Buzz
' Mặt tối của Big Tech '
“Hãy tránh xa hóa ra xấu xa” (Don’t be evil) là câu khởi đầu nổi tiếng trong Qui tắc ứng xử gốc của Google, một trong năm “gã khổng lồ” công nghệ đang nắm giữ số tài sản cực kỳ lớn, được gọi là FAANG (bao gồm Facebook, Apple, Amazon, Netflix và Google). Đó cũng là triết lý của họ từ những ngày đầu thành lập công ty. Nó thể hiện tinh thần lạc quan và chất lý tưởng đáng nể về một tương lai phát triển thế giới thông qua việc áp dụng công nghệ mới.
Nhưng rồi, những ông lớn trong lĩnh vực Công nghệ ngày càng xa lạ với mục tiêu và lý tưởng của mình. Sự hồn nhiên ban đầu đã dần tan biến. Các nền tảng của nhiều công ty công nghệ trở thành công cụ để thao túng chính trị, thay đổi số phận của các quốc gia, và làm giàu cho các nhà quản lý cũng như cổ đông của họ.
'Một ngành công nghiệp từng đầy sức sống, sáng tạo và lạc quan giờ đây lại chìm đắm trong lòng tham, tính mục tiêu và sự tự cao. Làm thế nào mà một thế giới từng khát vọng về sự tự do thông tin lại biến thành nơi mà mỗi dữ liệu đều mang giá trị tiền bạc? Làm thế nào mà một phong trào nhằm mục đích 'dân chủ hóa' thông tin lại đe dọa cấu trúc dân chủ mà chúng ta xây dựng?'
Rana Foroohar đã cố gắng đưa ra những câu trả lời toàn diện nhất có thể trong cuốn sách “Đừng trở nên xấu xí”. Một câu trả lời rõ ràng nhất về nguyên nhân, để dễ hiểu hơn, có thể gọi là “tiền”, khi tác giả trích dẫn lời cảnh báo của nhà kinh tế Mancur Olson rằng “nền văn minh sẽ tiêu tan khi quyền lợi tài chính chi phối hệ thống chính trị”.
Rana Foroohar viết: Một thời, những người theo trường phái Công nghệ số từng mơ mộng về một tương lai mà Công nghệ sẽ biến thế giới trở nên tốt đẹp hơn, an toàn hơn và phồn thịnh hơn cho mọi người. Một tầm nhìn luôn tuân theo một nguyên tắc nghiêm ngặt: thông tin phải được tự do và Internet sẽ là một “lực lượng dân chủ” tạo điều kiện “công bằng” cho tất cả chúng ta.
Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, lòng tham và khao khát lợi nhuận đã chiếm lĩnh. Tiền bạc đã thống trị mọi thứ. Dĩ nhiên, Big Tech có những đóng góp tuyệt vời về công nghệ cho quá trình phát triển, nhưng tác giả muốn đi sâu hơn vào “bóng tối” của nó.
Chúng ta không chỉ là những người tiêu dùng mà còn là sản phẩm
Cuốn sách đã giúp độc giả hiểu rõ hơn về Big Tech: Chúng ta đang chứng kiến một ngành công nghiệp mới mạnh mẽ và phức tạp đến mức không thể phá vỡ và không thể kiểm soát. Nó đang thay đổi cả nền kinh tế và lực lượng lao động, biến mọi người trở thành hàng hóa thông qua việc thu thập và kiếm tiền từ dữ liệu cá nhân, nhưng lại không bị kiểm soát... Nó sử dụng quyền lực kinh tế và chính trị để định hình mọi thứ theo ý muốn của nó.
Mô hình kinh doanh của ngành công nghệ chủ yếu là giữ cho người dùng ở trên mạng càng lâu càng tốt, để thu thập dữ liệu và kiếm tiền từ sự chú ý của họ. Chúng ta không trả tiền cho hầu hết các dịch vụ kỹ thuật số, nhưng lại trả giá bằng dữ liệu và sự chú ý của chúng ta. Con người trở thành một nguồn tài nguyên cho các tập đoàn Big Tech kinh doanh. Chúng ta nghĩ rằng mình là người tiêu dùng nhưng thực ra chúng ta là hàng hóa.
Theo tác giả, Big Tech không chỉ muốn dẫn đầu trong mọi lĩnh vực mà còn muốn trở thành nền tảng cho mọi thứ và là “hệ điều hành” của cuộc sống của chúng ta. Các công ty Big Tech không cần phải tăng giá. Họ có một mô hình kinh doanh không được trả bằng tiền mặt. Họ được thanh toán bằng dữ liệu, thông qua một hệ thống “đổi chác”... Dữ liệu có giá trị vô cùng đối với Big Tech khi họ bán nó cho các đơn vị quảng cáo và thu về lợi nhuận khổng lồ... Người dùng đã trở thành “nguyên liệu đầu vào” trong thời đại số hóa... Trong thời đại của Big Tech, các đơn vị quảng cáo và doanh nghiệp mua dữ liệu và lượt xem thay vì khách hàng, và con người trở thành sản phẩm.
