Google như 'thầy giáo thông minh': Tiêu hàng trăm triệu USD hàng năm để ủng hộ Firefox, có vẻ vô ích nhưng thực ra lại là một chiến lược rất tinh tế.

Firefox, 'con cáo lửa' từng được kỳ vọng sẽ chấm dứt sự thống trị của Internet Explorer của Microsoft trên thị trường trình duyệt web. Nhưng hiện nay, dự án này chỉ còn tồn tại nhờ vào tiền trợ cấp từ Chrome-Google.

Theo thông tin từ Bloomberg, Mozilla, nhà phát triển của Firefox, nhận được gần nửa tỷ USD hàng năm từ Google, chiếm hơn 80% doanh thu của họ chỉ để đặt công cụ tìm kiếm của Google làm mặc định. Thú vị là Google cũng có trình duyệt của riêng mình là Chrome, nhưng cả hai đều là đối thủ cạnh tranh trên thị trường.

Vậy tại sao Google lại chi tiêu nhiều tiền như vậy để nuôi Firefox? Liệu họ có quá giàu không biết phải làm gì với tiền?

Sự rung lắc

Mozilla là một tổ chức phi lợi nhuận phát triển Firefox (biệt danh cáo lửa), ra mắt trình duyệt này lần đầu vào năm 2004, cùng với việc Google IPO lần đầu tiên.

Cả Google và Mozilla đều muốn hạ bệ gã khổng lồ Internet Explorer-Microsoft. Vì vậy, Google đã hỗ trợ Mozilla phát triển Firefox, giúp trình duyệt này chiếm đến 30% thị phần. Như phản ứng, Mozilla đồng ý để công cụ tìm kiếm của Google làm mặc định.

Tuy vậy, hiện tại, Google vẫn là người đứng đầu trong lĩnh vực công cụ tìm kiếm, nhưng tập đoàn này cũng chiếm lĩnh thị trường trình duyệt web với Chrome chiếm đến 2/3 thị phần. Trong khi đó, Firefox chỉ chiếm dưới 3% thị phần và trên điện thoại thậm chí còn ít hơn nữa.

Rõ ràng, Firefox đang đối diện với khủng hoảng khi Mozilla đã cố gắng phát triển nhiều dự án nhưng không một cái nào thực sự thành công.

Tuy nhiên, doanh nghiệp này vẫn còn sống sót vì theo báo cáo tài chính mới nhất, họ có hơn 1 tỷ USD tiền mặt dự trữ, trong đó phần lớn đến từ Google. Chính xác hơn, đây là số tiền mà Alphabet (Google) trả cho Firefox để đặt công cụ tìm kiếm của họ làm mặc định.

Số tiền này đã được thanh toán từ năm 2005 và đã tăng gấp đôi trong 10 năm, đạt hơn 450 triệu USD hiện nay, mặc dù thị phần của Firefox giảm so với Chrome.

Trong năm 2021, số tiền mà Google trả chiếm đến 83% doanh thu của Mozilla.

Độc quyền

Theo Bloomberg, việc Google thanh toán tiền để trở thành công cụ tìm kiếm mặc định không gì là lạ khi tập đoàn này cũng trả khoản tiền tương tự cho Apple để xuất hiện trên hệ điều hành iOS.

Tuy nhiên, việc Mozilla, một đối thủ với hệ điều hành khác, chỉ chiếm dưới 3% thị phần và tồn tại nhờ vào tiền cứu trợ từ Google đã gây nhiều nghi ngờ từ các chuyên gia. Về mặt kinh tế, động thái này hoàn toàn không có logic.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang được Microsoft phát triển mạnh với công cụ tìm kiếm Bing, việc Google tiêu tiền một cách lãng phí là điều không hợp lý. Ngay cả việc rủi ro Apple tự phát triển công cụ tìm kiếm riêng cũng có thể khiến Google trở nên lạc hậu.

Bloomberg đánh giá rằng hành động kinh tế không hợp lý này của Google có thể là dấu hiệu của việc muốn bảo hộ độc quyền trước chính sách của chính phủ hơn là tìm kiếm lợi nhuận.

“Việc Google tài trợ cho một đối thủ yếu để duy trì nó sống sót và tránh bị coi là độc quyền là một biện pháp tiện lợi,” nhà thiết kế Chris Messina của Firefox đã nói.

Rõ ràng, đạo luật chống độc quyền và lo ngại của chính phủ Mỹ về việc Google hạn chế sự phát triển của các công ty khác sẽ đặt tập đoàn này vào tình thế phải đối mặt với các buổi điều trần, kiện tụng và quy định tiêu cực.

Do đó, việc duy trì một đối thủ không có cơ hội để lật đổ có vẻ như là điều tất yếu, nhằm giữ thị trường trong trạng thái tương đối công bằng, dù Google và Chrome hiện đang thống trị cả hai lĩnh vực công cụ tìm kiếm và trình duyệt web.

Lấp đầy

Trong năm 2020, Bộ Tư pháp Mỹ đã kiện Google vì cho rằng tập đoàn này đã vi phạm quyền cạnh tranh công bằng trên thị trường công cụ tìm kiếm.

