'Hà Nội xưa và nay'- Lắng nghe giai điệu đô thành theo nhịp chuyển động của thời đại

Trong dòng chảy lịch sử, Hà Nội là mảnh đất “địa linh nhân kiệt” hội tụ chiều sâu văn hóa kết tinh qua nhiều thăng trầm, nhiều thế kỷ, mỗi một thời như một nốt trầm, nốt bổng khác biệt để tạo nên khúc hợp tấu “Thủ đô ngàn năm văn hiến”. Và nếu như Hà Nội của hôm nay là giai điệu thị thành sầm uất, là cao độ cho những hoa lệ hào nhoáng ngân vang, thì Hà Nội của thập niên 60-70 chính là trầm âm cân bằng bản nhạc, là hình hài của “36 phố phường” nhẹ nhàng, êm đềm và da diết nhớ thương.

Ai đó từng nói rằng, muốn yêu hơn Hà Nội hôm nay thì nhất định phải nghe chuyện Thủ Đô của dăm chục năm trước. Bởi khi đặt hai chiều kích hiện đại và bao cấp cạnh nhau mới dễ dàng nhận ra sự dịch chuyển, đổi thay và tiến bộ của Hà Nội. Ấy thế nên, bộ sách “Hà Nội Xưa Và Nay” được chọn lọc với mong muốn giúp bạn đọc hiểu sâu, cảm thông và yêu thương hơn mảnh đất Hà thành này. Bộ sách gồm 4 cuốn: Hà Nội, Mũ Rơm Và Tem Phiếu; Kim Liên Một Thuở; Hà Nội Quán Xá Phố Phường và Yêu Hà Nội, Thích Sài Gòn!

Ngược đường thương Hà Nội xưa

Có ai từng trải qua cả hai thời kỳ của Hà Nội mà không bị xúc động khi nhớ về tuổi thơ gắn bó với những hình ảnh mà giờ đây đã trở nên xa lạ với thế hệ trẻ như: mũ rơm, tem phiếu, khu tập thể, gánh phở rong, áo dài cổ... Hà Nội, Mũ Rơm Và Tem Phiếu của Trung Sĩ và Kim Liên Một Thuở của Vũ Công Chiến đã gói gọn chân tình của một đời người để viết về Hà Nội thập niên 60-70, kể về ký ức của một thời đầy khó khăn và gian khổ của chính bản thân mình.

Với Hà Nội, Mũ Rơm Và Tem Phiếu, nhà văn Trung Sĩ đã rất giản dị trong lối viết, từng câu từng chữ như một người anh cả kể chuyện cực kỳ chân thực, không thêm hoa lá, không lãng mạn tình tứ. Dưới bút của Trung Sĩ, ta có thể ngửi thấy nhiều hương vị của “Hà Nội xưa”. Đó là hương vị trong lành khi cậu bé Trung Sĩ nhớ về những kỷ niệm đẹp của tuổi thơ với hình ảnh đi bắt chuồn chuồn ớt, tắm sông, câu cá, tiếng pháo nổ ngày Tết… Đó là hương vị của những món ăn từ độn ngô, độn sắn. Đó là hương vị đau thương từ bom đạn khi Hà Nội phải chịu các cuộc tấn công của kẻ thù ngoại xâm. Khi đó, hình ảnh Mũ Rơm hiện lên rõ ràng, là chiếc mũ mà mọi người đều đeo khi sơ tán, cũng là chiếc mũ mà hôm qua đứa bạn còn đội, nhưng giờ đây nghe đâu nó đã bị đạp phải mìn và không thể trở về nữa. Hà Nội lúc đó đã trở nên pháp phải, lòng người cũng bị lung lay khi chờ đợi tin tức bình an từ người thân. Hình ảnh của Hà Nội thời đó vẫn in sâu trong tâm trí của thế hệ những người trưởng thành vào thời điểm đó bằng hương vị của thứ “mùi Mậu Dịch” từ một thời đại khan hiếm mà Trung Sĩ đã kể về như sau:

“Khi tôi đến cơ quan mậu dịch, lên tầng hai chơi với các bà, mỗi khi đều được một vài chiếc bánh chả thơm phức từ lá chanh, hoặc ít nhất là khúc sắn vàng dẻo quánh. Nhưng ấn tượng nhất với tôi ở đây là một loại hương vị đặc biệt, là sự kết hợp của nhiều loại hương vị. Hương vị chua chát từ súc vải ẩm, hương vị men kẹo giấy chảy, hương vị mốc mùi từ các thùng gỗ cũ, hương vị hắc hường từ các con cá chép nhựa mới nhập… Trên tất cả những loại hương vị đó, có lẽ là hương vị rất mạnh mẽ, rất đặc trưng của xà phòng cục 72% Liên Xô. Tất cả những hương vị đó, cho đến bây giờ tôi vẫn không thể quên, chúng đã in sâu vào tâm trí của tôi, và tôi đã đặt tên cho nó là “hương vị Mậu Dịch”.

