Hen phế quản ở trẻ có nguy hiểm không?

1. Tổng quan về hen phế quản ở trẻ

Hen phế quản ở trẻ là tình trạng viêm đường hô hấp và phổi khi bị kích thích bởi các tác nhân dị ứng như cảm lạnh, phấn hoa, lông thú cưng hoặc nhiễm trùng đường hô hấp khác.

Trẻ em mắc hen phế quản thường gặp triệu chứng không thoải mái, làm ảnh hưởng đến việc học tập, chơi đùa, và giấc ngủ. Nếu không được kiểm soát và quản lý tốt, hen phế quản có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm.

Phế quản bình thường và phế quản ở trẻ mắc bệnh hen suyễn

Giống như người lớn, hen phế quản ở trẻ cũng có các triệu chứng gây khó chịu nhưng nguy cơ phát triển biến chứng cao hơn. Đây có thể coi là một dạng bệnh lý khiến tỷ lệ nhập viện cấp cứu ở trẻ tăng cao. Bệnh không có thuốc điều trị hoàn toàn nên các triệu chứng vẫn sẽ tiếp tục tồn tại và thậm chí có thể trở nên nặng hơn đến khi trẻ trưởng thành.

2. Nguyên nhân và triệu chứng hen phế quản ở trẻ

2.1. Nguyên nhân gây ra bệnh

Hiện vẫn chưa rõ nguyên nhân gây ra hen phế quản ở trẻ. Dưới đây là một số yếu tố làm tăng triệu chứng của bệnh:

• Cha mẹ của trẻ cũng mắc bệnh hen suyễn;

• Cơ địa dễ bị dị ứng;

• Mắc bệnh nhiễm trùng đường hô hấp;

• Tiếp xúc với các chất kích ứng như: khói thuốc lá, không khí ô nhiễm, lông hoặc vảy thú cưng, mạt bụi, nấm mốc, phấn hoa, nước hoa, thời tiết thay đổi, hoạt động thể chất hoặc không khí lạnh.

2.2. Triệu chứng phổ biến ở trẻ

Dưới đây là một số dấu hiệu thường gặp ở trẻ mắc hen phế quản (hen phế quản):

• Trẻ thường gặp khó thở, có tiếng khò khè hoặc tiếng rít khi hít thở;

• Tăng ho nhiều nhất khi trẻ đang ngủ, trẻ bị nhiễm virus, khi thực hiện vận động nặng hoặc bị nhiễm lạnh;

• Đau ngực;

• Bị viêm phế quản hoặc phục hồi chậm sau khi nhiễm trùng đường hô hấp;

• Ngủ ít, mệt mỏi, khó tập trung khi học và thực hiện vận động.

Trẻ có cơ địa dễ bị dị ứng với các yếu tố từ môi trường là nhóm người có nguy cơ cao mắc bệnh hen phế quản

Tùy thuộc vào cơ địa của từng trẻ, biểu hiện của hen suyễn có thể cải thiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian. Đôi khi, trẻ chỉ có một triệu chứng duy nhất như đau ngực hoặc ho kéo dài. Tuy nhiên, để xác định rõ các dấu hiệu này có phải là triệu chứng của bệnh hen suyễn hay không, cần đưa trẻ đi khám bác sĩ vì có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác liên quan đến đường hô hấp.

3. Phương pháp điều trị hen phế quản ở trẻ

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh, mục tiêu điều trị sẽ tập trung vào việc kiểm soát và quản lý hiệu quả các triệu chứng hen suyễn.

Đối với trẻ nhỏ dưới 3 tuổi có triệu chứng hen suyễn nhẹ, bác sĩ sẽ không sử dụng thuốc ngay mà tiếp tục quan sát. Lý do là vì thuốc hen suyễn vẫn chưa được chứng minh là an toàn cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Tuy nhiên, đối với trẻ sơ sinh hoặc những trẻ mới bắt đầu đi gặp phải các cơn hen gây khó thở, thở khò khè nghiêm trọng, thì sẽ thử cho trẻ sử dụng thuốc và tiếp tục quan sát đánh giá.

