Great Zimbabwe: Bí ẩn độc đáo của châu Phi

Suốt hàng nhiều thế kỷ, Great Zimbabwe đã tạo ra sự tranh luận gay gắt về vị trí của nó trong di sản và lịch sử của châu Phi. Nhưng tất cả các cuộc tranh luận và giả thuyết đều dẫn đến một câu hỏi cơ bản: Chính xác Great Zimbabwe là gì?

Về mặt kiến trúc, Great Zimbabwe dường như là một thành phố của nền văn minh bí ẩn của châu Phi thời trung cổ. Di tích này nằm gần Masvingo ở Zimbabwe, với một tòa tháp hình nón lớn và một bức tường bao quanh hình tròn. Từ những nghiên cứu khảo cổ, chúng ta biết rằng từ những năm đầu của thế kỷ 1100 sau Công nguyên, con người đã sống ở Great Zimbabwe.

Tuy nhiên, vào thế kỷ 15, nó đã bị bỏ hoang vì lý do không rõ và ngày nay nó chỉ còn lại là một tàn tích đá bỏ hoang.

Great Zimbabwe được cho là đã được xây dựng qua nhiều thế kỷ, từ năm 1100 sau Công nguyên đến năm 1600 sau Công nguyên. Theo tên gọi địa phương, di tích này có nghĩa là những ngôi nhà được làm bằng đá.

Theo các nhà nghiên cứu, Great Zimbabwe không được xây dựng theo kế hoạch tập trung. Thay vào đó, nó được thiết kế để có thể thích ứng với sự thay đổi dân số và vai trò cụ thể của nó trong từng giai đoạn.

Trung tâm của Great Zimbabwe bao gồm ba khu vực chính là Great Enclosure, Valley Ruins và Hill Complex.

Khu vực Hill Complex được cho là có niên đại lâu nhất trong ba khu phức hợp, với một số nghiên cứu cho thấy rằng nó có thể đã được xây dựng từ năm 900 sau Công nguyên. Nó hình thành một chuỗi tàn tích cấu trúc trên đỉnh ngọn đồi cao nhất của Great Zimbabwe, và được cho là trung tâm tôn giáo của di tích lịch sử này.

Khu vực thứ hai, Great Enclosure, nằm ngay dưới Hill Complex và là một khu vực tròn có tường bao quanh từ thế kỷ 14. Chu vi của vòng bao này là khoảng 250 m và chiều cao của các bức tường là 10 m.

Chức năng thực tế của Great Enclosure vẫn chưa được biết đến đến ngày nay. Tuy nhiên, một số nhà khảo cổ tin rằng nó có thể là những nhà kho được sử dụng để lưu trữ ngũ cốc hoặc là nơi cư trú của hoàng gia.

Khu vực quan trọng thứ ba là Valley Ruins, bao gồm một số ngôi nhà gạch bùn nằm gần Great Enclosure. Số lượng và phân bố của các ngôi nhà này cho thấy Great Zimbabwe đã từng là nơi có dân số vô cùng đông đúc, từ 10.000 đến 20.000 người.

Great Zimbabwe đặc biệt ở điểm mà nó có diện tích vô cùng rộng lớn (gần 720 ha) và hầu hết các công trình kiến trúc bên trong được làm bằng đá. Ở một số nơi, các công trình đá được làm vô cùng tinh xảo. Ở lối vào của một số ngôi nhà, có những bậc thang tròn được điêu khắc cẩn thận.

Nhiều nhà nghiên cứu gọi Great Zimbabwe là một 'thành phố đã mất'. Tuy nhiên, thực tế là nó chưa bao giờ mất đi. Người dân Zimbabwe luôn biết về sự tồn tại của những tàn tích này.

Trong thế kỷ 19 và 20, các nhà thám hiểm châu Âu đã đến Great Zimbabwe, lấy một số đồ tạo tác và nhanh chóng bắt đầu tuyên bố rằng thành phố này không phải là do người châu Phi xây dựng. Bị ảnh hưởng bởi tư duy sai lầm và định kiến về chủng tộc, họ đã từ chối nhận ra rằng một nền văn hóa châu Phi có thể xây dựng những cấu trúc như vậy.

Thay vì vậy, người ta cho rằng người Phoenicia hoặc các nhóm người xa xưa đã di cư từ châu Âu hoặc châu Á đến đây và xây dựng Great Zimbabwe.

Karl Mauch là một trong những nhà thám hiểm châu Âu đầu tiên mô tả Great Zimbabwe. Ông tuyên bố rằng Nữ hoàng Sheba, một nhân vật trong Kinh thánh, stạo nên Great Zimbabwe.

Tuy nhiên, tất cả các tuyên bố như vậy đã bị các nhà khảo cổ học chính thống bác bỏ. Hiện tại, các học giả tin rằng Great Zimbabwe thực sự đã được xây dựng bởi tổ tiên của người Shona và các nhóm thổ dân khác ở Zimbabwe.

Khi nói đến cư dân của Great Zimbabwe, nhiều người kết luận rằng nhóm người xa xưa nói tiếng Shona, được biết đến là Karanga, là những người xây dựng và sống tại đây, nhưng điều này vẫn chưa được cộng đồng khoa học chấp nhận.

Tuy nhiên, điều chắc chắn là các đồ gốm tìm thấy trong di tích này cho thấy rằng người Karanga đã sống ở Great Zimbabwe.

Tuy nhiên, có một giả thuyết khác liên quan đến cư dân của Great Zimbabwe. Người ta tin rằng cư dân ban đầu của tàn tích này là hậu duệ của những người tại Leopard's Kopje, một địa điểm thời kỳ đồ sắt nằm cách Great Zimbabwe khoảng 161 km.

Các tạo tác đáng chú ý tìm thấy ở Great Zimbabwe bao gồm chiêng sắt, dây đồng và sắt, mũi giáo đồng, nồi nấu kim loại và thỏi đồng, ngà voi đã được chế tác, mặt dây chuyền, hạt vàng... Nhiều tạo tác khác cũng được phát hiện tại Great Zimbabwe. Chúng bao gồm hạt sứ và thủy tinh từ Ba Tư và Trung Quốc, cũng như đồng xu Ả Rập thế kỷ 14. Điều này cho thấy rằng đây đã từng là một tuyến đường thương mại quan trọng trong quá khứ.

Vào thế kỷ 15, Great Zimbabwe dường như đã trải qua sự suy tàn. Nguyên nhân chính xác của điều này vẫn là một bí ẩn. Các nhà nghiên cứu cho rằng một số yếu tố có thể dẫn đến sự suy tàn của Great Zimbabwe bao gồm bất ổn chính trị, thiếu nước và nạn đói do biến đổi khí hậu, giảm thương mại hoặc cạn kiệt các nguồn tài nguyên vàng.

Hạn hán và quá mức chăn thả gia súc được cho là đã làm cạn kiệt tài nguyên đất ở Great Zimbabwe. Theo ước tính của các nhà nghiên cứu, khoảng 30.000 người đã từng sinh sống trên vùng đất của Great Zimbabwe và các khu vực lân cận. Sự suy giảm năng suất từ đất đai đã gây ra nạn đói và khiến người dân Great Zimbabwe không thể tiếp tục sinh sống ở đó.

Nguồn: Earthlymission; Nature; NASA; Rarehistoricalphotos