Hành trình phát triển của khóa kéo: Từ một ý tưởng thất bại đến một phần không thể thiếu của cuộc sống hàng ngày

Bạn có biết: trước khi trở thành một vật dụng quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày, chiếc khóa kéo đã từng bị xem là một sản phẩm không thành công?

Khóa kéo, mặc dù không lớn lao, nhưng lại rất phổ biến trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta: trên quần áo, túi sách, hay chăn gối. Một nghiên cứu gần đây ở Mỹ cho thấy mỗi năm họ tiêu thụ khoảng 4,5 tỷ chiếc khóa kéo, tương đương với 14 chiếc mỗi người.

Tuy nhiên, ít người biết rằng, chiếc khóa kéo mà chúng ta thường thấy đã phải trải qua một hành trình khó khăn để trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày - khi mà trước đó đã có nhiều sản phẩm khác với chức năng tương tự như khuy cài, móc, hay dây buộc. Mặc dù khóa kéo tiện lợi hơn rất nhiều, nhưng 'vào thời điểm khóa kéo ra đời, có vẻ như chúng không thực sự cần thiết,' theo lời của nhà sử học Robert Friedel.

Kể từ khi được nghĩ ra, khóa kéo đã trải qua hàng thập kỷ phát triển và hoàn thiện trước khi trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày.

Ý tưởng về khóa kéo được cho là bắt nguồn từ Elias Howe, cha đẻ của máy may. Mặc dù ý tưởng của Howe vào năm 1851 trông giống khóa kéo, nhưng cơ chế hoạt động của nó, theo nhà sử học Friedel, lại giống với dải rút hơn. Tuy nhiên, điều này chỉ là giả thuyết, vì Howe chưa từng biến ý tưởng của mình thành sản phẩm thực tế. Sau khi phát minh ra máy may, ông đã quá bận rộn tìm kiếm thị trường cho phát minh của mình, cũng như thường xuyên phải ra tòa để bảo vệ quyền sở hữu sáng chế khỏi nhiều kẻ giả mạo khác.

Do đó, người được coi là 'cha đẻ' của chiếc khóa kéo là kỹ sư cơ khí Whitcomb Judson, với sáng chế về khóa clasp cho giày vào năm 1983. Cơ chế hoạt động của chiếc khóa này vẫn là chốt và móc, nhưng được bổ sung thêm cơ chế kéo khóa để dễ dàng sử dụng. Tuy nhiên, khi Whitcomb giới thiệu sáng chế của mình tại hội chợ, chiếc khóa này thường bị tuột ra.

Tuy nhiên, Whitcomb vẫn kiên trì với ý tưởng của mình, và ông còn thành lập một công ty mang tên Universal Fastener chuyên sản xuất và phân phối khóa clasp. Tuy nhiên, đến năm 1904, sau nhiều lần cải tiến thiết kế, doanh số của chiếc khóa này vẫn không tăng. Chiếc khóa clasp vẫn còn nhiều vấn đề để thuyết phục khách hàng. Đến năm 1909, Whitcomb qua đời mà vẫn chưa nhìn thấy sáng chế của mình thành công trên thị trường.

Trong khoảng 2-3 năm tiếp theo, cũng có một số người cố gắng cải tiến thiết kế của Whitcomb, nhưng không ai thực sự thành công trong việc kiếm tiền từ nó.

Và rồi, năm 1912 đánh dấu một bước ngoặt lớn cho chiếc khóa kéo. Gideon Sundback - kỹ sư làm việc tại công ty của Whitcomb - đã đưa ra cải tiến mới cho khóa clasp bằng cách thay thế hoàn toàn phần chốt và móc bằng hệ thống răng thép. Đó chính là bản mẫu đầu tiên của chiếc khóa kéo mà chúng ta sử dụng ngày nay. Gideon Sundback nhận bằng sáng chế cho thiết kế mới này vào năm 1917.

Với thiết kế mới này, công ty cũng đổi tên thành Hookless Fastener Company, và họ bắt đầu thu hút được nhiều khách hàng hơn. Một nhà may tại New York đã đặt mua những chiếc khóa kéo này để làm thắt lưng có túi đựng tiền cho thủy thủ vào thế chiến thứ nhất. Đến năm 1918, quân đội Mỹ cũng sử dụng khóa kéo cho đồng phục của phi công. Năm 1923, công ty Goodrich sử dụng khóa kéo cho giày cao su của họ, đồng thời đặt tên loại khóa này là 'Zipper', lấy cảm hứng từ âm thanh khi kéo khóa.

Với việc sự xuất hiện ngày càng nhiều của khóa kéo trong cuộc sống, doanh số của công ty Talon cũng tăng mạnh - từ 24.000 chiếc bán ra năm 1917 lên tới khoảng 60 triệu chiếc mỗi năm vào năm 1934. Năm 1937, công ty này đã đổi tên thành Talon và từ đó họ dùng cái tên này để gọi sản phẩm của mình.

Khi khóa kéo được sử dụng trong ngành may mặc, làn sóng tranh cãi nảy lửa giữa khóa kéo và nút quần đã bùng nổ. Cuối cùng, với tính linh hoạt và an toàn, khóa kéo đã chiến thắng, giảm thiểu rủi ro 'hớ hênh' cho nam giới.

Không chỉ thu hút nam giới, khóa kéo cũng bắt đầu thu hút sự chú ý của phụ nữ. Nhà thiết kế thời trang Elsa Schiaparelli là một trong những người đầu tiên sử dụng khóa kéo như một phụ kiện trong thiết kế của mình. Năm 1947, hãng thời trang Levi's ra mắt quần Jeans có khóa kéo, nhận được sự ủng hộ nhiệt tình từ phụ nữ vì họ coi khóa kéo là sự thay thế tốt hơn cho nút quần.

Ngoài Talon, ngày nay còn rất nhiều công ty sản xuất khóa kéo. Trong số đó, khóa kéo của công ty Nhật Bản YKK là phổ biến nhất và là công ty sản xuất khóa kéo lớn nhất thế giới.

Trong bối cảnh của thời đại đó, khóa kéo có lẽ không phải là một phát minh đột phá và cũng không giải quyết vấn đề xã hội nào lớn. Phát minh này đã trải qua thất bại trước khi hoàn thiện. Ngày nay, khó có thể tưởng tượng cuộc sống mà thiếu đi những chiếc khóa kéo này.

Theo qz