Hi vọng kiểm soát nguồn cung pin xe điện, các công ty lớn từ Trung Quốc đang chuyển hướng đến quốc gia Đông Nam Á này để tìm kiếm nguồn cung mới - VinFast cũng đang tích cực điều tra vấn đề này.

Quốc gia này có một mạng lưới mỏ niken lớn, nhưng cho đến nay chỉ có Trung Quốc sẵn lòng đầu tư số tiền lớn vào các cơ sở sản xuất.

Các đối tác nhiệt tình của Trung Quốc

Cách Bắc Kinh khoảng 4828 km về phía Nam, các công ty khai khoáng Trung Quốc đã thiết lập hoạt động tại trung tâm của khu dự trữ niken lớn nhất thế giới. Trên các đảo Sulawesi và Halmahera của Indonesia, họ đã xây dựng các nhà máy lọc dầu, lò luyện kim, thậm chí cả một bảo tàng niken.

Cùng nhau, họ đã đầu tư 3,2 tỷ USD vào các hòn đảo xa xôi chỉ trong năm 2022, nâng tổng số tiền đầu tư lên 14,2 tỷ USD trong 10 năm qua, đủ để đảm bảo nguồn cung niken trong một thập kỷ tới. Kim loại này chủ yếu được sử dụng trong sản xuất thép không gỉ và là một thành phần quan trọng trong xe điện.

Theo BloombergNEF, các công ty Trung Quốc đã tích cực kiểm soát nguồn cung các linh kiện pin khác nhau và dự kiến sẽ thống trị chuỗi cung ứng trong ít nhất 5 năm. Để giảm sự phụ thuộc vào niken và các khoáng sản quan trọng khác của Trung Quốc, Hoa Kỳ sẽ cần đầu tư gần 90 tỷ USD vào năm 2030.

Michelle Foss, một thành viên tại Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng Viện Baker của Đại học Rice, người đã nghiên cứu về việc kiểm soát niken ngày càng tăng của Trung Quốc, cho biết: “Trung Quốc đã sẵn lòng đầu tư vào những nơi mà các công ty của Hoa Kỳ, Châu Âu, thậm chí là Canada, Úc chưa đặt chân đến.”

Và Indonesia đã trở thành một đối tác nhiệt tình của Trung Quốc. Indonesia đã ngừng xuất khẩu quặng niken từ tháng 1/2020, sớm hơn 2 năm so với dự kiến ban đầu. Động thái này nhằm khuyến khích luyện kim trong nước để tăng giá trị sản phẩm và tạo ra cơ hội việc làm mới.

Kể từ đó, giá trị xuất khẩu niken của Indonesia đã tăng từ 3 tỷ USD lên 30 tỷ USD. “Chúng tôi muốn hưởng lợi từ xuất khẩu giá trị gia tăng để tăng thu nhập cho nhà nước dưới hình thức thuế và cơ hội việc làm mới,” ông Jokowi cho biết trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 8 tại Jakarta. “Chúng tôi không dừng lại ở chế tạo pin. Đây chỉ là một phần trong kế hoạch sản xuất ô tô điện ở Indonesia.”

Lợi ích kinh tế được ưu tiên hàng đầu

Chính phủ Indonesia có một mạng lưới mỏ niken rộng lớn, nhưng cho đến nay chỉ có Trung Quốc sẵn lòng đầu tư số tiền lớn vào các cơ sở sản xuất. Australia, Canada, Hàn Quốc và Mỹ cộng lại chỉ đầu tư 1,5 tỷ USD vào Sulawesi và Halmahera trong thập kỷ qua.

Một phần của sự chần chừ có thể là do hầu hết niken được khai thác ở Indonesia là loại cấp thấp được sử dụng cho thép không gỉ. Các nhà sản xuất pin lithium-ion cần niken loại 1, tinh khiết hơn 99,8%. Cho đến nay, các nhà sản xuất đã có thể khai thác từ các mỏ niken giàu có hơn, chủ yếu nằm ở Úc và Canada, nhưng khi sản xuất xe điện tăng lên, cuộc đua phát triển nguồn cung mới đang diễn ra cạnh tranh hơn.

Để đạt được điều đó, các công ty Trung Quốc đang triển khai công nghệ lọc axit áp suất cao (HPAL). Công nghệ này tốn kém và gây hại cho môi trường. Nhưng đặt cược của họ là giá niken sẽ ở mức cao và giá quặng rẻ, khiến cho việc sử dụng HPAL trở nên khả thi về mặt thương mại. Cả nhà đầu tư Trung Quốc và Indonesia đều đặt lợi ích kinh tế cao hơn so với các lo ngại về môi trường.

'Trung Quốc có nhiều công nghệ khai thác hiện đại hơn và họ muốn chia sẻ nó với chúng tôi. Trong khi đó, chúng tôi có lượng niken dự trữ lớn mà họ đang cần.' Luhut Panjaitan, Bộ trưởng phụ trách đầu tư và các vấn đề hàng hải của Indonesia, cho biết.

Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người ở Indonesia đều hài lòng với sự kết nối này. Khi sự hiện diện của Trung Quốc tăng lên, số lượng lao động Trung Quốc nhập cư cũng tăng theo, gây áp lực lên thị trường việc làm đã từng được xem là cạnh tranh. Cả hai quốc gia đều đã nghiêm ngặt hóa các yêu cầu về giấy phép đối với lao động Trung Quốc tại Indonesia.

VinFast đã mở rộng hoạt động sang Lào để tìm kiếm nguồn cung niken.

Trong cuộc đua săn tìm nguồn niken để sản xuất pin xe điện, VinFast đã hợp tác với một công ty khai thác khoáng sản tại Việt Nam sở hữu một trong những mỏ niken lớn nhất ở Lào.

Vào ngày 13/12/2022, VinES - một thành viên của Tập đoàn Vingroup và Cavico Lao Mining - một thành viên của Cavico Việt Nam đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác nhằm cung cấp nguyên liệu niken để sản xuất pin lithium cho VinES.

Cavico Lao Mining là một công ty Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực thăm dò và phát triển các mỏ khoáng sản, đã được cấp phép để khai thác và chế biến niken, coban tại một mỏ đa kim ở Lào với diện tích 80km2 - một trong những mỏ niken lớn nhất ở Lào.

CAVICO là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất đến nay đã niêm yết và giao dịch trên thị trường chứng khoán Mỹ - sàn Nasdaq - với mã CAVO. Tuy nhiên, cổ phiếu này đã bị huỷ niêm yết trên Nasdaq vào năm 2011 do chậm nộp báo cáo tài chính năm 2010.

Dự án mỏ của CAVICO dự kiến sẽ khai thác và chế biến khoảng 30 tấn vàng và 400.000 tấn niken quy kim loại từ năm 2022 đến năm 2042, và sẽ tiếp tục theo dõi tình hình thị trường để điều chỉnh phù hợp.