Buzz
Hậu quả của những sai lầm của Tư Mã Ý cùng các thành viên khác trong gia tộc đã đẩy vương triều Tây Tấn vào cảnh diệt vong chỉ sau hơn 50 năm tồn tại.
Sau cuộc đổi mới chính trị do Cao Bình lãnh đạo, Tư Mã Ý đã trở thành người chiến thắng và kiểm soát quyền lực trong gia tộc Tào Ngụy, mở ra con đường cho sự thống trị và lật đổ của gia tộc Tư Mã.
Vào năm 266 sau khi ép buộc Tào Hoán từ chức, Tư Mã Viêm chính thức lập ra nhà Tấn, thời kỳ này thường được gọi là Tây Tấn để phân biệt với Đông Tấn sau này.
Tuy nhiên, vương triều Tây Tấn, do gia tộc Tư Mã thành lập, chỉ tồn tại trong thời gian ngắn từ năm 265 đến năm 316.
Lí do mà cơ nghiệp của hậu thế Tư Mã Ý chỉ kéo dài được nửa thế kỷ như vậy, chuyên trang lịch sử Trung Quốc Qulishi đã chỉ ra 3 nguyên nhân chủ quan dưới đây.
Nguyên nhân đầu tiên: Hậu quả của âm mưu từ khi Tư Mã Ý nắm quyền
Qua nhiều thế hệ 'cha truyền con nối' thống trị chính trị, gia tộc Tư Mã cuối cùng đã chiếm quyền lực từ nhà Ngụy để lập nên nhà Tấn.
Tuy nhiên theo Qulishi, việc chiếm quyền này đã mất một thời gian khá dài và có phương thức khác biệt so với các cuộc nổi dậy khác trong lịch sử.
Vì vậy, sau khi thành lập, vương triều Tây Tấn vẫn còn nhiều nhân vật quyền thế và quý tộc từ thời tiền triều.
Cách thức chiếm quyền của Tư Mã Ý đã để lại hậu quả nguy hiểm, khiến cho các gia tộc trong thời đó tin rằng họ cũng có cơ hội thống trị như họ.
Qulishi cũng cho rằng, mặc dù nhà Tư Mã có vị thế hoàng gia, nhưng sức mạnh họ xây dựng vẫn chưa đủ lớn để kiểm soát toàn bộ các thế lực từ thời Ngụy.
Điều này cũng là một trong những lý do chính khiến vương triều Tây Tấn sau này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn.
Nguyên nhân thứ hai: Vấn đề thừa kế gây ra nhiều mâu thuẫn
Tư Mã Ý là người đầu tiên mở đường cho sự thịnh vượng của gia tộc Tư Mã trong lịch sử vương quyền. Điều này không thể phủ nhận.
Thế hệ thứ hai của gia tộc này cũng được tôn vinh bởi hai nhân vật nổi tiếng, Tư Mã Sư và Tư Mã Chiêu – hai con trai của Tư Mã Ý.
Trong số đó, Tư Mã Sư được đánh giá là người kiên nhẫn, can đảm và thông minh, là người thừa kế lý tưởng cho gia tộc.
Đáng tiếc là Tư Mã Sư không có con trai để kế thừa. Do đó, em trai của ông, Tư Mã Chiêu, đã quyết định đưa con trai của mình, Tư Mã Du, làm con thừa cho anh trai.
Không ngờ sau này, sau khi Tư Mã Sư qua đời trong chiến loạn, Tư Mã Du mới chỉ mới lên tám, lên chín, việc thừa kế công việc lớn từ người cha nuôi là một thách thức lớn đối với sức mạnh của gia tộc.
Đối diện với tình hình đó, Tư Mã Chiêu tiếp tục làm người kế thừa quyền lực lớn. Tuy nhiên, ông luôn muốn truyền lại sự nghiệp cho Tư Mã Du sau khi mình qua đời, biểu hiện sự trả lại thiên hạ cho con cháu của anh trai.
