Giảng điệu đoạn thơ dưới đây trong bài thơ Tiếng hát con tàu: 'Nhớ bản sương phủ... đất đã biến tâm hồn'

Giảng điệu đoạn thơ dưới đây trong bài thơ Tiếng hát con tàu: 'Nhớ bản sương phủ... đất đã biến tâm hồn'

Mẫu bình giảng cho đoạn thơ dưới đây trong bài thơ Tiếng hát con tàu: 'Nhớ bản sương phủ... đất đã biến tâm hồn'

Bài viết

Tiếng hát con tàu là một trong những thành tựu nổi bật của phong cách thơ của Chế Lan Viên: một sự pha trộn giữa triết lý và tình cảm. Đó là lúc nhà thơ tràn đầy cảm xúc, đồng thời chứa đựng những suy tư sâu sắc. Tiếng hát con tàu không chỉ truyền đạt tình yêu đối với đất nước và con người, mà còn mang đến những triết lý về cuộc sống, về thơ ca, trong đó có những đoạn thơ đã tóm gọn được tất cả cảm xúc và tinh thần của toàn bộ bài thơ.

Nhớ bản sương phủ kín, nhớ những dòng sông uốn lượn
Khi ta ở đó, lòng lại không bao giờ trống vắng?
Khi ta ra đi, đất đã làm say lòng ta!

Khúc thơ khai mạc bằng một câu đơn giản nhưng tràn ngập cảm xúc: Nhớ bản sương phủ kín, nhớ những dòng sông uốn lượn. Câu thơ được chia thành hai dòng, mỗi dòng bắt đầu bằng từ 'nhớ', tạo ra một giai điệu giống như là một bản nhạc buồn. Nó mô tả một trạng thái tâm trí của nhân vật, một trạng thái nhớ nhung đầy nỗi buồn. Ký ức này không bao giờ phai nhạt, ký ức khác lại hiện lên, đến dòng thơ tiếp theo, cảm xúc đã trở thành suy tư, đúc kết:

Nơi nào đi qua, lòng lại không còn yêu thương?

Nhưng đúng nhưng chính những câu tiếp theo mới thật sự là triết lí, là xúc cảm đã được tinh chế thành những lời khuyên:

Khi ta còn ở đó, chỉ là nơi ở của đất
Khi ta đi, đất đã chứa đựng tâm hồn của ta!

Khúc thơ này là một sự khái quát về luật nhân quả, về sức mạnh tâm linh, nó chạm đến tận sâu tận tâm hồn của mỗi người. Trong cuộc sống, ai cũng đã từng trải qua những khoảnh khắc sống trên mảnh đất, qua những vùng quê, đặc biệt là những người chiến sĩ. Những thời gian sống trên những vùng đất ấy chính là cuộc sống của mỗi người. Những khoảnh khắc ấy liên kết lại với nhau để tạo thành cuộc đời của mỗi con người. Thật vậy, cuộc sống của con người không gì khác ngoài việc luân phiên giữa 'ở' và 'đi'. Sự thay đổi giữa 'ở' và 'đi' của con người đều chứa đựng trong đó một quá trình biến đổi không ngừng mà chúng ta không thể nhận ra. Khi ta ở đó, nghĩa là khi ta đang sống ở hiện tại, nhưng hiện tại dường như không thể hiện được tình cảm thật sự của chúng ta. Thậm chí, chúng ta tưởng rằng miền đất chúng ta đang ở cũng chỉ là nơi ở giống như bất kỳ miền đất nào khác. Đến khi chúng ta phải rời xa miền đất ấy vì lý do nào đó, cuộc sống ở đây bỗng trở thành quá khứ, miền đất chúng ta từng sống trên đó dần rời xa phía sau, bấy giờ chúng ta mới nhận ra. Nhìn vào bên trong, chúng ta mới nhận ra rằng chúng ta đã liên kết với miền đất đó từ bao giờ mà chúng ta không biết. Tình cảm này đã âm thầm hình thành, âm thầm làm cho đất đã chứa đựng tâm hồn. Vậy là, trong những ngày chúng ta đi, mảnh đất đã từng ở đó vẫn đồng hành, vẫn nhắc nhở chúng ta quay lại, nhưng có những lúc chúng ta thật vô tình. Tuy nhiên, sự thực là mảnh đất ấy đã kết nối mạch máu với chúng ta. Đất đã chứa đựng tâm hồn, nghĩa là miền đất đó mang trong mình tâm hồn của một cố nhân. Nhưng điều quan trọng hơn là miền đất ấy đã trở thành tâm hồn của chính chúng ta. Mảnh đất mà chúng ta đã sống trên đó đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc đời chúng ta. Chúng ta không thể hiểu rõ về cuộc sống của mình nếu thiếu đi những thời gian sống trên mảnh đất ấy. Những kí ức với mảnh đất kia là một phần của cuộc sống của chúng ta, là tài sản tinh thần không thể thiếu của chúng ta. Có lẽ vì thế mà tác giả đã viết: Khi ta đi, đất đã chứa đựng tâm hồn của chúng ta! Câu thơ này làm chúng ta nhớ lại một câu thơ nổi tiếng của Hoàng Trung Thông.

Bàn tay của ta sẽ biến mọi thứ thành hiện thực.
Dù sức người nhỏ bé, đá cũng trở thành nguồn cơm.

Câu thơ cuối cùng được viết theo một cách suy nghĩ sâu xa, dựa trên lôgic và luận điểm. Đây là sự khám phá về sự kì diệu, nhưng nếu Hoàng Trung Thông phát hiện ra sự kì diệu của tình yêu. Nói cách khác, đó là sự kỳ diệu của bàn tay và trái tim. Đá trở thành cơm là một biến hóa, nhưng dù sao vật chất vẫn chỉ là vật chất. Nhưng đất đá hóa thành tâm hồn thì thực sự là một sự đột biến, khi vật chất trở thành tinh thần. Thậm chí, từ hình thức thô sơ nhất của vật chất chuyển thành hình thức tinh tế nhất của tinh thần. Khách thể đã hóa thân vào chủ thể, tuân thủ quy luật ẩn dụ đó mà không ai hay biết. Rõ ràng, câu thơ của Chế Lan Viên là một chân lí có tính toàn cầu, không chỉ đúng với một nơi, một thời, mà đúng với tất cả con người trên thế giới này.

Đoạn thơ này được xem là một trong những đoạn hay nhất của bài thơ, với những dòng thơ được coi là xuất sắc nhất của Chế Lan Viên, ở đây, những cảm xúc sâu lắng được nâng cao lên qua suy tư tinh tế, cuối cùng chúng đã kết tinh thành những dòng thơ không chỉ đẹp mà còn trĩu nặng triết lí. Điều này thể hiện một cách rõ ràng cho phong cách thơ của Chế Lan Viên: triết luận - tâm tình.

Xem thêm các bài văn mẫu hay về tác phẩm Tiếng hát con tàu trên Mytour

- Diễn giải bài thơ sau trong tác phẩm Tiếng hát con tàu: 'Gặp lại nhân dân... đón cánh tay mở rộng'
- Phân tích đoạn thơ sau trong tác phẩm Tiếng hát con tàu: 'Hồi tưởng về bản sương giăng... hòa vào tâm hồn quê hương'
- Giải thích khổ thơ dưới đây trong tác phẩm Tiếng hát con tàu: 'Gặp lại nhân dân... bất ngờ được đón chào bằng bàn tay mở rộng'