Buzz
Những đứa trẻ lớn lên trong môi trường nghiêm túc, luôn bị ép phải vâng lời cha mẹ mù quáng, sẽ phát triển những tính cách khó đoán.
Trong lối dạy con truyền thống của văn hóa Á Đông nói chung và của người Việt Nam nói riêng, việc con cái nghe lời cha mẹ hay phản đối thường được đánh giá là yếu tố quyết định con cái là 'ngoan' hay 'hư'. Mọi người Việt chắc hẳn đã quen với những câu như 'Cá không ăn muối cá ươn/ Con cãi cha mẹ trăm đường con hư.' hoặc 'Làm con áo mặc sao qua khỏi đầu.' Một khi trở thành phụ huynh, chúng ta lại lặp lại những câu nói và hành động mà chúng ta cảm thấy bất công khi trẻ con 'dám' phản đối. Điều đau lòng là chúng ta tiếp tục áp đặt những cách thức không công bằng đó trong việc giáo dục con cái.
Tuy nhiên, việc lạm dụng quyền lực để tước quyền phản biện và thảo luận đúng đắn của con cái không tạo ra những đứa trẻ ngoan ngoãn mà ngược lại, nó có ảnh hưởng tiêu cực đối với sự phát triển tâm lý và hình thành nhân cách của trẻ. Chị Trần Thu Hà (mẹ Xu Sim) trong cuốn “Buông Tay Ra Để Con Bay” nhận xét rằng là không bình thường khi những đứa trẻ Việt Nam phải nằm ngoan chịu đòn mỗi khi bị bố mẹ đánh, thay vì được khuyến khích bỏ chạy. Chúng ta, bằng cách dạy con như vậy, đã vô tình lấy đi bản năng tự bảo vệ của trẻ.
Trẻ được nuôi dạy trong môi trường khắc nghiệt và bị áp đặt phải vâng lời cha mẹ mù quáng sẽ phát triển những tính cách sau đây:
Hãy giáo dục con cách phản biện một cách hợp lý
Trong thời đại hiện đại ngày nay, khi quyền của con người được đặt lên hàng đầu và kiến thức xã hội liên tục được cập nhật và phổ biến, phương pháp nuôi dạy con cũng cần phải thay đổi. Cha mẹ cần mở cửa trái tim để trò chuyện một cách nghiêm túc và trực tiếp với con về mọi vấn đề, từ đó truyền đạt những giá trị quan trọng cho con. Hãy truyền đạt kỹ năng phản biện và tranh luận một cách tôn trọng. Dưới đây là mười hướng dẫn giúp bố mẹ dạy con cách phản biện một cách tích cực.
1. Đổi mới quan niệm truyền thống về 'con ngoan/con hư'
Đầu tiên, cha mẹ nên đổi mới quan niệm cũ về 'con ngoan/con hư' đã ăn sâu trong tư duy của người Việt qua các thế hệ. Suy nghĩ 'đứa nào cha đặt bục, đứa đó ngồi' không còn phù hợp. Con cái không nghĩa là phải tưởng tượng giống nhau với cha mẹ. Thời hiện đại, một đứa con ngoan là người hiểu trách nhiệm theo độ tuổi, phân biệt đúng sai, và có khả năng bảo vệ quan điểm cá nhân.
2. Thường xuyên trò chuyện với con cái
Một sai lầm cơ bản của cha mẹ là tập trung quá nhiều vào công việc và bỏ qua sự chăm sóc và trò chuyện với con cái. Việc dạy dỗ không chỉ là việc để lại số tiền cho con mà còn là sự quan tâm trực tiếp. Con cái cần sự tương tác hàng ngày hơn là những khoản tiền. Không có gen nào xác định rằng con phải thương yêu, hiếu thảo hoặc hiểu cha mẹ. Nếu cha mẹ không dành thời gian trò chuyện và giao tiếp mỗi ngày, con sẽ không có tình cảm và sẽ không cảm thấy thoải mái khi chia sẻ suy nghĩ.
