Buzz
Sự lan truyền của hình xăm (tattoos): Ngay cả ở phương Đông truyền thống, loại hình nghệ thuật này đang trở nên phổ biến một cách rộng rãi. Nhưng ít ai biết rằng hình xăm đã có vai trò đặc biệt trong lịch sử.
Có nên cấm hình xăm tại Olympic?
Hình xăm và ảnh hưởng của Covid-19 đối với Thế vận hội: Một thách thức mới đối với văn hóa Nhật Bản
Xăm hình trong các nền văn hóa: Từ cấm kỵ đến việc ghi lại dấu ấn cuộc đời
Lịch sử hình xăm ở Mỹ và trên thế giới: Từ thời cổ đại đến thời hiện đại
Dù thị phi xăm hình ngày nay đa dạng với hàng loạt kiểu dáng và thiết kế, nhiều người xăm hình với ý nghĩa riêng của họ, trong khi một số khác chỉ muốn làm đẹp mà thôi.
Hình xăm truyền thống của các dân tộc cổ xưa trên khắp thế giới như Polynesia, Nhật Bản, Ai Cập và Ấn Độ thường chứa đựng những giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc.
Hình xăm thể hiện địa vị, tôn trọng truyền thống, và tôn vinh các biểu tượng tôn giáo và truyền thuyết.
Theo cuốn sách 'Tattooed Skin and Health' của Lars Krutak: 'Ở nhiều cộng đồng cổ xưa, việc xăm hình không phải ai cũng có thể làm được. Thường thì chỉ những người đặc biệt trong cộng đồng mới được phép làm điều này'.
Trong cuốn sách 'The History of Tattoos and Body Modification', tác giả Nicholas Faulkner và Diane Bailey viết: 'Xăm hình không chỉ là nét văn hóa cổ xưa mà còn phổ biến trên toàn thế giới. Có chứng cứ về việc này ở hầu hết các nền văn hóa trên trái đất. Bên cạnh việc có nhiều lý do khác nhau, người ta xăm hình để kết nối với cộng đồng và thế giới một cách đặc biệt'.
Lịch sử của hình xăm trong nền văn hóa cổ xưa Bắc Mỹ
Các vùng đất Alaska và Canada là nơi của nền văn hóa cổ đại với truyền thống xăm hình đặc biệt, bao gồm cả xăm hình trên khuôn mặt. Văn hóa xăm của người Alaska cổ, Inuit và Métis đã tồn tại hơn 3.000 năm.
Liệu hình xăm có còn bị cấm tại Olympic? Câu chuyện về hình xăm gây tranh cãi, những ngôi sao hàng đầu thế giới có thể bị cấm xăm. 'Cô gái với hình xăm con rồng' tái xuất gay cấn hơn.
Những hình xăm trên khuôn mặt phụ nữ đã được phục hồi sau khi bị cấm bởi thực dân châu Âu vào cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19. Các mẫu hình thường là hình học, dấu chấm và đường thẳng, đặc biệt được xăm vào các dịp quan trọng.
Thiết kế hình xăm ở đây thường mang ý nghĩa cá nhân và là biểu tượng của cuộc sống của phụ nữ, theo lời của Holly Mititquq Nordlum, một nghệ nhân xăm hình gốc Iñupiaq.
Lịch sử hình xăm ở Polynesia
Polynesia là nơi sinh sống của nhiều dân tộc bản địa trên hơn 1.000 hòn đảo ở Thái Bình Dương. Dân cư ở đây có những đặc điểm văn hoá, ngôn ngữ và tín ngưỡng tương đồng.
Theo thạc sĩ khảo cổ học Arthur Grainger chia sẻ với tạp chí The Collector, xăm hình ở Polynesia đã tồn tại từ 2.000 năm trước, với 5 phong cách chính: Maori, Samoan, Marquesan, Hawaii và Tahitian. Tuy nhiên, mỗi vùng ở Polynesia lại có những phong tục riêng.
Theo truyền thống, những hình xăm này thường là các mẫu hình học được tạo ra bằng mực đen, biểu thị mọi thứ từ vị trí xã hội đến niềm tin tâm linh.
Krutak cho biết: 'Trong truyền thống văn hóa, hình xăm của chiến binh thường được trao tặng như một dấu hiệu của chiến công hay công lao, không phải là một điều tất nhiên. Điều này phổ biến ở châu Á, châu Phi, Melanesia, Nam Mỹ và Polynesia'.
Hình xăm Maori thường được biết đến với sự tinh tế và phức tạp trong thiết kế, còn hình xăm Marquesan có những khối hình mực đen lớn. Hình xăm Samoan thường có các mẫu lặp lại và đối xứng. Hình xăm Tahitian thường mang tính tự nhiên, với các đường cong và hình dạng tròn trịa hơn. Hình xăm Hawaii thường sử dụng các hình học lặp đi lặp lại như tam giác, sóng, mũi tên và hình chữ nhật.
