Hãy ghé thăm Tú Lệ một lần trong năm, để ngắm những ruộng bậc thang và chiêm ngưỡng người dân làm cốm

Tháng 9 hàng năm, khi màu vàng của mùa thu ôm trọn những hạt lúa còn chín, khi những thửa ruộng bậc thang bước vào mùa lúa chín, cũng là thời điểm người dân ở Tú Lệ (huyện Văn Chấn, Yên Bái) lại háo hức chuẩn bị cho mùa cốm duy nhất trong năm.

Hãy đến Tú Lệ một lần trong năm, để chiêm ngưỡng ruộng bậc thang và trải nghiệm người dân làm cốm

Khi nhắc đến Yên Bái, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc ngắm mùa vàng ở Mù Cang Chải, thăm những ruộng bậc thang tại La Pán Tẩn, Chế Cu Nha; hoặc tham gia lễ hội dù lượn tại đèo Khau Phạ. Tuy nhiên, còn một trải nghiệm đặc biệt khác mà không phải ai cũng biết khi đến vùng này vào mùa lúa chín, đó chính là ghé qua xã Tú Lệ – hít thở hương lúa mới và thưởng thức những hạt cốm dẻo thơm chỉ có khi thu về.

“Suốt cả năm, cư dân ở Tú Lệ đều mong đợi mùa thu để làm cốm”

Xã Tú Lệ nằm cách trung tâm Mù Cang Chải khoảng 60km, theo hướng về Nghĩa Lộ. Khi cảm nhận được mùi thơm dịu của cốm non kèm theo tiếng chày đập đều đặn ven đường, đó chính là lúc bạn đã đến Tú Lệ!

“Vì cốm là sản phẩm từ lúa non, nên chỉ vào mùa thu – từ tháng 9 đến tháng 10 – mọi người ở Tú Lệ mới có thể làm cốm” – Chị Thao từ thôn Nà Lóng nói như vậy, khi đang gói cốm cho chúng tôi và chia sẻ về cách làm cốm ở Tú Lệ. Theo chị, đó cũng là thời điểm sôi động nhất của các thôn bản, khi mọi nhà đều hăng hái làm cốm thơm phức. Từ người già đến thanh niên, thậm chí cả trẻ con, ai cũng trông đợi một mùa cốm mới.

Cốm được bán với giá rẻ, chỉ 10 000 đồng/1 lạng. Chị Thao cho biết giá trị kinh tế của cốm không cao, nhưng giá trị tinh thần mà cốm mang lại thì vô hạn. Mỗi khi có du khách ghé qua, họ không chỉ mua gạo nếp mà còn mua cốm về làm quà, điều này khiến chị thấy hạnh phúc, bởi “đó là cơ hội để thêm 1, hoặc 2, hoặc 3 người, cả làng cùng thưởng thức món cốm mà cả làng đã cố gắng làm ra.

Và càng hạnh phúc hơn, khi có ai đó quay lại vào năm sau, chỉ để thưởng thức những hạt cốm mới, ngay giữa không gian yên bình này.” Chị kể về một du khách người nước ngoài đang sống ở Đà Nẵng, nhưng mỗi năm anh ấy lại quay về Tú Lệ. Chị kể rằng anh ta nói tiếng Việt rất cố gắng nhưng rất dễ thương, rằng “Cốm Tú Lệ phải ăn tại Tú Lệ, lúc mọi người vừa làm xong, thế nó mới đã!”. Chỉ cần có một người như anh đã làm chị và cả làng Tú Lệ rất vui, bởi họ biết có người yêu cốm và trân trọng công việc mình đang làm.

Với người dân Tú Lệ, cốm không chỉ là một món đặc sản, mà còn là một biểu tượng của văn hóa. Những đứa trẻ ở đây lớn lên giữa những cánh đồng lúa và trong mùi hương dịu dàng của cốm. Người già ở đây coi cốm như một phần của ký ức sâu thẳm mà họ muốn giữ lại suốt cuộc đời. Còn người trẻ ở đây trân trọng từng hạt cốm như một niềm tự hào của cả làng.

Cốm ở đây, đặc biệt đến thế! Chính vì vậy, mọi người làm cốm với cả trái tim, rất cẩn thận và tỉ mỉ trong mỗi bước.

“Làm cốm không thể vội vã, phải rất cẩn thận và tỉ mỉ từng bước.”

