'Hành trình của loài người '- hành trình của sự tồn tại

'   Con người biến đổi theo chế độ ăn uống   '

Người Neanderthal, loài người đầu tiên chúng ta biết đến, có thể đã hình thành từ 350.000 đến 500.000 năm trước, hoặc thậm chí còn lâu hơn. Chúng ta biết rằng quá trình tiến hóa của loài người bắt đầu từ châu Phi. Trong quá khứ xa xôi, cuộc sống của con người thường ngắn ngủi, bẩn thỉu và đầy gian nan. Họ chết vì nhiều nguyên nhân khác nhau - nhiễm trùng, ký sinh trùng, bị động vật tấn công, gãy xương, và sinh sản - và tuổi thọ thường rất thấp.

Con người đã trải qua những thời kỳ khó khăn để đảm bảo sự sống từ môi trường khắc nghiệt này. Răng của họ ngắn và cùn - không có khả năng tấn công. Không giống như hầu hết các đối thủ cạnh tranh trên chuỗi thức ăn, con người khi đó không có khả năng về tốc độ, sức mạnh hoặc sự nhanh nhẹn. Ban đầu, phẩm chất nổi bật nhất của con người là sự mưu mẹo tự nhiên, sau đó phát triển thành suy nghĩ có lý trí.

Chế độ ăn của con người từ thời sơ khai khá đơn giản, bao gồm các loại cây dại, cây bụi và thức ăn còn lại từ việc săn bắn của động vật hoang dã. Con người ban đầu được xem là con mồi hơn là thợ săn, mặc dù sau này họ trở thành những thợ săn tài ba. Nhiễm trùng và đau đớn từ ký sinh trùng là một phần tự nhiên của cuộc sống, phổ biến hơn nhiều so với hiện nay, khi vệ sinh và khử trùng đã trở nên phổ biến. 

Thực tế là, khi các nhà khảo cổ phát hiện mẫu phân hóa thạch của loài người (coprolite) và phân tích nó trong phòng thí nghiệm, họ luôn ngạc nhiên với lượng lớn ký sinh trùng và giun sán trong cơ thể con người thời sơ khai. Số lượng lớn ký sinh trùng, giun sán, vi sinh vật nhiễm khuẩn kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu để chống lại chúng. Điều này đặc biệt có lợi cho nhóm máu O, bởi họ có một hệ thống miễn dịch mạnh mẽ từ khi mới sinh ra, giúp chống lại các vi khuẩn ngoại lai. 

Khi các nhóm người di cư đến vùng đất mới, chế độ dinh dưỡng của họ thay đổi tùy thuộc vào điều kiện môi trường mới; nguồn thực phẩm mới kích thích sự thích nghi của hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch, điều cần thiết để tồn tại và phát triển mạnh mẽ ở nơi cư trú mới. Thay đổi sinh học được phản ánh qua sự chênh lệch đáng kể trong phân phối nhóm máu trên toàn thế giới, mỗi sự khác biệt dường như đã phát triển mạnh mẽ tại những giai đoạn quan trọng trong sự phát triển của loài người.

'   Nhóm máu của con người từ góc độ nhân chủng học   '

Khi nói đến nhóm máu trong ngữ cảnh nhân chủng học, ta cần phải phân biệt rõ hai cách phân loại lịch sử: theo hướng phân tử học (gen) và theo hướng dân số (dịch tễ học). Lịch sử phân tử học là câu chuyện về gen ABO - gen quy định nhóm máu của một cá thể - và lịch sử này đã khá cổ xưa. Thực tế, lịch sử của gen ABO vượt xa cả loài người, mặc dù con người hiện đại (Homo sapiens) là loài duy nhất biết đến với biểu hiện của cả bốn nhóm máu ABO.

