Buzz
'Khi chán ngán cuộc sống, mệt mỏi với công việc, ta thường ước mong mình biến mất đi. Nhưng khi đối diện với sự thật khắc nghiệt, chúng ta sẽ thấy cuộc sống của những người biến mất không hề dễ dàng.'
Tại một quán bar ở Paris năm 2008, Lena Mauger nghe một câu chuyện kỳ lạ về những người Nhật biến mất. Họ không chết, không bị bắt cóc, chỉ đơn giản là biến mất vào ban đêm mà không để lại lời giải thích.
Việc này không chỉ xảy ra một lần hay là bí ẩn. Nó được gọi là johatsu, có nghĩa là 'những người bốc hơi'. Mỗi năm ở Nhật, có hàng chục ngàn, thậm chí cả trăm ngàn người johatsu như vậy. Họ chọn sống ẩn dật, tránh xa xã hội vì nhiều lý do khác nhau, bao gồm nợ nần, thất nghiệp, ly hôn hoặc thậm chí là thi trượt.
Mauger, một nhà báo người Pháp, cảm thấy tò mò và bối rối về vấn đề này. 'Để biến mất trong một xã hội hiện đại như Nhật Bản, với tất cả các công nghệ theo dõi và các ràng buộc xã hội phức tạp, điều này thực sự kỳ diệu', cô nói.
Bị ám ảnh bởi câu chuyện này, Mauger cùng chồng là nhiếp ảnh gia Stephane Remael quyết định tới Nhật Bản để tìm hiểu. Họ đã dành tới 5 năm ở đây với nhiều khám phá đáng ngạc nhiên. Nhưng khi mới đặt chân đến Tokyo, nhiệm vụ của họ gần như không thể hoàn thành.
'Tôi từng tự hỏi 'Làm sao có thể tìm thấy những người biến mất trong một thành phố sôi động như vậy?' - Mauger chia sẻ. 'Ở Nhật Bản, chủ đề johatsu cũng nhạy cảm không kém tự tử. Khi nhắc đến johatsu, mọi người xung quanh đều rời khỏi nhanh chóng'.
Dù vậy vẫn có những dấu vết. Một trong số đó là Shou Hatori - người đã dành nhiều năm để 'bốc hơi' johatsu vào ban đêm. Hatori thậm chí đã viết một quyển sách về công việc của mình.
Ban ngày, anh ta là tài xế lịch sự, nhưng vào ban đêm, Hatori đã bắt đầu chở những người muốn biến mất mà không để lại dấu vết.
Vào những năm 90, kinh tế Nhật Bản đã không còn phát triển như trước; thay vào đó, có nhiều bài báo về những người làm công ăn lương rơi vào tình cảnh khó khăn, không ít người quyết định tự tử. Đây cũng là thời điểm xuất hiện những chuyến xe 'biến mất' khỏi xã hội. 'Có vẻ điên rồ, nhưng 'dịch vụ' biến mất thực sự là một việc kinh doanh vào lúc đó' - Mauger chia sẻ.
Vậy, những người sử dụng 'dịch vụ' của Hatori được đưa đi đâu? Hatori chỉ ra 'những khu vực hành chính' - nơi để người ta cắt đứt mọi liên lạc với thế giới bên ngoài. 'Những người biến mất có thể sống ẩn danh tại những nơi như Sanya (Tokyo) hay Kamagasaki (Osaka). Đây là nơi có thể cư trú mà không cần các giấy tờ chứng minh thân phận'.
Thực tế, những khu này trước đây là thuộc về băng đảng Yakuza - nơi tuyển dụng lao động không cần biết đến danh tính. Mặc dù vậy, hầu hết các hoạt động là hợp pháp, như làm thợ, vận chuyển hàng hóa, hay làm công nhân thuê ngày...
