họ khi họ không mong muốn. Để họ thoải mái, hãy sử dụng vật liệu mà họ thích và tránh sự chạm vào phía sau.
- Bạn cần lắng nghe khi họ nói về cảm giác đau và tránh chạm vào họ mà không hỏi ý kiến.
- Khi tương tác, hãy thảo luận trước về việc chạm vào họ để họ không bị bất ngờ.
- Tham khảo ý kiến chuyên gia trị liệu nếu cần.
Điều chỉnh mùi. Mùi hương quá mạnh có thể làm kích thích mạnh mẽ. Sử dụng sản phẩm không mùi và giảm mùi từ kem đánh răng và xà phòng.
- Chọn sản phẩm không mùi hoặc tự chế biến kem đánh răng, xà phòng.
Đối phó với Kích thích quá mức
Để giác quan thư giãn. Khi xung quanh đầy ắp người và trẻ con, có lúc bạn cảm thấy quá tải. Thậm chí khi không thể tránh khỏi những tình huống này, bạn vẫn có thể nghỉ ngơi để phục hồi. Hãy hiểu rằng tỏ ra mạnh mẽ không giúp, thậm chí làm mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn. Nghỉ ngơi sẽ giúp bạn hồi phục năng lượng và thoát khỏi tình trạng quá tải.
- Đối mặt với tình huống ngay khi chúng bắt đầu sẽ dễ dàng hơn.
- Ở nơi công cộng, nếu cần, bạn có thể rời khỏi vài phút để hít thở tại nơi yên tĩnh.
- Ở nhà, hãy tìm một góc nghỉ ngơi và thư giãn.
- Nói rõ 'Tôi cần một khoảnh khắc một mình' nếu cần thiết.
Tìm sự cân bằng. Quan trọng là biết đến đâu là giới hạn và thiết lập ranh giới, nhưng đừng tự hạn chế quá mức để tránh cảm giác buồn chán. Hãy đảm bảo đáp ứng đúng nhu cầu cơ bản, vì kích thích quá mức có thể ảnh hưởng đến đói, mệt mỏi, cô đơn và đau đớn cả về thể chất. Đồng thời, không áp đặt bản thân quá sức.
- Đáp ứng nhu cầu cơ bản là quan trọng, đặc biệt với những người nhạy cảm hoặc mắc chứng SPD.
Đặt ra giới hạn. Trong tình huống có thể làm giác quan quá tải, hãy đặt ra một số giới hạn. Nếu tiếng ồn làm bạn khó chịu, hãy thăm nhà hàng hoặc trung tâm mua sắm khi ít người, tránh giờ cao điểm. Hãy giới hạn thời gian sử dụng TV hoặc máy tính, và cân nhắc khi giao tiếp với người khác. Chuẩn bị tinh thần trước một sự kiện lớn giúp bạn kiểm soát tốt hơn.
- Đặt giới hạn trong các cuộc trò chuyện. Nếu cảm thấy mệt mỏi, bạn có thể lịch sự giải thích.
- Nếu bạn là người chăm sóc hoặc cha mẹ, hãy theo dõi hoạt động của trẻ để tránh quá tải.
Tạo thời gian hồi phục cho bản thân. Sau khi giác quan bị quá tải, quá trình hồi phục có thể mất từ vài phút đến vài giờ. Đừng ép bản thân phải đối mặt với căng thẳng liên tục, hãy tìm một nơi yên tĩnh để hồi phục.
Đối mặt với căng thẳng một cách sáng tạo. Giảm căng thẳng và phát triển phương pháp lành mạnh để đối mặt với căng thẳng và kích thích giúp kiểm soát hệ thống thần kinh. Thiền Yoga, thiền chánh niệm và hít thở sâu là những cách bạn có thể thử nghiệm để giảm căng thẳng, khôi phục cân bằng và tìm lại cảm giác an toàn.
- Sử dụng cách đối mặt với căng thẳng hiệu quả nhất với bạn, có thể là việc giải tỏa cảm xúc hoặc tìm nơi yên tĩnh.
Áp dụng phương pháp điều trị cơ năng. Đối với người lớn và trẻ em, việc thực hiện trị liệu cơ năng có thể giảm độ nhạy cảm của giác quan, giảm tình trạng quá tải. Việc bắt đầu điều trị càng sớm, kết quả càng tốt. Người chăm sóc có thể tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia trị liệu có kinh nghiệm trong việc giải quyết vấn đề xử lý thông tin cảm giác.
Hỗ trợ Người Tự kỷ Đối phó với Tình trạng quá tải
Thực hiện 'chế độ bổ sung giác quan.' Chế độ này giúp hệ thống thần kinh hoạt động hiệu quả, giảm tình trạng quá tải. Coi đó như chế độ ăn cân đối, bạn muốn giác quan nhận thông tin một cách cân đối. Hạn chế tiếp nhận thông tin không cần thiết, tạo sự bình an và dạy cách quản lý xung động và cảm xúc.
- Đối mặt với âm thanh, hạn chế giao tiếp bằng lời nói, tạo không gian yên tĩnh hoặc sử dụng tai nghe. Để thương giác được nuôi dưỡng, để họ thưởng thức âm nhạc yêu thích của mình.
- Hạn chế thiết bị nghe nhìn trong phòng, sử dụng tai nghe hay bịt tai, chọn quần áo thoải mái, sử dụng sản phẩm không mùi.
- Mục tiêu của chế độ bổ sung giác quan là làm cho người đó cảm thấy bình thường hơn, hướng dẫn họ cách quản lý xung động và tăng cường năng suất.
Giảm phản ứng thái quá hóa. Người gặp tình trạng quá tải có thể trở nên hung dữ trong hành động hoặc lời nói. Hãy hiểu rằng đây là phản ứng tự nhiên do hoảng loạn, không phải đối với bạn.