Điều này không gây ngạc nhiên vì thành phần hóa học tạo nên nhóm máu ABO không có gì đặc biệt. Chúng có thể được tìm thấy ở mọi nơi, từ động vật không xương sống đến các vi sinh vật trên ao. Tuy nhiên, cần lưu ý một điều quan trọng. Gen không phải là một thực thể bất biến, thay vào đó, ta hiểu rằng chúng có thể thay đổi chức năng một cách nhanh chóng và đáng kể hơn chúng ta từng nghĩ. Nếu bạn thay đổi lối sống hoặc chế độ ăn uống, cơ thể sẽ 'bật' hoặc 'tắt' một số gen cụ thể để thích ứng, và đôi khi những thay đổi này có thể được truyền lại cho thế hệ sau. Điều này được gọi là di truyền biểu sinh (epigenetics).

Chúng ta không nên nhầm lẫn rằng chỉ vì có cùng gen ABO với một loài khác, gen ABO sẽ có chức năng giống nhau ở cả hai loài. Ví dụ, ở một số loài lợn, nhóm máu O có màu lông đen. Rõ ràng không phải tất cả những người có nhóm máu O đều có màu tóc đen. Điều này là do các loài khác nhau kết nối gen ABO với các gen khác nhau, một hiện tượng gọi là liên kết gen. Thay vì màu tóc, ở con người, chúng ta kết nối nhiều chức năng tiêu hóa với nhóm máu ABO.

Theo lịch sử phân tử, câu chuyện hơi khác một chút. Mặc dù có thể nói rằng nhóm máu O có tiền sử lâu đời nhất từ góc độ dân số, nhưng từ góc độ phân tử học, nhóm máu A lại có vẻ lâu đời hơn, vì sự đột biến gen của nhóm máu A đã tạo ra nhóm máu O và B. Những nhà di truyền học gọi đây là gen hoang dã hoặc tổ tiên. Bốn thành phần cấu tạo nên ADN là adenine, cytosine, guanine, thymine, hay viết tắt là A, C, G và T.

Đột biến ở nhóm máu B là sự thay đổi đơn giản của một trong những chữ cái trong gen ABO bằng một nucleotide khác; các nhà di truyền học gọi đây là đa hình nucleotide đơn (single nucleotide polymorphism SNP, còn gọi là snip).

Đột biến ở nhóm máu O thú vị hơn. Đó là kết quả của việc mất hoàn toàn một chữ cái trong ADN của ABO, tương tự như việc một đoàn tàu mất một toa, làm cho tất cả các toa khác bị đẩy lên phía trước. Loại đột biến này được gọi là đột biến dịch chuyển khung (frame shift) và có lẽ điều đặc biệt nhất là hầu hết các trường hợp đột biến dịch chuyển khung trong bộ gen mà chúng ta biết đến đều có tỷ lệ tử vong cao. Vậy nên nếu bạn thuộc nhóm máu O, đột biến này đã tạo ra bạn.

Lịch sử dịch tễ học của các nhóm máu.

Mặc dù nhóm máu A là tiền thân phân tử, dường như nó đã mất từ lâu trong loài người, và sau đó được 'hồi sinh' vào khoảng 300.000 năm trước. Bây giờ là lúc chúng ta nói về lịch sử dịch tễ học của nhóm máu, và câu chuyện sẽ trở nên thú vị hơn.

Trong hai thập kỷ gần đây, bác sĩ Peter J. D’Adamo đã viết nhiều phần mềm di truyền học và gặp nhiều bệnh nhân. Khi tiếp xúc với mọi người, ta nhận thấy điều thú vị hơn nhiều. Gen là một phần quan trọng trong câu chuyện về nhóm máu, nhưng ảnh hưởng của tổ tiên đối với kiểu gen còn quan trọng hơn. Ảnh hưởng này bao gồm tương tác giữa loài người thời cổ đại và môi trường, và cách những tương tác đó – như khí hậu, nguồn thực phẩm, vi sinh vật và yếu tố khác – đã giúp phát triển nhóm máu như chúng ta thấy ngày nay.

Phần lớn những gì xảy ra sau đó là về sự sống còn, và dĩ nhiên, đó là sự tồn tại của những cá nhân mạnh mẽ nhất. Thiếu hiểu biết về vệ sinh và không có kiến thức về vi sinh vật, tổ tiên của loài người trở thành 'con mồi' của vô số loại bệnh nhiễm trùng. Sự khác biệt lớn giữa các nhóm máu trong tương tác giữa hệ miễn dịch của từng cá nhân với môi trường là điều quan trọng. Một trong những khác biệt quan trọng nhất liên quan đến các kháng thể được tìm thấy trong từng nhóm máu riêng lẻ. Những kháng thể này là lý do ta không thể truyền máu giữa các nhóm máu khác nhau.

