Buzz
Được biết đến như “Ngọc của thế giới gia vị”, hạt tiêu đã từng là trung tâm của cuộc cạnh tranh vô cùng kịch tính giữa Đông và Tây. Trong kỷ trung cổ, nó không chỉ là một gia vị quý giá mà còn được sử dụng như một đơn vị tiền tệ, thậm chí là một hình thức thanh toán thuế và lệ phí. Ngày nay, mặc dù hạt tiêu chỉ là một phần nhỏ trong bếp ăn, nhưng trong quá khứ, nó được coi là 'vàng đen' có giá trị vô cùng cao, chỉ dành cho những người giàu có.
Tiêu có nguồn gốc từ vùng Kerala, đặc biệt là từ dãy núi ẩm ướt Western Ghats ở phía tây Ấn Độ. Loại gia vị này đã xuất hiện từ thời cổ đại và nhận được sự yêu mến của người La Mã. Thậm chí, một hội nghị của những người chuyên buôn tiêu đã được thành lập ở Anh vào những năm 1100. Hội nghị này sau đó đã trở thành một công ty bán lẻ, và tồn tại đến ngày nay. Ở Ấn Độ, tiêu được xem là vị vua của thế giới gia vị. Tầm quan trọng của hạt tiêu đen trong nấu ăn và y học Ấn Độ không thể phủ nhận.
Trong thời kỳ xa xưa, nhân dân La Mã đã nổi tiếng với sự sôi động trong việc mua bán gia vị vào khoảng năm 40 trước Công Nguyên. Họ đưa tiêu từ vùng Ấn Độ về và tiến hành kinh doanh một cách tài tình. Dữ liệu từ bách khoa toàn thư lịch sử thế giới ghi lại rằng, khi một nhóm du mục, gọi ngày nay là người Visigoth, tấn công La Mã, cuộc chiến chỉ kết thúc khi họ đồng ý trao đi vàng, bạc, cùng với 1360 kg hạt tiêu đen cho phe đối diện.
Có những giả thuyết cho rằng, La Mã đã bắt đầu giao thương và buôn bán với Ấn Độ từ thế kỷ thứ 1. Tuy nhiên, sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử buôn bán gia vị có thể là cuộc hành trình phiêu lưu của nhà thám hiểm Vasco da Gama đến Ấn Độ vào năm 1497. Da Gama đã cố gắng mở lối thương mại cho Bồ Đào Nha qua Đại Tây Dương đến Ấn Độ. Các con tàu của Da Gama được trang bị đầy đủ và trải qua nhiều sự kiện tàn bạo khác nhau.
Chỉ hai năm sau, khi da Gama trở về Bồ Đào Nha, chưa đến một nửa số thuỷ thủ trong đoàn là thành viên của đội hình ban đầu. Một cách quyết đoán, da Gama thực hiện chuyến hành trình xuyên Đại Tây Dương đầu tiên từ châu Âu đến Ấn Độ, chiếm độc quyền thị trường gia vị. Ngoài việc kiểm soát thị trường, chuyến đi của da Gama còn gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế của Alexandria, Genoa và Venice - những địa điểm mà hạt tiêu đen mang lại sự phồn thịnh.
Tuy nhiên, quyền độc quyền của Bồ Đào Nha không kéo dài lâu, mở đường cho chuỗi sự kiện dẫn đến việc thành lập các công ty Đông Ấn của Hà Lan và Anh. Trong suốt hàng thế kỷ, Ấn Độ, Hà Lan, Anh và Bồ Đào Nha đối mặt với nhau trong cuộc đua vị gia vị, trước khi người Anh giành chiến thắng đầy ấn tượng.
Năm 1603, James Lancaster quay về London sau một cuộc hành trình kéo dài vài năm, mang theo những con tàu đầy hạt tiêu. Ông chỉ huy đội hạm đầu tiên của công ty Đông Ấn Anh, được nữ hoàng Elizabeth I ban tặng chương hoàng gia vào năm 1600. Trong thế kỷ 16, khả năng đám đông đi biển giúp Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha nắm giữ độc quyền thương mại về gia vị, trong đó có tiêu. Sự thành lập của công ty Đông Ấn Anh đã tạo ra sự cạnh tranh sôi nổi giữa Anh và Hà Lan trong lĩnh vực này.
Nhu cầu về các loại gia vị đã thúc đẩy sự khám phá của người châu Âu về phía đông, phá vỡ độc quyền của các trung gian hoặc các công ty nước ngoài như Đông Ấn Hà Lan. Do đó, có thể nói rằng những chiếc tàu đầu tiên chở đầy hạt tiêu cập bến tại Anh đánh dấu bước ngoặt quan trọng, một giai đoạn đầy biến đổi.