Sau khi có một vài ý tưởng ban đầu về johatsu, hai vợ chồng nhà báo Mauger quyết định đi sâu hơn. Họ được lòng tin của một tài xế đêm và chứng kiến trực tiếp cách mà một người trở thành johatsu, biến mất ngay trước mắt.
Điều đáng ngạc nhiên và đau lòng nhất là phát hiện về thân phận của từng johatsu! Một người mẹ bỏ con trai vì yêu một người khác, một học sinh biến mất vì thi trượt, một con nghiện cờ bạc tự vứt bản thân vào thế giới ngầm vì không thể đối mặt với gia đình... Ở một khía cạnh nào đó, những con người này của ngày xưa đã mất đi!
Trên hết, cảm giác tuyệt vọng và xấu hổ là lý do khiến con người muốn biến mất. 'Ban đầu, họ nói: Chỉ là một kì thi thôi mà... Nhưng rồi họ không thể nói với bố mẹ rằng: Con đã thất bại'.
Thực tế, khắp nơi trên thế giới đều có những người bỏ trốn không được tìm thấy. Tuy nhiên, ở Nhật, chính sách về quyền riêng tư làm cho johatsu trở thành hiện tượng phổ biến.
Thám tử tư Goro Koyama cho biết: 'Nếu ai không đăng ký danh tính, thì cả nhà chức trách cũng không biết họ đang ở đâu'. Koyama đã cố tìm một số johatsu nhưng bị hạn chế bởi các quy định về bảo mật thông tin. Ở Nhật, ngay cả cảnh sát cũng chỉ có thể truy cập thông tin cá nhân trong các vụ án hình sự. Trong khi đó, hầu hết các trường hợp johatsu liên quan đến vấn đề dân sự.
Mặt khác, việc người thân cố gắng tìm johatsu thông qua giao dịch thẻ ATM là không khả thi. 'Theo luật, người vợ không được quyền truy cập vào thông tin tài khoản ngân hàng của chồng và ngược lại' - Koyama nói.
Tuy nhiên, 5 năm điều tra của Mauger không phí công. Cô tìm được hai johatsu mà cô nghe nói đến từ quán bar ở Paris.
Đó là một cặp vợ chồng quyết định 'bốc hơi' vào những năm 80. Trước đó, họ vay mượn để mở tiệm bánh bao, nhưng sau đó bị suy thoái. Buộc phải bán hết tài sản và bắt cuốc xe đêm... Bây giờ, người chồng làm thợ hồ, người vợ làm việc ở bưu điện. Họ có 3 đứa con trai nhưng chỉ có một người biết về quá khứ của gia đình.
Nhà báo Mauger và chồng dành 5 năm để lắng nghe câu chuyện và chụp ảnh về johatsu. Cuối cùng, họ rút ra kết luận: 'Khi chán ngấy cuộc sống và mệt mỏi với công việc, chúng ta có thể nghĩ: 'Tại sao không biến mất luôn đi?'. Nhưng khi đối mặt với sự thật tàn nhẫn, cuộc sống của những người biến mất cũng không dễ dàng chút nào'.
Lần đầu tiên, cặp đôi chủ hàng bánh bao ngày xưa - giờ sống dưới danh nghĩa johatsu - chia sẻ câu chuyện của họ với người xa lạ và đồng ý chụp ảnh.
Năm 2016, sau 8 năm nghiên cứu về johatsu, hai vợ chồng Mauger xuất bản quyển sách mang tựa đề 'The Vanished: The 'Evaporated People' of Japan' (tạm dịch: 'Biến mất: Những người bốc hơi ở Nhật Bản').
Tuy nhiên, có lẽ đến nay, hầu hết người Nhật vẫn không biết hoặc không quan tâm đến những thân phận ẩn danh mà vợ chồng Mauger đã tiếp xúc. Johatsu - họ vẫn ẩn mình trong những góc khuất tối tăm nhất giữa những siêu đô thị sáng rực của đất nước mặt trời mọc!
(Theo nghiên cứu của PRI)