Big Tech biến con người thành 'nguyên liệu đầu vào'
Nuôi dưỡng sự nghiện công nghệ bằng cách kiểm soát ý thức con người. Sức mạnh nguy hiểm của Big Tech nằm ở khả năng chi phối suy nghĩ, hành động và thậm chí là não bộ của chúng ta. Theo một nghiên cứu năm 2016, chúng ta sử dụng điện thoại di động của mình khoảng 2.617 lần mỗi ngày. Trong số những người sở hữu điện thoại thông minh, có tới 77% kiểm tra điện thoại trong vòng 15 phút sau khi thức dậy. Một phần ba người Mỹ thậm chí cho rằng họ sẵn lòng từ bỏ tình dục để giữ điện thoại di động của mình. Điều này làm suy giảm sức khỏe tinh thần của con người.
Theo một nghiên cứu gần đây của Hiệp hội tâm lý Mỹ, 'những người liên tục kiểm tra thiết bị' (để xem email, tin nhắn và lướt mạng xã hội) dễ bị căng thẳng hơn so với những người không làm vậy. Nghiên cứu năm 2018 từ Đại học Pittsburgh cho thấy thanh niên sử dụng mạng xã hội càng nhiều thì có nguy cơ mắc trầm cảm càng cao. Nhiều nhà khoa học thần kinh lo ngại rằng việc sử dụng các ứng dụng và trò chơi trên thiết bị di động có thể dẫn đến suy giảm nhận thức rộng lớn, thậm chí gây ra tình trạng mất trí sớm.
Khi xâm phạm quyền riêng tư cá nhân. Họ thu thập dữ liệu để tạo ra hồ sơ người tiêu dùng và bán chúng. Dữ liệu chính là “dầu mỏ” của thời đại thông tin, là nhiên liệu thúc đẩy sự phát triển của các công ty có thể vận hành dựa trên dữ liệu. Mỗi khi bạn khởi động điện thoại, bạn mở hàng loạt ứng dụng theo dõi vị trí và hoạt động của mình từng giây. Các ứng dụng này đã tạo ra một ngành công nghiệp “tọc mạch” trị giá đến 21 tỷ đô la, và những người hưởng lợi không chỉ là các công ty công nghệ lớn mà còn là một loạt các tổ chức mà bạn chưa từng nghĩ đến. Họ cho rằng ưu tiên cá nhân của họ nên được đặt trên sự riêng tư, quyền tự do dân sự và bảo mật thông tin của người khác.
Không chỉ dùng các chiêu trò với người dùng, các công ty Big Tech còn “phủ bóng tối lẫn nhau” khi 'mượn ý tưởng' từ đối thủ cạnh tranh, thực hiện “gián điệp hợp pháp” để thu thập thông tin tình báo có thể sử dụng để làm suy yếu đối thủ cạnh tranh.
Và vượt ra ngoài giới hạn đó, để phục vụ lợi ích của họ, Big Tech đã thao túng cả nền kinh tế, xã hội và chính trị. Từ việc thay đổi thị trường lao động - việc làm, gây ra khủng hoảng trong ngành báo chí, đến việc can thiệp vào chính sách, can thiệp vào cuộc bầu cử Tổng thống, thâu tóm chính quyền… Ngay cả tham gia vào cuộc chiến thương mại và công nghệ toàn cầu, điển hình là “cuộc chiến” thương mại và công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc.
Cuốn sách là một lời cảnh báo quan trọng không bao giờ là quá muộn cho mọi người. Điều đáng quý trọng là không chỉ đề cập đến vấn đề, Rana Foroohar cũng đã đề xuất nhiều giải pháp để ngăn chặn Big Tech trở thành 'kẻ xấu'. Cuốn sách là một nỗ lực để làm sáng tỏ những vấn đề mà Big Tech đã gây ra lo ngại, cũng như những biện pháp chúng ta có thể thực hiện để giải quyết chúng.
Trong phần kết, tác giả cũng thể hiện sự khát khao về một tương lai tươi sáng hơn với những con người có trách nhiệm hơn: “Con người tạo ra những hệ thống và dù có những lo ngại về việc AI kiểm soát thế giới, con người vẫn là chủ nhân của chúng. Cùng với quyền lực là trách nhiệm - khả năng lựa chọn và tạo ra một tương lai mà chúng ta mong muốn từ Big Tech, cho bản thân chúng ta và cho thế hệ sau này”.
Tin Tức Đầu Tiên