Tất cả chúng ta đã từng thưởng thức hương vị của cốm, yêu thích cốm, và cảm nhận hương thơm của cốm mỗi khi mùa thu về, nhưng không phải ai cũng hiểu rằng cốm là kết quả của một quá trình làm việc tỉ mỉ và cẩn thận đến như vậy.

Để tạo ra những hạt cốm xanh mướt, dai ngon, mỏng nhẹ và thơm ngon, người dân tộc Thái ở đây đã phải làm việc cực kỳ cẩn thận và công phu.

Từ sáng sớm, người dân trong thôn đã ra đồng để chọn lựa những bông lúa còn non, thời điểm lúa đang uốn câu, và sử dụng liềm để hái lúa nhanh chóng để kịp làm một mẻ cốm trong ngày. Đặc biệt, lúa sau khi hái xong phải được làm cốm ngay, để hạt cốm vẫn còn tươi ngon và xanh mướt. “Không nên để lúa chờ đợi, vì cốm sẽ không còn ngon” – Chị Thao chia sẻ với một nụ cười.

Việc chọn lúa cũng cần phải cẩn thận. Lúa để làm cốm không được nghiền nát hay đập mạnh mà phải được tách, sàng lọc để loại bỏ rơm và các hạt thóc lép, sau đó được rang qua nước rồi cho vào chảo rang.

Theo người dân ở đây, quá trình rang cốm là quan trọng nhất. Bếp lò để rang cốm thường phải được đốt bằng củi, không được sử dụng than. Chảo rang cốm thường làm bằng gang đúc, nhờ đó mỗi hạt cốm khi rang xong sẽ không bị cháy mà vẫn mềm dẻo và thơm ngon. Cốm phải được rang trong lửa nhỏ, đảo liên tục để đảm bảo nhiệt độ đều, không bị giòn mà vẫn giữ được mùi thơm đặc trưng.

Sau khi rang xong, cốm được để nguội rồi đưa vào cối giã. Một người đạp chầy, một người giữ đầu cối và đảo cốm bằng đũa to, hai tay đảo đều để đảm bảo hạt cốm không bị nát. Khi chầy hạ xuống, vỏ chấu sẽ tách ra khỏi hạt cốm. Tùy theo độ non của lúa, người giã cốm sẽ đánh giá... trung bình khoảng 10 lần giã là hoàn tất.

Mỗi lần một mẻ cốm được làm xong, những phụ nữ ở Tú Lệ tiếp tục sàng lọc để chọn ra những hạt cốm đẹp nhất, có màu xanh, sau đó gói lại bằng lá dong để giữ mùi thơm, đảm bảo rằng mỗi hạt cốm đều dẻo. Như vậy, hàng ngày trong mùa thu, từ sáng sớm đến chiều tối, người dân ở Tú Lệ lại hoàn thành một mẻ cốm mới.

Theo các nhà khoa học, mặc dù là giống gạo nếp nhưng gạo nếp Tú Lệ thơm ngon do khí hậu ở đây mát mẻ suốt năm, với sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn nên cây lúa tích trữ năng lượng rất cao. Chính vì điều này, cốm ở đây có hương vị thơm ngon và khác biệt so với cốm ở những nơi khác.

Nếm những hạt cốm mới từ lò ngay tại Tú Lệ – bạn chắc chắn sẽ có một trải nghiệm không thể quên trong mùa thu này.

Cốm luôn là món quà thơm ngon của mùa thu, nhưng không phải ai cũng biết cách thưởng thức cốm một cách đúng đắn. Có lẽ nên thưởng thức cốm một cách nhẹ nhàng, chậm rãi, và thêm chút sự thấu hiểu sẽ làm cho trải nghiệm trở nên tuyệt vời hơn.

Cốm Tú Lệ là sự kết hợp tinh túy của đất, trời và sự mộc mạc của người dân tộc Thái ở vùng Tây Bắc. Do đó, cốm ở đây là đặc sản không thể thiếu, mỗi người khi đến vùng đất Tú Lệ này đều muốn dừng chân, trò chuyện với người dân, tìm hiểu quy trình làm cốm, và lựa chọn những gói cốm để thưởng thức hoặc mua làm quà. Điều này mang lại niềm vui và hạnh phúc khi được mang theo một chút hương vị của mùa thu Tây Bắc về nhà.

Theo Tri thức trẻ

***

Tham khảo: Hướng dẫn du lịch từ Mytour