Mẹ Thiên nhiên không tạo ra các kháng thể để gây rối loạn.

Rõ ràng là Mẹ Thiên nhiên không tạo ra các kháng thể đó để gây rối loạn khi người ta cần truyền máu, mặc dù đây là điều mà ta thường nghĩ đến khi nói chuyện với các bác sĩ. Những kháng thể này là một phần của hệ thống tinh vi giúp phân biệt giữa bạn và kẻ thù, giữa những gì thuộc về cơ thể và yếu tố ngoại lai.

Hầu hết các chuyên gia đều đồng ý rằng lý do cơ bản vì sao có những kháng thể này tồn tại trong cơ thể con người là vì chúng hoạt động như một loại tường lửa, giúp chống lại vi trùng và mầm bệnh cá thể – những yếu tố ngoại lai có hình dạng tương tự như những gì tìm thấy ở các nhóm máu khác. Có bằng chứng thuyết phục cho lập luận này. Hầu hết các bệnh nhiễm trùng đã ảnh hưởng đến tổ tiên chúng ta thời xa xưa đều có tác động lớn hơn đến một loại nhóm máu so với các nhóm máu khác. Dường như Mẹ Thiên nhiên chỉ đơn giản làm điều mà bất kỳ 'con bạc' giỏi nào cũng thực hiện: bảo hiểm rủi ro cho các cược của mình.

Những người chơi bạc giỏi luôn bắt đầu với lá bài tốt nhất của họ, trong trường hợp này là nhóm máu O, vì số hai lớn hơn một. Nhóm máu O là duy nhất có hai kháng thể nhóm máu khác nhau. Có kháng thể A (anti-A), đây là lý do người nhóm máu O không thể nhận máu từ nhóm máu A; và kháng thể B, nghĩa là máu từ người hiến mang nhóm máu B cũng không phù hợp.

Mặc dù có kháng thể kép gây hạn chế trong việc truyền máu, nó cũng giúp tạo ra một hệ miễn dịch phổ rộng hơn. Với hệ miễn dịch bảo vệ tốt hơn, nhóm máu O có bước chuyển mình từ các nhóm máu khác – như đã đề cập trước đó, nhóm máu O được hình thành qua quá trình đột biến từ nhóm máu A – và như nhà độc tài Joseph Stalin đã từng nói: “Bản thân số lượng cũng là một dạng chất lượng.”

Trong bối cảnh này, câu chuyện về nhóm máu có thể tóm tắt như sau:

1. Sự sống còn, mở rộng, và vươn lên của con người đến đỉnh của chuỗi thức ăn (nhóm máu O đạt đến biểu hiện tối đa).
2. Sự thay đổi từ phương thức sinh hoạt săn bắn hái lượm sang lối sống thuần nông (sự phát triển của nhóm máu A nguyên thủy).
3. Sự sát nhập và di cư của các nhóm người từ châu Phi đến châu Âu, châu Á, và châu Mỹ (sự phát triển của nhóm máu B).
4. Sự pha trộn của các nhóm người khác nhau thời hiện đại (sự xuất hiện của nhóm máu AB).

Mỗi bí mật của nhóm máu chứa đựng thông điệp di truyền từ thời cổ đại về chế độ dinh dưỡng và hành vi. Dù thời gian trôi qua, nhưng vẫn còn những đặc điểm di truyền ấy vẫn ảnh hưởng đến chúng ta hiện nay. Hiểu được những xu hướng này giúp ta hiểu sâu hơn về lý do tại sao cần phải ăn theo nhóm máu.

Một cuốn sách có tên là 'Ăn theo nhóm máu' đã ra đời, chứa đựng nhiều bí mật thú vị về cách ăn uống phù hợp với từng nhóm máu.