Giải VBT ngữ văn 9 bài Ôn tập phần tiếng Việt (tuần 14)

Phần I

CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG HỘI THẢO

Câu 1 (trang 123 VBT Ngữ văn 9, tập 1)

Tóm tắt lại các nguyên tắc cơ bản của hội thoại.

Trả lời:

- Nguyên tắc về chất:  Tránh nói những điều không có căn cứ hoặc không được chứng minh là đúng.

- Nguyên tắc về lượng: Nội dung phải phản ánh đúng yêu cầu giao tiếp, không quá dư thừa hoặc thiếu sót.

- Nguyên tắc về mối quan hệ: Nói về chủ đề phù hợp với tình huống giao tiếp, tránh nói vấn đề không liên quan.

- Nguyên tắc về cách thức: Nói rõ ràng, dễ hiểu, tránh sự mơ hồ.

- Nguyên tắc về lịch sự: Luôn lưu ý đến sự tế nhị, khiêm tốn, và tôn trọng đối phương trong giao tiếp.

Câu 2 (trang 124 VBT Ngữ văn 9, tập 1)

Một số trường hợp giao tiếp không tuân theo các nguyên tắc hội thoại.

Trả lời:

Trường hợp 1: Trong lớp học địa lý, giáo viên hỏi một học sinh đang đứng nhìn qua cửa sổ:

- Hãy cho tôi biết, sóng là gì?

Học sinh trả lời:

- Thưa thầy, “Sóng' là một bài thơ của Xuân Quỳnh ạ!

=> Trong ví dụ trên, học sinh không tuân thủ nguyên tắc quan hệ trong giao tiếp.

 Trường hợp 2: Một cậu bé muốn đăng ký học tin học ngoại khóa, sau khi về nhà nói với cha mình:

- Ba ơi! Con muốn học tin học ngoại khóa, cho con tiền đóng học phí.

Người cha hỏi:

- “Tin học” là gì con biết không?

Người con trả lời:

- “Tin học” là ai nào đó tin và muốn học!

=> Câu trả lời của người con không tuân theo nguyên tắc về chất trong giao tiếp.

Phần II

XƯNG HÔ TRONG HỘI THOẠI

Câu 1 (trang 124 VBT Ngữ văn 9, tập 1)

Tổng hợp các từ ngữ xưng hô phổ biến trong hội thoại.

Trả lời:

- Tôi, tao, tớ, ta, mình, mày, nó, hắn, chúng mày, chúng nó, chúng tôi...

- Ông, bà, cha, mẹ, chú, bác, cô, dì, anh, chị, em, thầy, cô, bạn...

=> Tùy theo tình huống giao tiếp mà sử dụng từ ngữ xưng hô phù hợp.

Ví dụ, chị của tôi là cô giáo của tôi, trong lớp học tôi gọi cô là cô - em: ngoài đời tôi gọi chị là chị - em.

Hoặc khi gặp một người bạn mới, có thể sử dụng cách xưng hô: tôi, mình bạn; sau khi quen thân, có thể dùng từ ngữ như tớ - cậu...

Câu 2 (trang 125 VBT Ngữ văn 9, tập 1)

Trong tiếng Việt, xưng hô thường tuân thủ theo nguyên tắc 'xưng khiêm, hô tôn'. Em hiểu nguyên tắc này như thế nào? Cho ví dụ cụ thể.

Trả lời:

- Nguyên tắc: xưng khiêm, hô tôn có ý nghĩa là khi nói tự xưng mình, ta phải khiêm nhường, và khi gọi người khác, ta phải lịch sự và tôn trọng.

Ví dụ:

+ Trong thời phong kiến, cách gọi và trò chuyện với vua thể hiện sự tôn kính.

+ Ngày nay, việc sử dụng các từ như: quý ông, quý bà, quý khách, quý cô, anh... để gọi người khác thể hiện sự lịch sự và tôn trọng. Có thể gọi người lớn hơn mình là cô/chú hoặc bác (thay vì dùng từ con).

Câu 3 (trang 125 VBT Ngữ văn 9, tập 1)

Tại sao trong tiếng Việt, khi giao tiếp, người nói phải chú ý đến việc chọn từ ngữ xưng hô?

Trả lời:

Trong tiếng Việt, việc lựa chọn từ ngữ xưng hô rất quan trọng vì tiếng Việt không có từ xưng hô trung tính. Mỗi cách xưng hô đều phản ánh mối quan hệ và tình huống giao tiếp, từ thân mật đến trang trọng. Nếu không chọn từ ngữ xưng hô phù hợp, giao tiếp sẽ không hiệu quả.

Phần III

- Trong lời đối thoại, từ xưng hô tôi (ngôi thứ nhất), bạn (ngôi thứ hai) đã được thay bằng ngôi thứ ba nhà vua, Vua Quang Trung.

- Từ chỉ địa điểm ấy trong lời đối thoại được tóm gọn.

- Từ chỉ thời gian: hiện tại trong lời đối thoại thay thế bằng cụm từ bấy giờ.