Tuy nhiên, con trưởng của Chiêu là Tư Mã Viêm đã từ chối quyết liệt điều này, thay vào đó, ông đã tìm đồng minh với một số đại thần ủng hộ mình, từ đó trở thành người nắm quyền lực trong gia tộc Tư Mã thế hệ thứ ba.
Sau đó, Tư Mã Viêm nhanh chóng lên ngôi vua, lập ra nhà Tấn, được gọi là Tấn Võ Đế trong lịch sử, hoàn thành ước mơ lãnh đạo mà cha ông đã để lại.
Ngay sau khi lập quốc, Tư Mã Viêm khuyến khích việc phân phong các thành viên trong gia tộc nhằm kiểm soát quyền lực của các quý tộc từ thời tiền triều.
Trong số đó, Tư Mã Du được phong làm Vương Tề, có nhiều đóng góp và danh vọng trong triều đình. Khi Hoàng đế già yếu, các đại thần lớn phần đều ủng hộ việc chọn Tư Mã Du làm người kế vị nhưng không thành, và do đó Du đã mất hy vọng và qua đời với nỗi u uất.
Từ những chứng cớ đã được nêu trên, dễ nhận thấy rằng vấn đề về quyền thừa kế đã gây ra mâu thuẫn nội bộ trong gia tộc Tấn ngay từ thời điểm chưa có vương triều chính thức.
Nguyên nhân thứ ba: Hậu quả không lường từ cuộc chiến tranh quyền lực
Sau khi lên ngôi, Tư Mã Viêm đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng: Con trưởng của ông, Tư Mã Trung, vì trí tuệ không phát triển nên bị nhiều triều thần phản đối việc lên ngôi. Trong khi đó, nhiều triều thần ủng hộ việc lập em trai của vua, Tư Mã Du, làm Thái tử.
Muốn truyền lại quyền lực cho con cháu, Tư Mã Viêm đã sử dụng một chiến lược. Ông đã liên kết với các gia tộc có quyền lực để tăng cường sức mạnh. Hai gia tộc mà Hoàng đế chú ý đến là Gia tộc Giả ở Bình Dương và Gia tộc Dương ở Hoằng Nông.
Sau đó, Tư Mã Viêm đã cho con trai thiểu năng của mình kết hôn với con gái của Gia tộc Giả, tức là Giả Nam Phong, và ông cũng tự mình lấy con gái của Gia tộc Dương vào hậu cung và trọng dụng làm Hoàng hậu.
Mặc dù sau này con trai của ông đã thuận lợi lên ngôi, nhưng kế sách của Tư Mã Viêm đã để lại hậu quả không ngờ đến.
Sau khi vua qua đời, Hoàng Thái hậu Dương thị cùng Hoàng hậu Giả Nam Phong đã bùng nổ cuộc tranh đấu ác liệt.
Mỗi người không chỉ dựa vào sức mạnh của gia tộc mà còn liên minh với các phiên vương khác trong dòng họ Tư Mã để đấu tranh lẫn nhau, từ đó khởi đầu thời kỳ tăm tối nổi tiếng trong lịch sử Tây Tấn – loạn bát vương.
Trong trận nội chiến, một số phiên vương đã sử dụng một chiến lược nguy hiểm. Họ liên minh với thế lực Hồ, không ngờ rằng điều này đã tạo cơ hội cho quân Hồ thâm nhập vào cuộc chiến ở Trung Nguyên. Điều này đã góp phần tạo ra thời kỳ Ngũ hồ loạn hoa sau này.
Loạn bát vương kéo dài 15 năm. Cuộc chiến không ngớt đã làm suy yếu nền kinh tế của triều đình, dân chúng chịu nhiều thiệt hại, nông sản bị phá hủy, dịch bệnh lan rộng, các gia tộc lẫn nhau tàn sát, quân phiệt khắp nơi nổi loạn.
Cuối cùng, những mâu thuẫn nội bộ và sự tấn công từ bên ngoài đã dẫn đến sự sụp đổ của triều đình Tây Tấn tại Lạc Dương sau hơn nửa thế kỷ tồn tại.
*Theo quan điểm của Qilishi (Trung Quốc).