3. Khám phá thế giới qua mắt con
3. Hòa mình vào thế giới của con
Để con tôn trọng và lắng nghe, cha mẹ cần chứng minh rằng họ không chỉ đủ giỏi như con cái mà còn có thể hòa mình vào thế giới của chúng. Đừng áp đặt quyền lực, hãy chia sẻ kiến thức và trải nghiệm hiện đại để con cảm thấy được sự kết nối. Cố gắng hiểu rõ những điều đang diễn ra trong thế giới của trẻ, đừng chỉ dựa vào kinh nghiệm lỗi thời.
Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, con cái có thể vượt lên trên nếu cha mẹ không tiếp tục nâng cao kiến thức. Dạy con là trách nhiệm của cha mẹ, không chỉ của nhà trường. Việc cùng học và chơi với con giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về năng khiếu và yếu điểm của con. Đồng thời, giúp cha mẹ không tụt hậu với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ ngày nay.
4. Đặt ra những quy định rõ ràng
Khi con đã hiểu biết, hãy đặt ra những quy định rõ ràng và hợp lý về hành vi ở từng độ tuổi. Hãy giải thích cho con hiểu về lợi ích của những hành động tích cực và hậu quả của những hành động không tốt.
Nếu con vi phạm lần đầu, hãy kiên nhẫn giải thích và làm mẫu để con hiểu. Hãy nhớ rằng trẻ con học bằng cách nhìn và mô phỏng hơn là nghe lời. Hãy làm mẫu cho con thấy sự mẫn cảm và tự kiểm soát. Phạt và thưởng đều cần phải công bằng và theo quy định để tránh tình trạng không công bằng.
Hai sai lầm thường gặp là trừng phạt một cách ngẫu nhiên và không theo quy định hoặc là nhắc nhở nhưng lại tự phạt mình dễ dàng. Hãy giữ cho quy trình thưởng phạt công bằng và rõ ràng, không để con bị nhầm lẫn về quy tắc và biểu hiện sự nghiêm túc của cha mẹ.
5. Quản lý thưởng phạt một cách sáng tạo
Không thưởng cho con khi chúng hoàn thành những nhiệm vụ quá dễ dàng hoặc mang tính trách nhiệm, hãy khuyến khích bằng từ ngữ tích cực. Ví dụ, nếu con giỏi toán, hãy khích lệ khi chúng vượt qua những thách thức khó khăn. Nhiệm vụ như xếp gọn chăn màn có thể là một thách thức thực sự, và hãy đánh giá cao nỗ lực của con khi chúng hoàn thành một cách trách nhiệm.
Khi con phạm lỗi, hình thức phạt tốt nhất là tạo điều kiện cho con giải quyết hậu quả của hành động đó. Ví dụ, nếu con vứt đồ chơi lung tung, hãy yêu cầu con làm sạch môi trường. Nếu con quên giờ, hãy hỗ trợ con học bù thêm thời gian. Hình thức này giúp con học được trách nhiệm và hậu quả của hành động mình.
Cách thưởng phạt này sẽ giúp con phát triển tinh thần trách nhiệm. Con sẽ tự ý thức về hành động của mình và biết cách giải quyết khi gặp khó khăn.
6. Thái độ của cha mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ của con cái
Muốn con bạn thảo luận một cách lịch sự, hãy giải quyết vấn đề của bạn một cách lịch sự và tôn trọng con. Ngay cả khi con bạn mắc những lỗi mà bạn cảm thấy nghiêm trọng, hãy trò chuyện với con một cách bình tĩnh nhất có thể, tránh sử dụng quyền lực để áp chế hoặc thể hiện sự tức giận.
Đánh đập, bắt quỳ, nhốt vào nhà xí, chửi mắng, xỉ vả hay đe dọa đều gây tổn thương nghiêm trọng đến con bạn cả về thể chất lẫn tinh thần. Những hình phạt như vậy không giúp trẻ nhận ra sai phạm của mình mà khiến chúng trở nên lì lợm và khó dạy hơn. Những đứa trẻ sáng tạo sẽ học cách nói dối ngày càng tinh vi để qua mặt bố mẹ và tránh tránh tránh tránh hình phạt.
Những đứa trẻ thông minh hiểu rằng bạo lực là biểu hiện của sự yếu đuối. Khi chúng nhận ra rằng bố mẹ đang yếu đuối trong việc dạy dỗ mình, sự tôn trọng của chúng đối với bố mẹ chắc chắn sẽ giảm sút nghiêm trọng.
