Buzz
Việc giữ danh tính ẩn giúp người ta tháo bỏ chiếc mặt nạ họ vẫn đeo hàng ngày, để thể hiện ý kiến một cách chân thực và tham gia vào cuộc trò chuyện về những vấn đề nhạy cảm hoặc sâu sắc. Tuy nhiên, điều này cũng làm giảm trách nhiệm trước mỗi lời nói, tạo điều kiện cho việc 'tranh luận trực tuyến' trở nên phổ biến hơn.
Dừng lại và suy nghĩ 30 phút, được thưởng 1 triệu: Thử thách không ai có thể vượt qua
Tôi nhớ mình từng tham gia một thử thách trên YouTube. Người dẫn chương trình đưa 5 người chơi vào một căn phòng và mở máy tính cho họ xem. Nội dung của đoạn video có thể là bi kịch, hài hước nhưng cũng có những tình huống đối đầu giữa nhiều người.
Nhiệm vụ của người chơi rất đơn giản. Chỉ cần ngồi yên, không cười, không nói, không biểu lộ cảm xúc và không được phép nói trong vòng 30 phút. Nếu hoàn thành thử thách, họ sẽ nhận được 1 triệu đồng thưởng.
Khi hết thời gian quy định, không ai có thể giữ được số tiền đó. Bởi vì tất cả đều không thể ngừng chỉ trích, bình luận về những người tham gia hoặc thốt lên kinh ngạc trước những hình ảnh họ đang xem.
Giống như 5 người chơi kia, tôi cũng đã thất bại khi tham gia thử thách từ phút thứ hai mươi mấy. Tôi, cùng với họ và nhiều người khác, mặc dù không muốn thừa nhận nhưng chúng tôi vẫn dành ra rất nhiều thời gian hàng ngày để đánh giá về những gì chúng tôi gặp phải.
Điều này rõ ràng hơn khi chúng ta tham gia mạng. Trên mạng, thông tin được cập nhật nhanh chóng. Và bạn có thể nhận ra rằng, nếu ngoài đời, mọi người thường cẩn thận hơn trước khi nói, nhưng trên mạng, chúng ta có thể dễ dàng thảo luận và bình luận. Trên mạng xã hội, chúng ta có thể đánh giá về mọi thứ, từ drama đến ngoại hình hay câu chuyện cuộc sống của người khác.
Tôi và nhiều người khác thường thấy những bình luận không ảnh hưởng gì đến ai. Và thường, những người trong câu chuyện chẳng hề biết về chúng tôi.
Tuy nhiên, sau những lời bình luận, liệu chúng có vô hại như chúng ta nghĩ không?
Tôi vẫn nhớ, cách đây 3 năm, tôi đọc được một thông điệp từ một người cha gửi đến những 'anh hùng bàn phím', mời họ tham dự tang lễ của con gái anh ta. Cô con gái, tên là Army, mới 14 tuổi, có nụ cười đáng yêu và từng là sao nhí nổi tiếng. Vài ngày sau, cô bé kết thúc cuộc đời sau những lời chỉ trích từ mạng xã hội.
Cha của Army đã viết trên trang cá nhân: 'Gửi đến những người đã từng xúc phạm con gái tôi trên mạng, hãy đến tham dự tang lễ của nó. Nếu các bạn nghĩ tôi chỉ đùa, hãy đến và xem hậu quả của những hành động của các bạn.'
Tất nhiên, không ai dám đến dự tang lễ đó.
Dưới phần bình luận, một số lời chia sẻ thu hút nhiều sự chú ý đến từ anti-fan của Army. Họ nói rằng họ chỉ muốn giáo dục cô bé tốt hơn, nhưng họ không ngờ rằng lời chỉ trích có thể gây tổn thương sâu sắc cho cô bé.
Tôi kể lại câu chuyện của Army, chỉ để nói rằng những bình luận tiêu cực bạn từng viết hoàn toàn không 'vô tri' như bạn nghĩ. Chúng vô hại đối với bạn, nhưng có thể làm tổn thương người khác.
Thường thì, chúng ta thường đánh giá người khác dựa trên quan điểm hoặc định kiến cá nhân. Nhưng việc đánh giá trở nên sai lầm nếu bạn tin rằng ý kiến của mình là đúng đắn và cố ép người khác phải theo ý kiến của bạn.
Mà không cần phải đọc văn bản nước ngoài, chỉ cần lướt qua mạng xã hội trong vài ngày qua, tôi đã thấy nhiều bình luận tiêu cực từ cư dân mạng.
Ví dụ, trong các bài đăng về trang phục của học sinh dự tiệc tốt nghiệp, có nhiều người bình luận không hay về ngoại hình của học sinh: 'Ủa, sao mặc thế này, mới 18 tuổi mà nhìn như 28 tuổi vậy?', 'Nhìn mấy em thì già hơn vợ tôi'...