Trong thế kỷ 16, khi người Bồ Đào Nha bắt đầu mất độc quyền thương mại, giá của hạt tiêu bắt đầu leo thang và trải qua nhiều biến động trước khi rơi vào tay giới thượng lưu châu Âu. Hạt tiêu lúc đó có giá trị cao hơn cả vàng khi tính theo trọng lượng. Thậm chí, tiêu từng được coi là một loại tiền tệ hợp pháp, và người làm tiêu thậm chí được phát quần áo không có túi để ngăn chặn tình trạng trộm cắp. Ngày nay, người Hà Lan vẫn sử dụng cụm từ “pepper expensive” để mô tả mọi thứ đắt đỏ.
Điều lệ của nữ hoàng Elizabeth I đối với công ty Đông Ấn chỉ có thời hạn 15 năm. Tuy nhiên, người kế vị của bà - vua James I đã gia hạn vô thời hạn với điều kiện duy nhất là công ty phải tạo ra lợi nhuận để duy trì điều lệ.
Một sinh linh quái vật đã ra đời với mục đích duy nhất là tiền bạc, đánh dấu sự xuất hiện của chủ nghĩa tư bản thuần túy lần đầu tiên trong lịch sử. Đó là sự hình thành của một đế chế tư nhân hoạt động vì tiền bạc, tự do tung hoành trên khắp châu Âu mà không bị ràng buộc, và điều này đã xảy ra vào những năm 1850.” - Nhà sử học Alex von Tunzelmann viết.
Trong thế kỷ 17, sức mạnh của Hà Lan đối với gia vị bắt đầu giảm đi đáng kể khi họ không thể kiểm soát việc trồng tiêu lan sang quần đảo Malay. Khu vực này nằm ngoài tầm kiểm soát của họ. Vào thế kỷ 19, London trở thành trung tâm quan trọng của thế giới về gia vị. Trong giai đoạn đó, sản lượng hạt tiêu tăng vọt, làm giảm đáng kể giá thành và làm cho mọi người đều có thể tiếp cận sản phẩm này.
Câu chuyện về nguồn gốc của hạt tiêu đầy sắc màu, đi kèm với mâu thuẫn và đa dạng văn hoá. Hạt tiêu trắng thường được sử dụng trong ẩm thực Pháp thời Phục Hưng để không làm thay đổi màu sắc của món ăn như tiêu đen. Tiêu trắng cũng là đặc trưng của người Quảng Đông sống tại Hongkong, họ ưa dùng nó trong nước sốt và nước dùng vì mùi thơm đặc trưng.
Đối với nhiều người, hạt tiêu gợi lên kí ức đặc biệt. Đôi khi, đó là thành phần quan trọng trong món mì ống, hoặc mùi vị tạo nên hương thơm cho món trứng bác,...
Mặc dù không còn giữ danh hiệu nhà sản xuất hạt tiêu đen lớn nhất thế giới, nhưng khí hậu ấm áp của Kerala vẫn là điều kiện lý tưởng cho sự phát triển của cây tiêu. Có một câu chuyện kể rằng khi da Gama yêu cầu được mang về quê hương một cây tiêu đen, nhà vua Ấn Độ lúc đó đã đồng ý vì ông hiểu rằng nếu không có khí hậu của Kerala, cây tiêu sẽ không sống được ở Bồ Đào Nha. Những dây leo mạnh mẽ vươn lên cao để tìm ánh sáng Mặt trời, chúng có khả năng bám vào bất kỳ cây nào để đạt được nhiều ánh sáng nhất. Những hạt tiêu ngon nhất thường ẩn chứa ở những vị trí cao và vì vậy, chỉ có những người đàn ông ở Kerala mới có thể thu hoạch được chúng.
Cây tiêu phát triển mạnh mẽ nhất trong môi trường nhiệt đới, nơi có khí hậu nóng ẩm và đất đa dạng từ độ cao 457m so với mực nước biển. Tiêu phát triển tốt nhất trên đất giàu mỡ, bằng phẳng hoặc dốc nhẹ, với độ thoát nước tốt.Trong khoảng thời gian từ năm 1997 đến 2002, sản lượng hạt tiêu (piper nigrum) trên toàn cầu đã tăng mạnh từ 189.000 tấn lên 341.000 tấn, tăng hơn 12% mỗi năm. Nguyên nhân chủ yếu là do Việt Nam trở thành một trong những đội ngũ sản xuất hạt tiêu lớn. Mặc dù vậy, sản lượng từ các quốc gia khác cũng tăng đáng kể trong giai đoạn này, với sự gia tăng từ Brazil, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Sri Lanka và Trung Quốc.
Nếu bạn quan tâm đến công ty Đông Ấn Hà Lan, ngôi mảnh đất tiền thân của Indonesia ngày nay. Các bạn có thể tham khảo thêm bài viết:
Theo (1), (2), (3), (4)