7. Tạo điều kiện cho con giải thích
Tôi không đồng tình khi trẻ em giải thích cho người lớn thì bị chửi là 'lý sự' hay 'con nít ranh cứ xoen xoét cãi chày cãi cối'. Đó là sự áp đặt vô lý. Tại sao trẻ em không có quyền giải thích hoặc bào chữa cho bản thân trước sự buộc tội ồ ạt của người lớn? Bạn có dám chắc là những lời giải thích đó không hợp lý hơn cả những lời buộc tội của bạn đối với đứa trẻ.
Hãy để con bạn có cơ hội giải thích và từ đó phân tích cho con hiểu luận điểm nào của nó chấp nhận được, luận điểm nào không thể.
8. Phân biệt rõ nội dung và cách thức diễn đạt
Xem phim Mỹ, thường thấy cảnh bọn trẻ tức giận nói lên 'Con ghét bố/mẹ' mà không bị xem là mất dạy vì bố mẹ Mỹ phân biệt rõ nét nội dung và cách thức diễn đạt, cũng như cái gì là cảm xúc nhất thời khi kích động. Bảo một đứa trẻ bình tĩnh nói năng mạch lạc và lễ phép khi nó cảm thấy tức giận là điều tự nhiên. Trách phạt nó vì đã la hét mà vô tình hay cố ý bỏ qua điều gì khiến cho con bạn trở nên như thế lại càng sai hơn.
Hãy để bé thể hiện cảm xúc tự nhiên, đợi tới khi bé điều hòa cảm xúc trước khi yêu cầu con trình bày một cách điều độ. Sau đó, hãy giải quyết vấn đề gây ra sự bức xúc. Cuối cùng, khi con bạn đã hoàn toàn bình tĩnh, nghiêm túc nhắc nhở bé về cách cư xử chưa hợp lý và hướng dẫn con cách diễn đạt ý kiến một cách lịch sự.
9. Thực hành cảm ơn và xin lỗi
Dù là cha mẹ, việc cảm ơn, xin phép và xin lỗi con cái là vô cùng quan trọng. Đừng bao giờ nghĩ rằng việc làm cha làm mẹ là không cần phải cư xử tôn trọng con cái. Nhắc cửa trước khi vào phòng con bạn. Không tự ý lục cặp sách hay đồ dùng cá nhân của con. Mượn đồ của con phải trả lại kèm theo lời cảm ơn.
Nếu cha mẹ sai, hãy xin lỗi con mình để giữ được sự tôn trọng. Nhận lỗi và xin lỗi con cái không làm mất đi sự tôn trọng mà ngược lại, làm cho con cái tin tưởng và yêu mến cha mẹ hơn.
10. Tôn trọng sự thật
Có những sự thật quan trọng đối với sự phát triển của đứa trẻ tùy thuộc vào độ tuổi. Cha mẹ nên trả lời thẳng thắn, không tránh né. Khi trẻ bắt đầu quan tâm đến giới tính và sức khỏe, hãy giải đáp một cách trung thực. Hãy nói về chăm sóc cơ thể và tình dục an toàn để tránh cho con tìm hiểu thông qua nguồn tin không đáng tin cậy.
Khi con bước vào đại học và có những quan tâm về chính trị, xã hội hay tình hình đất nước, hãy thảo luận với con như với một người lớn. Đừng từ chối chia sẻ thông tin, hãy giúp con hiểu biết thế giới. Điều quan trọng là cha mẹ không nên giữ thông tin quá kín đáo, hãy là người hỗ trợ con trên hành trình tự khám phá.
Để tạo ra một thế hệ trẻ tự tin và thông thái, chúng ta cần thay đổi cách tiếp cận trong việc dạy con. Hãy tạo điều kiện để con thể hiện ý kiến và tranh luận với cha mẹ. Hãy lắng nghe con cái vì chúng ta không thể đạt được sự hiện đại nếu tiếp tục áp đặt cách dạy cũ kỹ.
Xem thêm:
Thông tin chi tiết tại: Additude
Được chia sẻ bởi: Phạm Trường Phúc
Từ khóa: Hãy tận hưởng khi con biết “cãi” và dạy con kỹ năng phản biện lý trí