Hoặc như vụ việc giữa anh thợ chụp ảnh và nữ sinh tên N.Q gần đây. Câu chuyện đã kết thúc sau khi cả hai có cơ hội để sửa sai.
Tuy nhiên, vẫn có nhiều bài đăng trên mạng xã hội liên quan. Chúng không phải từ cô nữ sinh hay anh thợ chụp ảnh, mà từ một số cư dân mạng hoàn toàn không liên quan. Họ đã tham gia vào việc miệt thị ngoại hình của nữ sinh và dạy bảo cô dù câu chuyện đã kết thúc. Một câu bình luận còn luôn vang vọng trong tâm trí tôi: 'Nếu gia đình không giáo dục được cô gái đó, thì để xã hội dạy bảo cho cô ấy một bài học'.
Tôi rất sợ tâm lý: Dạy bài học cho ai đó hoặc là phải chịu trận. Vì, đã có quá nhiều trường hợp đau lòng khi một người bị tấn công trên mạng, shock và không đủ mạnh mẽ để vượt qua. Khi sự việc trở nên quá đà, cư dân mạng lại xông vào để thương tiếc như không có gì xảy ra, dù lời nói của họ phần nào cũng góp phần vào những cảnh đau lòng.
Tại sao đa số lại thích dạy bảo người khác?
Theo dữ liệu phân tích thói quen tiêu thụ nội dung của Hubspot, những chủ đề nhận được sự quan tâm lớn nhất trên mọi nền tảng mạng xã hội thường liên quan đến từ khoá “bóc phốt”. Điều này cho thấy đa số cư dân mạng vẫn thích chứng kiến cảnh ai đó bị lên án, vạch mặt, hoặc nhất định phải tìm ra người sai trong mọi vấn đề để “dạy dỗ” lại người đó.
Quay lại câu chuyện tranh cãi giữa cô nữ sinh và anh thợ ảnh, liệu việc sử dụng lời lẽ tấn công cô gái 18 tuổi để mong cô học được những điều tốt đẹp có bình thường không? Sẽ học được điều gì từ những cộc cằn ném vào làm đau người khác?
Câu trả lời rõ ràng là không. Rõ ràng khi ai đó mắc lỗi, thái độ đúng đắn là chúng ta nên chỉ ra lỗi một cách văn minh và cho họ cơ hội sửa chữa sai lầm, không nhân danh công lý để tấn công họ. Vì trong cuộc sống thực tế, đúng - sai là một ranh giới mong manh. Chuyện ai đó là 'người tốt' hay 'người xấu' không phải là một câu hỏi trắc nghiệm có thể trả lời ngay lập tức. Tuy nhiên, trên không gian mạng xã hội, chỉ bằng một vài cú nhấp chuột, nhiều người dễ dàng trở thành 'quan tòa' phân định trắng - đen, sau đó đưa ra lời khuyên chỉ dựa theo quan điểm cá nhân.
Tôi có một đồng nghiệp. Ngày thường cô ít nói, hiền lành. Nhưng đó chỉ là hình ảnh bên ngoài khi tôi chưa biết đến nick ẩn danh của bạn trên mạng xã hội. Ngoài đời, cô kiềm chế lời nói nhưng trên mạng, cô luôn sẵn sàng chiến đấu đến cùng với những người cô cho là sai để “dạy cho họ một bài học”.
Tính ẩn danh trên mạng xã hội là cơ hội cho những “quan tòa” online xuất hiện ngày càng nhiều. Mặt khác, tính ẩn danh đã làm giảm trách nhiệm của cư dân mạng trước mỗi lời nói. Khác biệt với cuộc sống thực tế, khi mọi người phải suy nghĩ kỹ trước khi nói ra câu nói có thể làm tổn thương người khác. Nhưng trên mạng xã hội, mọi lời nói sai lầm của bạn đều có thể bị thu hồi không dấu vết chỉ bằng một cái nhấp chuột.
Mặt khác, đặc tính này đã làm giảm bớt trách nhiệm của cư dân mạng trước mỗi lời nói. Khác biệt với cuộc sống ngoài đời, khi mọi người phải cân nhắc kỹ trước khi thốt ra câu nói có thể làm tổn thương người khác. Còn trên mạng xã hội, bất kỳ lời nói sai lầm nào của bạn đều có thể bị thu hồi không dấu vết chỉ bằng một cái nhấp chuột.
Một lý do khác đến từ cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường phải chịu đựng hoặc chứng kiến tình huống bất công. Tuy nhiên, không phải ai cũng có khả năng trở thành 'toà án' để phê phán. Bởi nhiều người sợ rằng khi đứng ra bảo vệ điều đúng đắn, họ có thể ảnh hưởng đến lợi ích của họ.