Nếu tác phẩm của Trung Sĩ gợi lên nhiều hương vị của “Hà Nội xưa” thì nhà văn Vũ Công Chiến lại mô tả Hà Nội xưa qua góc nhìn kiến trúc của Khu Tập Thể Kim Liên - “khu chung cư cao cấp nhất thời bấy giờ”. Tác phẩm Kim Liên Một Thuở như một chiếc cỗ máy thời gian đưa người đọc trở về cuộc sống đầy tình cảm “tình làng nghĩa xóm” của mấy chục năm trước. Cư dân Kim Liên chung nhau một cái bếp, chỗ rửa rau vo gạo, thậm chí chung nhau cả nhà vệ sinh, người ngồi trong, kẻ ngoài đứng đợi cũng “buôn chuyện” được, chia sẻ từ quả chanh quả ớt, thìa mỡ, vài nhúm mỳ chính hay vay nhau bơ gạo, chai dầu hỏa đun bếp lúc nhỡ nhàng…Theo dòng chảy của thời gian, chung cư Kim Liên bây giờ đã trở thành khu nhà “cổ” giữa đô thành hiện đại. Những nấm mốc rêu phong, cơi nới chằng chịt đã hằn lên “tuổi già” cho một công trình, nhưng cũng in đậm ký ức của thế hệ 5x, 6x, 7x trong đời sống gian khó mà lấp lánh tình người.

Sống chậm lại để yêu hơn Hà Nội ngày nay

Nốt nhạc trầm của Hà Nội xưa đã dứt, còn cao trào của Hà Nội ngày nay thì vẫn vẹn nguyên. Đó chính là Hà Nội qua con mắt của tác phẩm Hà Nội, Quán Xá Phố Phường và Yêu Hà Nội, Thích Sài Gòn.

Có rất nhiều người không hiểu được rằng Hà Nội dù chỉ có vài cái ngõ, vài món ngon nhưng lại luôn xuất hiện trong thơ ca. Nhưng không, những ngõ ngách của Hà Nội không chỉ là những con đường mà còn là những dấu vết của lịch sử. Ẩm thực của Hà Nội không chỉ đơn giản là để no bụng, đó còn là câu chuyện về văn hóa và sự hòa nhập. Theo chân Uông Triều trong Hà Nội, Quán Xá Phố Phường bạn đọc sẽ bất ngờ với những điều chưa được khám phá của thủ đô.

Uông Triều kể về những con phố mang dấu ấn lịch sử như Đê La Thành, Hàng Đào, Hàng Ngang… không phô trương, không chú trọng vào chi tiết nhưng được mô tả và cung cấp thông tin đủ để độc giả có thể hình dung được cảnh vật, nhân vật cùng sự kiện mà đôi khi đã mờ nhạt trong ký ức. Bờ Hồ Tây mộng mơ, sâu lắng chứa đựng kỷ niệm của biết bao người. Cầu Long Biên “là con đường đi làm của nhiều người lao động” và chỉ cần “nhìn hướng di chuyển của dòng người là biết bên nào là trung tâm của thành phố”. Trên những con ngõ, những con phố ấy vẫn còn những quán xá với những món bún phở, bún ốc, bún cá, bánh rán, miến trộn, v.v những món ăn đặc trưng của Hà Nội hoặc được nhập khẩu từ các tỉnh thành lân cận rồi trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực của cư dân Thủ đô. Chỉ có vào những ngày Tết truyền thống, khi phố vắng hoe, hàng quán đóng cửa thì mới nhớ lại cảnh chen chúc, nô nức húp xì xụp món ăn chiều.

Sau khi đọc xong Hà Nội, Quán Xá Phố Phường có lẽ bạn không cần phải hỏi “hôm nay ăn gì” nữa, hay đơn giản là có đủ ý tưởng cho các buổi hẹn hò. Và sau khi đã đi hết những quán xá phố phường đó, và thậm chí gặm nhấm thêm Yêu Hà Nội, Thích Sài Gòn thì có lẽ đã đủ cho một sự thấu hiểu tuyệt vời.

Yêu Hà Nội, Thích Sài Gòn là cuốn sách kể về những trải nghiệm của tác giả Hồng Phúc, cũng là sự di chuyển tình cảm tương đồng với việc chuyển đến sống ở Sài Gòn. Lập nghiệp và định cư ở Sài Gòn, tác giả đã dành tình yêu cho mảnh đất nắng gió, sôi động này, nhưng trong lòng vẫn luôn khắc khoải nhớ mong về một Hà Nội gọi là Nhà, nơi mà con người cắt rốn và chôn nhau. Viết về Sài Gòn bằng một giọng vui vẻ, dí dỏm thì những dòng viết về húng hồ, ga Hàng Cỏ hay đồng hồ Bưu điện Thành phố lại chứa đựng nhiều suy tư. Dù viết về hai nơi khác nhau nhưng tình yêu của tác giả luôn nhất quán, mong muốn đưa đến cho độc giả sự hiểu biết sâu hơn về những thay đổi của thời đại, về màu sắc của địa phương, về những sự thay đổi trong văn hóa và xã hội của hai thành phố quan trọng nhất trong dải đất Việt Nam.

Hà Nội ngày xưa dù có cũ kỹ, bạc màu, ấu trĩ, gian khổ, nhưng vẫn mãi là “linh hồn” của quê hương không thể nào phai nhạt trong lòng những người yêu thương nơi đây. Bộ sách “Hà Nội Xưa Và Nay” sẽ mang đến cho bạn những cung bậc cảm xúc đầy đủ, làm phong phú thêm kiến thức về thủ đô yêu quý của người Việt.

Mytour