“Tinh thần khởi nghiệp và sáng tạo đã biến mất khỏi Google. Bây giờ, họ chỉ còn là một gã khổng lồ độc quyền thích đứng canh cửa Internet,” biên bản cáo buộc của Bộ Tư pháp Mỹ nói mỉa mai.

Đối với Mozilla, hành động của họ có vẻ như là một sự 'lấp đầy' cho vấn đề này.

Trước đây khi Microsoft bị cáo buộc độc quyền, Mozilla đã dùng hết sức mình để cạnh tranh, giành thị phần và kêu gọi cải cách. Nhưng khi Google đối mặt với các cáo buộc tương tự, Mozilla lại thái độ lúng túng hơn.

Trong vụ kiện năm 2020, Mozilla tuyên bố việc đối đầu với Google có thể gây ra những thiệt hại tài chính không mong muốn cho các doanh nghiệp như họ, và ảnh hưởng gián tiếp đến thị trường và người tiêu dùng.

“Tất cả chúng tôi đều biết rằng, từ ban giám đốc đến nhân viên, công ty sẽ không bao giờ công khai chỉ trích Google. Điều này rất rõ ràng,” một cựu giám đốc của Mozilla nói với Bloomberg.

Theo Bloomberg, việc Mozilla chấp nhận tiền từ Google đã khiến họ phải tuân theo các yêu cầu. Ban đầu, mối quan hệ này chỉ đơn giản là một trình duyệt web muốn phá vỡ độc quyền của Microsoft và một công ty muốn duy trì công cụ tìm kiếm của mình.

Tuy nhiên, theo thời gian, khi Chrome đã vượt qua Internet Explorer-Microsoft, Mozilla trở thành một công cụ chỉ để 'trưng bày' cho chính phủ thay vì một đối thủ đáng gờm.

Sự phụ thuộc này trở nên rõ ràng khi vào năm 2006, giám đốc kỹ thuật Mike Schroepfer của Mozilla phải giải thích rằng họ 'không phải là công ty con của Google'. Ông cũng tuyên bố rằng không có lý do gì Google sẽ cạnh tranh với Mozilla khi phát triển Chrome bằng một nhóm kỹ sư trước đây là nhân viên của Mozilla.

Thực tế đã 'đá vào mặt' Mozilla khi Chrome bùng nổ. Chỉ sau vài năm, Firefox đã bỏ Google để chọn Yahoo làm công cụ tìm kiếm mặc định, cho thấy sự cạnh tranh sôi nổi giữa hai bên.

Tuy nhiên, khi Verizon mua lại Yahoo vào năm 2017, Mozilla quay lại với Google làm công cụ tìm kiếm mặc định, chấp nhận tiền để tồn tại.

Vô ích

Khi Firefox thất bại trước Chrome và các dự đoán của các giám đốc Mozilla đều sai lầm, Mozilla đã cố gắng tìm kiếm cách sống qua nhiều dự án nhưng không một cái nào thành công.

Hệ điều hành Firefox OS được tung ra để cạnh tranh với Android trên điện thoại nhưng thất bại. Dòng smartphone Firefox ra mắt nhưng dự án nhanh chóng kết thúc chỉ sau 1 năm.

Doanh nghiệp này cũng đã phát triển các dự án về vũ trụ số theo hướng của Meta (Facebook) của Mark Zuckerberg, nhưng rõ ràng là các dự án này đã thất bại. Sau đó, Mozilla.ai cũng ra đời theo trào lưu trí tuệ nhân tạo, nhưng ít ai biết đến các sản phẩm của họ.

Với nguồn tiền từ Google, Mozilla vẫn có thể phát triển các dự án khác để tìm lối ra, nhưng dường như không có dự án nào có ý nghĩa và hãng vẫn chỉ là 'bù nhìn' cho tập đoàn lớn Alphabet.

Báo cáo tài chính mới nhất cho thấy Mozilla đã chi tiêu đến 340 triệu USD vào năm 2021, trong đó có 240 triệu USD dành cho lương thưởng. Mặc dù hoạt động kinh doanh của họ chỉ là 'bù nhìn', nhưng CEO Mitchell Baker vẫn nhận mức thu nhập 5,6 triệu USD trong khi Mozilla cũng đã sa thải hàng loạt nhân viên trong làn sóng đuổi việc của ngành công nghệ.

Hiện tại, nhiều cựu nhân viên và chuyên gia đang chỉ trích lãnh đạo của Mozilla vì chỉ nhận tiền từ Google mà không làm được gì cả. Công ty không có hướng phát triển rõ ràng và cũng không có sản phẩm nổi bật.

Thậm chí, nhiều nguồn tin cho biết Mozilla trả lương cao cho nhiều nhân viên chỉ để thu hút nhân tài và ngăn chặn các công ty khác tuyển dụng họ, mặc dù không có việc làm hay dự án nào được giao cho họ.

Hiện vẫn chưa rõ liệu Google sẽ thay đổi chính sách với Mozilla do sự chậm chân của họ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo so với Microsoft hay không. Tuy nhiên, thực tế là tình hình khó khăn của ngành công nghệ đã khiến nhiều nhà đầu tư kêu gọi Google xem xét lại các quyết định kinh tế bất hợp lý của họ đối với Mozilla.

*Nguồn: Tạp chí Bloomberg