Lịch sử hình xăm ở Ai Cập
Lục địa châu Phi có một lịch sử đầy đủ và đa dạng về hình xăm.
Xác ướp Ai Cập là bằng chứng sớm nhất về việc xăm hình trên người, có niên đại khoảng từ năm 3932 đến 3030 TCN.
Hình xăm truyền thống ở Ai Cập cổ đại thường bao gồm các biểu tượng chữ tượng hình, là cách giao tiếp chính của người dân Ai Cập vào thời điểm đó. Thú vị là, so với một số nền văn hóa khác thường xăm hình cho nam giới, hình xăm cổ đại ở Ai Cập thường được tìm thấy nhiều hơn trên phụ nữ.
Joann Fletcher, một nhà nghiên cứu khảo cổ học tại Đại học York ở Anh, chia sẻ với tạp chí Smithsonian: 'Hầu hết các hình xăm trên các xác ướp thường là các mẫu hoa văn chấm và kim cương, đôi khi kèm theo hình ảnh của tự nhiên như động vật, cây cỏ'.
Vị thần hộ mệnh Ai Cập cổ đại - Bes
Faulkner và Bailey ghi nhận: 'Một trong những bằng chứng đầu tiên về hình xăm được tìm thấy là hình ảnh của vị thần hộ mệnh Ai Cập cổ đại - Bes'.
Bes (hay còn được gọi là Bisu hoặc Aha) là một vị thần lùn trong tôn giáo Ai Cập cổ đại. Ông vừa là thần chiến tranh, bảo trợ các pharaoh ra trận, vừa là thần sinh đẻ, tình dục và có liên quan đến âm nhạc và vũ hội. Các thiết kế chủ yếu được thực hiện bằng mực đen.
Đặc điểm về hình xăm ở Nhật Bản
Văn hóa xăm hình tại Nhật không phát triển nhanh như một số nơi khác, nhưng đã có từ rất lâu. Tuy nhiên, nhiều người vẫn coi xăm hình là điều kiêng kỵ, xuất phát từ việc nó thường được liên kết với các tội phạm tổ chức, băng đảng ở đất nước mặt trời mọc.
Vào thế kỷ 17, chính phủ Nhật bắt đầu xăm hình trên cơ thể tội phạm như một hình phạt vĩnh viễn, được gọi là 'bokkei'. Thực hành này tiếp tục cho đến thế kỷ 19, sau đó xăm hình không còn là đặc quyền của chính phủ mà trở thành một loại nghệ thuật do tác động từ văn hóa ngoại nhập.
Đến ngày nay, sự kỳ thị về hình xăm vẫn còn tồn tại ở Nhật. Một số khu vực, dịch vụ thậm chí cấm hoặc từ chối phục vụ những người có hình xăm.
Hình xăm truyền thống ở Nhật được gọi là 'Irezumi', có nghĩa là 'chèn mực', thường có hình ảnh về thực vật, động vật và các sinh vật thần thoại như rồng, cá koi, hổ...
Đặc điểm về hình xăm ở Ấn Độ
Ấn Độ có một lịch sử hình xăm rất đa dạng và phức tạp, với sự tham gia của nhiều bộ tộc khác nhau trong hàng nghìn năm.
Khi nói đến Ấn Độ, chúng ta thường nghĩ ngay đến nghệ thuật vẽ hình trên cơ thể - henna. Mặc dù không phải là hình xăm, nhưng henna là một loại nghệ thuật cơ thể được biết đến rộng rãi nhất và liên quan đến việc nhuộm da tạm thời bằng thuốc nhuộm màu đỏ hoặc màu đất sét.
Nghệ thuật henna đã trải qua quá trình phát triển mạnh mẽ tại Ấn Độ. Các thiết kế henna thường biểu thị tình yêu, may mắn và thịnh vượng. Đây là lý do tại sao trong các lễ cưới ở Ấn Độ, cô dâu thường được vẽ henna trên tay.
Mặc dù vậy, mục đích gốc của henna không phải là để trang trí. 'Nghệ thuật Henna, hay còn gọi là mehndi trong tiếng Hindi và Urdu, đã tồn tại ở Ấn Độ, Pakistan, châu Phi và Trung Đông trong hơn 5000 năm. Ban đầu, nó được sử dụng để làm mát cho da của những người sống ở vùng khí hậu nóng bức', theo một bài báo từ Đại học St. Thomas.
Đó chỉ là bắt đầu của một lịch sử hình xăm đa dạng trên toàn cầu. Quá khứ phong phú của mỗi nền văn hóa đã góp phần định hình văn hóa xăm hình như chúng ta thấy ngày nay.