- Không cố gắng kiểm soát hành động của họ. Hành động hung dữ thường xảy ra khi họ cảm thấy bị chạm vào hoặc bị ngăn cản, hãy tránh những tình huống này.
- Người gặp tình trạng quá tải thường không có ý định làm tổn thương bạn, họ chỉ muốn thoát khỏi tình thế hiện tại. Hãy chú ý và chấp nhận sự tiếp nhận. Họ có thể nhạy cảm với sự cân bằng và chuyển động, hãy lựa chọn những hoạt động phù hợp.
- Nếu họ cảm thấy quá tải với chuyển động, hãy thực hiện chậm rãi và thận trọng khi thay đổi tư thế hoặc thực hiện các bài tập vận động.
Hỗ trợ Người Bệnh Đối phó
Can thiệp sớm. Đôi khi, người bệnh không thể nhận ra mình đang phải đấu tranh với bệnh hay cố "tỏ ra mạnh mẽ". Điều này chỉ làm mọi chuyện xấu đi. Can thiệp ngay khi bạn nhận ra họ căng thẳng và trấn an họ bằng không gian yên tĩnh
Tỏ ra từ bi và thấu hiểu. Người thân yêu của bạn cảm thấy quá sức chịu đựng và thất vọng, chính sự ủng hộ của bạn sẽ giúp họ thoải mái và tĩnh tâm. Hãy yêu thương, cảm thông và đáp ứng nhu cầu của họ.
- Nhớ rằng họ không cố tình làm điều này. Phê phán sẽ chỉ làm họ thêm căng thẳng.
Đưa ra lối thoát. Cách nhanh nhất để chấm dứt sự quá tải là giải thoát họ khỏi tình thế hiện tại. Bạn có thể đưa họ ra ngoài hoặc tới một địa điểm yên tĩnh. Yêu cầu họ đi theo bạn hay nắm tay nếu họ đồng ý cho bạn chạm vào.
Tạo không gian hiếu khách. Giảm mức độ sáng của đèn, tắt nhạc và khuyến khích những người khác cho người thân yêu của bạn chút không gian.
- Người đó biết người khác đang quan sát họ và có thể cảm thấy xấu hổ nếu cảm nhận được mình đang bị nhìn chằm chằm.
Hỏi ý kiến trước khi chạm vào họ. Trong tình trạng quá tải, người bệnh khó hiểu được mọi chuyện đang xảy ra, nếu làm họ giật mình họ có thể hiểu nhầm đó là tấn công. Trước tiên hãy đề nghị họ, trình bày hành động của bạn trước khi thực hiện để họ có thời gian suy nghĩ. Ví dụ, "Tôi muốn nắm tay bạn và dẫn bạn ra khỏi đây" hoặc "Tôi có thể ôm bạn không?"
- Đôi khi, người trong tình trạng quá tải cảm thấy mệt mỏi bởi cái ôm chặt hay xoa lưng. Nhiều khi bị động chạm còn khiến mọi chuyện tệ hơn. Hãy đề nghị họ, cũng đừng lo lắng nếu họ từ chối; đó không phải lối của bạn.
- Đừng bẫy hay chặn đường họ. Họ sẽ hoảng loạn và đả kích, chẳng hạn như đẩy bạn ra khỏi cửa để có lối thoát.
Hỏi đơn giản, câu hỏi nghi vấn. Câu hỏi mở có quá trình xử lý phức tạp hơn, khi não bộ của người bệnh gặp khó khăn trong việc xử lý thôgn tin, họ khó có thể nghĩ ra một câu trả lời ý nghĩa. Với câu hỏi nghi vấn, họ chỉ cần gật đầu hoặc giơ tay để đáp lại.
Đáp ứng nhu cầu. Người bệnh cần một cốc nước, thời gian nghỉ ngơi, hay chuyển qua hoạt động khác. Suy nghĩ về điều hữu ích nhất lúc bấy giờ và thực hiện nó.
- Với vai trò người chăm sóc, thật dễ dàng đáp ứng nhưng nhớ rằng họ không thể tự điều chỉnh hành vi mà cần sự giúp đỡ của bạn.
- Nếu thấy ai đó sử dụng cơ chế đối phó gây tổn thương, hãy báo cho những người biết cách xử lý (ví dụ như cha mẹ hoặc chuyên gia trị liệu). Cố gắng nắm bắt họ chỉ khiến họ hoảng loạn và đả kích và khiến cả hai có nguy cơ bị tổn thương. Chuyên gia trị liệu có thể giúp phát triển kế hoạch thay thế cho phương pháp gây hại kia.
Khuyến khích tự trấn an bản thân, dù nó ý nghĩa thế nào với họ. Có thể họ thấy hiệu quả khi lắc lư trước sau, ôm ấp dưới tấm chăn nặng, hát ru hay xoa bóp. Nó có vẻ kỳ lạ hay "không phù hợp lứa tuổi" nhưng không sao cả, chỉ cần ta giúp họ thư giãn.
- Nếu bạn biết điều gì có thể trấn an họ (ví dụ như thú nhồi bông yêu thích), hãy mang nó đến cho họ và đặt ở vị trí dễ lấy. Nếu muốn họ có thể cầm lấy nó.
Lời khuyên
- Đối với người lớn và trẻ em, trị liệu cơ năng có thể giúp giảm mức độ nhạy cảm của giác quan, do đó giảm bớt tình trạng quá tải. Điều trị khi còn trẻ sẽ đem lại kết quả tốt hơn. Với vai trò người chăm sóc, bạn có thể tìm chuyên gia trị liệu có kinh nghiệm điều trị vấn đề xử lý thông tin theo cảm giác.
