Giới khoa học lo lắng khi virus cổ đại 'tái sinh' sau hơn 49.000 năm bị chôn vùi dưới băng vĩnh cửu

(Tổ Quốc) - Các nhà khoa học vừa thành công trong việc 'tái sinh' một loại virus cổ nhất từng được biết đến trong phòng thí nghiệm, chứng tỏ khả năng tồn tại vững bền của virus khi chúng được bảo quản ở trạng thái đông lạnh.

Theo đó, loại virus 48.500 năm này được gọi là Pandoravirus yedoma, liên quan đến hộp Pandora trong thần thoại Hy Lạp. Virus được phát hiện trong mẫu băng vĩnh cửu lấy từ độ sâu 52 foot (16 m) dưới đáy hồ ở Yukechi Alas thuộc Cộng hòa Yakutia, Nga.

Được biết, loại virus này là một trong tổng cộng 9 loại virus khác nhau đã được khai quật và tái sinh từ các mẫu băng vĩnh cửu ở Siberia trong những năm gần đây. Trong đó, 7 loại virus vừa được các nhà khoa học tái sinh trong nghiên cứu mới nhất này, trong khi 2 loại virus có tuổi đời 30.000 năm đã được khai quật từ năm 2013. Điểm chung của chúng là đều đã bị đóng băng từ hàng chục nghìn năm trước đây. Một loại virus có độ tuổi 'trẻ' nhất đã bị đóng băng cách đây 27.000 năm.

Ngoài tuổi đời, một điểm đáng chú ý khác của loại pandoravirus này là kích thước. Được phân loại là một loại virus khổng lồ, Pandoravirus yedoma dài khoảng 1 micromet và rộng 0,5 micromet. Điều này có nghĩa là chúng có thể được quan sát trực tiếp dưới kính hiển vi. Virus này chứa khoảng 2.500 gen, trái ngược với các virus hiện đại lây nhiễm cho người chỉ có khoảng 10 đến 20 gen, với kích thước nhỏ hơn rất nhiều lần.

Nên nhớ, việc tái sinh các loại virus cổ đại đang gây ra nhiều lo ngại, với nỗi sợ rằng chúng có thể rò rỉ ra ngoài và gây ra một đại dịch mới.

Tuy nhiên, các nhà khoa học khẳng định nghiên cứu này là cần thiết để đánh giá những mối nguy hiểm liên quan đến biến đổi khí hậu. Một phần tư của Bắc bán cầu được phủ bởi lớp băng vĩnh cửu, bền bỉ với thời gian. Khi lớp băng này tan ra, chất hữu cơ đã được đóng băng hàng triệu năm sẽ được giải phóng. Điều này dẫn đến việc thải ra khí carbon dioxide và metan vào khí quyển, gây ra hiệu ứng nhà kính. Một phần của chất hữu cơ này cũng chứa các vi khuẩn và virus đã ngưng hoạt động từ thời tiền sử.

Bằng cách trích xuất virus từ các mẫu băng vĩnh cửu và tái sinh chúng trong điều kiện kiểm soát, chúng ta có thể đánh giá được nguy cơ mà chúng có thể gây ra đối với sức khỏe và sự an toàn của con người trong một tương lai nhiệt đới hơn, khi không còn lớp băng vĩnh cửu.

Virus cổ đại có thể quay trở lại, với số lượng rất lớn

Với lớp băng vĩnh cửu phủ lớn hơn một phần tư diện tích đất liền của Bắc bán cầu, sự lo ngại này không phải là không có căn cứ. Số lượng virus bị giam giữ trong lớp băng vĩnh cửu có thể rất lớn.

Nếu chúng được giải phóng trong vài thập kỷ tới, có khả năng xảy ra một đợt lây nhiễm virus mới ở nhiều loài động vật. Khó khăn nằm ở việc, hệ miễn dịch của các loài động vật cũng như con người khó có thể chống lại tác động của các virus đã không còn tồn tại hàng chục nghìn năm.

Tất nhiên, các hệ miễn dịch cuối cùng sẽ thích nghi, nhưng có thể quá muộn để ngăn chặn sự mất mát nghiêm trọng có thể tác động đến hàng loạt vi sinh vật, thực vật và động vật.

Lo ngại về sự tan chảy của lớp băng vĩnh cửu không chỉ là lời dự đoán, mà thực tế đang diễn ra. Các khu vực từng đóng băng hàng chục nghìn năm đã bắt đầu tan chảy, cho phép các nhà khoa học khai quật được các loài động vật thời tiền sử được bảo quản trong điều kiện tốt.

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện ra xác của loài tê giác lông xù đã tuyệt chủng cách đây 14.000 năm, và trong một trường hợp, các nhà khoa học đã phục hồi được đầu của một con sói 40.000 năm tuổi trong tình trạng gần như nguyên vẹn.

Đặc biệt, hài cốt của voi ma mút có lông đã được xác định là dễ tìm thấy đặc biệt ở những khu vực mới tan băng. Số lượng hài cốt được khai quật là rất lớn, dẫn đến sự phát triển của một ngành công nghiệp ngà voi ma mút trái phép, nơi ngà voi được bán cho các thương nhân trái phép.

Điều này gây lo ngại cho các nhà khoa học, khi virus có thể ẩn náu trong xác động vật cổ đại được bảo quản tốt này. Ví dụ, một loại virus 27.000 năm tuổi được tìm thấy trong phân voi ma mút đông lạnh lấy từ một lõi băng vĩnh cửu.

Nếu các loại virus được giải phóng từ các vật chủ là xác các loài động vật tiền sử, chúng có thể tiến hóa thành các loại virus mới có thể đe dọa sức khỏe của con người.

Hiện nay, các khu vực gần Bắc Cực chưa có sự định cư lâu dài nhiều. Tuy nhiên, số lượng người đến thăm những vùng lạnh nhất của hành tinh đang tăng, chủ yếu để khai thác các tài nguyên như dầu, vàng và kim cương.

Do đó, nguy cơ bị phơi nhiễm virus trong các hoạt động khai thác khoáng sản và đào bới lớp băng vĩnh cửu có thể xảy ra trong thời gian tới. Các nhà khoa học cũng cảnh báo về sự nguy hiểm của virus được giải phóng ở Bắc Cực thông qua sự tan chảy của các sông băng, có thể mang mầm bệnh đến các khu vực mới hơn về phía nam.

Tổng kết