Buzz
Cuộc chiến không có hồi kết là điều không thể hiểu được. Thế giới hậu chiến không ngừng tiến đến một trật tự mới, nơi không có sự hiện diện của lính phục viên. Dấu vết của cuộc chiến mà tất cả đều xem như ngu dốt, rốt cuộc chỉ còn lại những đài tưởng niệm hùng vĩ, những nghĩa trang rộng lớn với những mảnh mộ vuông vắn. Và vì thế, bây giờ, cuộc chiến thực sự mới bắt đầu.
Lật tung những diễn văn truyền thống về cuộc chiến và những vị anh hùng, về chủ nghĩa ái quốc - ái dân, Pierre Lemaitre bước vào vùng đất chiến tranh tưởng như đã hết chủ đề. Với Hẹn tái ngộ bên kia, Lemaitre đã tự thuyết phục: Kẻ thù, cuộc chiến, hành chính, quân đội, tất cả những điều đó, đều giống như thế, những thứ không ai hiểu và cũng không ai có thể ngăn chặn (tr.97).
“Những ai nghĩ rằng cuộc chiến này sắp kết thúc đều đã chết từ lâu. Chết vì chiến tranh, đúng thế”. Tiểu thuyết mở đầu bằng hai cái chết, một già, một trẻ đầy khiêu khích, để tạo nên cú hích chấm dứt mau chóng hiện thực tàn chiến uể oải.
Là người phát hiện sự thật, Albert Maillard suýt chết vì bị chôn sống. Édouard Péricourt, như một định mệnh giăng sẵn, chưa kịp hoàn hồn sau khi cứu sống đồng đội Albert đã bị mảnh pháo lao tới cướp đi toàn bộ hàm dưới, để lại một lỗ hổng hoác giữa mặt, với cổ họng khò khè những âm thanh đục ngầu. Hiệp định đình chiến đã được ký, chiến tranh kết thúc nhưng không đồng nghĩa rằng cuộc sống hậu chiến đáng để chờ đợi.
Một sự giễu nhại được vẽ ra, những quân nhân sống sót trở về biến thành gánh nặng xã hội. Tiếng kêu cứu của họ không thể thoát ra khỏi cổ họng. Vinh quang chỉ thuộc về những người lính đã vĩnh viễn bị chôn sâu. Không cần bàn cãi: “Đối với công việc kinh doanh, chiến tranh mang lại nhiều lợi ích, ngay cả khi nó đã kết thúc”.
Hẹn tái ngộ bên kia cùng Phía Tây không có gì lạ của Erich Maria Remarque - hai mảnh ghép tạo nên tính chất xuyên suốt cho một tự sự chiến sự khước từ tận cùng quyền sống của con người. Paul Bäumer đổ vỡ niềm tin trước giáo sư Kantoreck, vốn đại diện cho tiếng nói giáo thuyết về tiến bộ xã hội, ngay khi trận pháo kích đầu tiên nổ ra cùng những xác người.
Albert và Édouard chỉ thực sự nhận ra những trò bịp của cuộc chiến trước khi hòa bình lập lại không lâu. Bất kể thế nào, cả Pierre Lemaitre và Erich Maria Remarque đều hiểu, những người lính trên cả hai chiến tuyến đều có chung kẻ thù là nỗi sợ chết. Remarque không ngừng tố cáo cuộc chiến ông đã tham gia.
Ở góc độ của một người đứng rất xa hiện thực cuộc chiến, Lemaitre đưa nhân vật của mình vào tình cảnh: “Đôi khi, bọn mình tự hỏi liệu trong bom đạn thì có tốt hơn không, ít nhất bọn mình còn có cảm giác phụ thuộc cho điều gì đó, cảm giác đang chiến thắng” (tr.88). Chiến tranh đã từng là một thử thách khủng khiếp nhưng so với thời kỳ phục viên thì chẳng nhằm nhò.
Mạch truyện chia thành hai hướng, mô tả hai cuộc sống đối lập. Một bên là cuộc sống khó khăn nhưng đầy lòng nhân ái của hai bạn quân nhân Albert - Édouard, một bên là cảnh sắc xa hoa nhưng chìm đắm trong giả dối và tàn bạo của dinh thự nhà tài phiệt Péricourt, Lemaitre vẽ nên nhiều mối tình ngẫu hứng.
Henri d’Aulnay-Pradelle, chỉ huy tàn bạo, người đã dính líu vào bi kịch của hai người lính, trở thành con rể của cha Édouard. Trong khi đó, Édouard quyết định giấu danh tính vì thiếu can đảm đối mặt với ánh mắt nghiêm khắc của cha bằng một thân thể tàn phế. Để trả thù cho đất nước bị phản bội, Édouard và Albert thực hiện một cú lừa đảo ấn tượng với tên gọi “Ký ức Tổ quốc”.
Chính ông Péricourt đã vô tình giúp cho dự án lừa đảo thành công và trở thành khách hàng giàu có nhất. Các nhân vật liên tục đối mặt với những tình huống khó khăn và buộc phải thay đổi nhiều mặt khác nhau. Cuối cùng, không ai giữ lại được bản chất ban đầu của mình. Lối viết hài hước, cuốn hút của Lemaitre đã khiến người đọc cảm nhận sâu sắc về sức hủy diệt của chiến tranh.
Kết cấu của Hẹn tái ngộ bên kia tiết lộ nhiều điểm nhấn phụ rời rạc. Nhân vật phụ xuất hiện và biến mất không rõ ràng khiến cho cốt truyện đôi khi kéo dài ở những phần lý giải không cần thiết. Tuy nhiên, cuốn tiểu thuyết đã mang về cho Lemaitre giải thưởng Goncourt danh giá của văn học Pháp và hé lộ nhiều điều bất ngờ đối với độc giả.
Tác giả thách thức bản thân xử lý những tình huống mà trong đó sự đánh giá dù có chính xác đến đâu cũng trở nên vô nghĩa. Chính vì thế, một kết thúc tưởng chừng đầy hi vọng và lạc quan của tác phẩm không đủ sức đem lại sự thanh thản. Người đọc chỉ biết chấp nhận rằng có nhiều vấn đề đang chờ đợi chúng ta giải quyết, nhưng hãy hẹn gặp lại ở trên kia.
Mytour
Theo Tuổi trẻ cuối tuần