Cũng vì vậy, khi lướt mạng xã hội để giải trí, bàn phím vô tình trở thành công cụ để họ đứng lên chống lại điều xấu, thể hiện cảm xúc tiêu cực đã bị kìm nén trong thời gian dài. Khi ai đó phát hiện người khác mắc lỗi và sự suy nghĩ đó được đông đảo công nhận là đúng, họ sẽ khó có thể ngừng lại việc răn dạy đối phương phải tuân theo quan điểm chủ quan của mình. Bởi từ bên trong, họ tin rằng đang thực hiện một nhiệm vụ công lý.
Một nửa sự thật cũng không phải là sự thật
Không lâu trước đây, một TikToker có tên là N.H.B.T chuyên làm nội dung bóc phốt người khác đã thu hút sự chú ý khi đăng tải clip chỉ trích một cặp đôi TikToker. Không chỉ lên tiếng bảo đối phương thay đổi cách hành xử, anh ta còn gán cho họ những từ ngữ gay gắt như 'vô ơn', 'tráo trở'...
Sự việc sẽ không đáng chú ý nếu N.H.B.T không bị phát hiện... nói dối. Sau đó, anh ta đã phải lên tiếng xin lỗi và cam kết sẽ cẩn trọng hơn trong các phát ngôn tiếp theo.
Tất nhiên, N.H.B.T chỉ là một trong số nhiều người dùng mạng xã hội tự do phê phán khi chưa hiểu rõ vấn đề. N.H.B.T có ảnh hưởng, anh ta đã biến mình thành 'trò cười' với những phát ngôn vội vàng và phải chịu hậu quả ngay sau đó.
Trong khi đó, đa số người dùng mạng xã hội còn lại chỉ là những người bình thường. Họ thường không phải chịu bất kỳ hình phạt nào nếu đưa ra lời khuyên sai lầm, trừ khi phải đối mặt với 'toà án' của lương tâm.
Chúng ta thường nói đùa: 'Một nửa sự thật cũng không phải là sự thật'. Điều đáng lo ngại về những lời dạy bảo trên mạng là người nói chúng thường không tìm hiểu kỹ về vấn đề. Và nếu thông tin sai lệch lan truyền, ai sẽ là người đứng lên đòi lại công bằng cho nạn nhân?
Trên mạng xã hội Zhihu từng lan truyền câu chuyện:
'Một nữ y tá bị tấn công vì từ chối phẫu thuật cho bệnh nhân. Nhưng họ không biết bệnh nhân ngừng điều trị vì không đủ tiền.'
Hai giáo viên bị cáo buộc chửi rủa và tấn công một nữ sinh. Một người bị sa thải, một người phải rời bỏ quê hương. Nhưng họ không biết nữ sinh đó đã nói dối. Thực ra, chỉ vì mâu thuẫn cá nhân với giáo viên mà cô gái đã bày đặt câu chuyện hủy hoại cuộc sống của hai người thầy'.
Điểm chung của tất cả các nạn nhân trên là đều bị tấn công từ cư dân mạng - những người không hiểu rõ về toàn bộ câu chuyện nhưng lại thích dạy dỗ người khác dưới danh nghĩa công lý.
Dù trên mạng, chúng ta đều ủng hộ quyền tự do ngôn luận. Nhưng quyền này không có nghĩa là bạn có thể tấn công người khác bằng lời nói mà không có bằng chứng cụ thể.
Dù đôi khi chúng ta có thể bị ảnh hưởng bởi quan điểm của đám đông, nhưng hãy thận trọng trước khi rủ rê người khác phải làm theo ý bạn. Thay vì vội vàng phán xét nặng nề, hãy chậm rãi suy nghĩ về hậu quả có thể gây ra cho đối phương.
Mỗi khi nhấn vào nút 'enter' để gửi đi một bình luận, bạn không chỉ chịu trách nhiệm với bản thân mình mà còn với những người xung quanh và những người đọc được những dòng từ bạn. Nếu mọi người đều biết rằng hãy dành thêm chút thời gian để suy nghĩ trước khi đưa ra một ý kiến, không ai sẽ phải chịu hậu quả của những lời nói tiêu cực.
Có một câu nói mà tôi rất yêu thích và muốn chia sẻ với những người đang cảm thấy mệt mỏi với mọi thứ tiêu cực xung quanh: 'Nếu mạng xã hội được ví như bầu trời, hãy cố gắng giảm bớt sương mù và mưa gió. Thay vào đó, hãy cùng nhau lan tỏa nhiều ánh nắng ấm áp hơn'.