3.1. Thuốc kiểm soát cơn hen dài hạn

Dưới đây là các loại thuốc giúp kiểm soát và ngăn ngừa triệu chứng viêm đường hô hấp ở trẻ. Thường thì, các loại này sẽ được sử dụng hàng ngày và bao gồm:

• Corticosteroid dạng hít: bao gồm budesonide (Pulmicort Flexhaler),  fluticasone (Flixotide HFA), ciclesonide (Alvesco), mometasone (Asmanex HFA), beclomethasone (Qvar Redihaler). Trẻ cần được sử dụng các loại thuốc này trong khoảng từ vài ngày đến vài tuần trước khi tình trạng bệnh thay đổi. Mặc dù có tác dụng phụ đối với sự phát triển của trẻ, nhưng tác động này không đáng kể. Do đó, bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn sử dụng thuốc khi lợi ích lớn hơn rủi ro;

• Thuốc điều chỉnh Leukotriene: giúp giảm thiểu triệu chứng hen suyễn trong vòng 24 giờ, bao gồm zafirlukast (Accolate), montelukast (Singulair) và zileuton (Zyflo);

• Thuốc hít phối hợp: trong các loại thuốc này có chứa một lượng corticosteroid dạng hít kết hợp với chất chủ vận beta có tác dụng kéo dài (LABA), gồm formoterol (Symbicort) và budesonide, fluticasone và salmeterol (Seretide HFA), fluticasone và vilanterol (Breo Ellipta), formoterol (Dulera) và mometasone. Đôi khi, nếu sử dụng lâu dài, các loại thuốc LABA có thể làm cho cơn hen trở nên nghiêm trọng hơn, vì vậy chúng luôn phải được sử dụng kèm theo corticosteroid.  Chỉ sử dụng thuốc khi bệnh nhân không phản ứng tốt với các loại thuốc khác;

• Thuốc điều hòa miễn dịch: gồm các loại như dupilumab, Mepolizumab và benralizumab thường được sử dụng cho trẻ từ 12 tuổi trở lên mắc hen phế quản với triệu chứng bạch cầu eosin tăng mạnh. Đối với trẻ từ 6 tuổi trở lên, có thể xem xét sử dụng Omalizumab trong trường hợp bị hen phế quản dị ứng mức độ từ trung bình đến nặng;

• Theophylline: được bào chế dưới dạng viên uống hàng ngày, có tác dụng hỗ trợ làm thông thoáng và giãn các đường hô hấp, thường được kết hợp cùng steroid dạng hít. Trẻ cần phải thường xuyên kiểm tra máu nếu sử dụng thuốc này.

3.2. Thuốc cắt cơn

Tác dụng chính của loại thuốc cắt cơn hen là giảm triệu chứng phù nề đường hô hấp của trẻ trong thời gian ngắn, thường được sử dụng trong tình huống cấp cứu, đặc biệt là ở trẻ có cơn hen suyễn cấp tính hoặc trước khi tham gia hoạt động mạnh mẽ hoặc tập thể dục. Các loại thuốc cắt cơn đó bao gồm:

• Corticosteroid đường tiêm tĩnh mạch và dạng uống: được sử dụng cho trẻ mắc hen suyễn nặng gây viêm đường hô hấp, bao gồm methylprednisolone và prednisone. Nếu sử dụng lâu dài, các loại thuốc này có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng, vì vậy chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn;

• Thuốc chủ vận beta tác dụng ngắn:  là các loại thuốc giãn phế quản dạng hít giúp giảm triệu chứng hen suyễn nhanh chóng, bao gồm levalbuterol (Xopenex HFA) và salbutamol (Ventolin HFA). Sau chỉ vài phút sử dụng, thuốc sẽ có hiệu quả và tác dụng kéo dài đến vài giờ.

Để điều trị hen phế quản ở trẻ, bác sĩ sẽ chỉ định loại thuốc phù hợp 

Lưu ý: Các loại thuốc điều trị hen phế quản ở trẻ phải được sử dụng theo đơn thuốc và hướng dẫn từ bác sĩ chuyên môn. Các bậc phụ huynh không được tự ý cho trẻ sử dụng trong bất kỳ tình huống nào vì có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm do tác dụng phụ của thuốc.

Bên cạnh việc sử dụng thuốc, để giúp trẻ phòng ngừa bệnh hen suyễn, các bậc phụ huynh nên thực hiện những biện pháp sau:

• Hạn chế cho trẻ ra ngoài nô đùa khi chuyển mùa hoặc thời tiết trở lạnh;

• Nếu cần ra ngoài, hãy đảm bảo trẻ đeo khẩu trang. Trong mùa đông, hãy mặc đủ ấm cho trẻ để tránh bị cảm lạnh;

• Cho trẻ uống nước ấm để giảm nguy cơ kích ứng đường hô hấp. Đồng thời, việc duy trì cân bằng nước trong cơ thể sẽ giúp làm sạch và loại bỏ dịch nhầy trong đường hô hấp;

• Thường xuyên lau chùi nhà cửa, giặt chăn màn, hút bụi và sử dụng máy lọc không khí trong nhà để loại bỏ mạt bụi gây dị ứng;

• Nếu phát hiện trẻ có dấu hiệu bất thường đề phòng bệnh hen phế quản, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám ngay.