Hồ Búng Bình Thiên

Búng Bình Thiên, hay còn được biết đến với tên gọi Hồ Nước Trời, là một hồ nước nổi tiếng thuộc huyện An Phú, tỉnh An Giang, Việt Nam.

Địa điểm

Búng Bình Thiên tọa lạc ở phía Bắc huyện An Phú, nằm trên ranh giới của các xã Khánh An, Khánh Bình, Nhơn Hội, và Quốc Thái.

Búng Bình Thiên bao gồm hai hồ là Búng Lớn và Búng Nhỏ. Do Búng Nhỏ thường xuyên cạn nước, nên khi nhắc đến Búng Bình Thiên, người ta thường chỉ Búng Lớn, gọi tắt là Búng.

Búng Bình Thiên là một hồ nước rộng lớn, kết nối với sông Bình Di qua một con rạch nhỏ, nhưng không nối với sông Hậu.

Đặc điểm

Theo tài liệu Địa chí An Giang (tập 1), hồ Búng Bình Thiên bao gồm Búng Bình Thiên lớn và Búng Bình Thiên nhỏ, nằm giữa hai con sông Bình Di và sông Hậu, thuộc các xã Khánh Bình, Nhơn Hội và thị trấn Long Bình (huyện An Phú). Tuy nhiên, theo thông tin từ người dân địa phương, khu vực được gọi là Búng Bình Thiên thực chất bao gồm: Búng Bình Thiên (hoặc Búng Lớn) và Búng Nhỏ, nằm giữa sông Hậu và sông Bình Di (một nhánh của sông Hậu, chảy từ thị trấn Long Bình đến thành phố Châu Đốc, rồi quay lại đổ vào sông Hậu tại ngã ba sông Châu Đốc, tạo thành vòng đai sông bao quanh huyện An Phú). Khu vực Búng Bình Thiên bao phủ một phần của ba xã: Nhơn Hội, Khánh Bình và Quốc Thái (thuộc huyện An Phú, tỉnh An Giang).

Trong đó, Búng Bình Thiên (hay còn gọi là Búng Lớn) có diện tích mặt nước trung bình là 193 ha và độ sâu trung bình là 6 m; còn Búng Nhỏ có diện tích mặt nước khoảng 10 ha và độ sâu trung bình là 5 m.

Với diện tích như vậy, Búng Bình Thiên được xem là một trong những hồ nước ngọt lớn nhất ở miền Tây Nam Bộ.

Hiện nay, hồ Búng Bình Thiên nổi bật với hiện tượng nước luôn trong xanh (trong khi các kênh rạch lân cận thường bị đục phù sa), và mức nước trong hồ có xu hướng dâng lên rồi hạ xuống mà không chảy ra ngoài.

Nước trong hồ Búng thường giữ được màu xanh trong vắt, không bị đục do phù sa, nhờ vào cấu trúc như một bể chứa kín của hồ, chỉ thông với sông Bình Di theo hướng ngược dòng, do đó không bị ảnh hưởng bởi dòng chảy.

Truyền thuyết

Có nhiều truyền thuyết dân gian xoay quanh sự hình thành của Búng Bình Thiên, trong đó có hai phiên bản phổ biến.

Một truyền thuyết kể rằng vào cuối thế kỷ 18, khi chưa có hồ Búng Bình Thiên, vào mùa khô hạn, một viên tướng của nhà Tây Sơn như Võ Văn Vương, Võ Duy Dương, Võ Văn Hùm hay Võ Văn Cọp, khi hành quân qua khu vực này đã dâng lễ vật cầu trời đất để tìm nước cho quân lính. Khi ông rút gươm đâm xuống đất, nước từ lòng đất phun trào và tạo thành hồ nước trong vắt. Từ đó, hồ được gọi là Búng Bình Thiên hay Hồ Nước Trời.

Phiên bản khác kể rằng khi chúa Nguyễn Ánh chạy trốn quân Tây Sơn và đi qua khu vực Búng Bình Thiên, vì không có nước uống do khô hạn, chúa đã rút gươm đâm xuống đất cầu xin trời ban nước.

Tất nhiên, cả hai câu chuyện này đều do người xưa dựng nên nhằm phản ánh sự linh thiêng và huyền bí của hồ nước.

Tên gọi

Tên gọi Búng Bình Thiên có thể hiểu là hồ nước được ban phước từ trời.

• Búng: có thể hiểu đơn giản là hồ nước. Theo sách Tự vị tiếng nói miền Nam của Vương Hồng Sển, từ 'bưng' có nguồn gốc từ tiếng Khmer (trapéang) và đã được Việt hóa thành 'bưng', nghĩa là: 'vùng đất sình lầy, nước ngập, nhiều cá tôm, và cỏ mọc rậm rạp'...(nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, tr. 78). Do đó, 'búng' có thể là phiên âm của từ 'bưng'.

Tuy nhiên, theo tài liệu Địa bạ triều Nguyễn từ năm 1832, khu vực Búng Bình Thiên ban đầu được gọi là Bình Tiên. Có thể theo thời gian, tên Bình Tiên đã bị biến thành Bình Thiên?

Các nguồn lợi

Búng Bình Thiên là một hồ nước tự nhiên rộng lớn, cung cấp nguồn nước ngọt cho sinh hoạt của toàn bộ khu vực xung quanh.

Hồ còn được xem là 'kho cá đồng' tự nhiên phong phú, là điểm đến du lịch hấp dẫn nhờ cảnh quan còn nguyên sơ và các món ăn dân dã đặc trưng như chuột nướng, lẩu mắm, cá linh kho, cá lóc nướng trui...

Do tình trạng khai thác quá mức và sự suy giảm nguồn thủy sản tự nhiên, mỗi năm chính quyền địa phương phải thả cá giống vào hồ để cải thiện tình hình. Chính phủ Đan Mạch cũng đã hỗ trợ nhiều lồng bè nuôi cá bằng nhựa cho người dân, nhưng hiệu quả không cao.

Trong đợt hạn hán đầu năm 2016, mức nước ở Búng Bình Thiên đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, có những nơi đáy hồ còn lộ ra ngoài.

Du lịch

Chỉ cách Búng Bình Thiên vài trăm mét là làng của người Chăm, nổi bật với những nét văn hóa độc đáo và đặc sắc. Người Chăm sinh sống dọc theo bờ hồ Búng Lớn (Nhơn Hội), Búng Nhỏ (Khánh Bình) và Đồng Ky (Quốc Thái).

Hiện tại, vào dịp lễ 2 tháng 9 hàng năm, huyện An Phú tổ chức lễ hội Liên hoan Văn hóa mùa nước nổi tại Búng Bình Thiên.

Theo kế hoạch tương lai, Búng Bình Thiên sẽ trở thành khu du lịch bảo tồn văn hóa, nghỉ dưỡng và giải trí, nằm trong tuyến du lịch thuộc khu kinh tế cửa khẩu Tịnh Biên, kết hợp với các điểm hành hương như Miếu Bà Chúa Xứ, Lăng Thoại Ngọc Hầu và các núi trong vùng Bảy Núi.

Trong sách Việt Nam đất nước tuyệt đẹp (tập 2), Búng Bình Thiên được miêu tả như sau:

An Giang nổi tiếng với nhiều ao hồ tự nhiên, đặc biệt là Búng Bình Thiên tại An Phú. Đây là biển hồ của tỉnh, nổi bật với cảnh sắc thiên nhiên, quanh năm nước xanh biếc và bầu trời mây trôi lững lờ. Búng Bình Thiên cũng là nơi sinh sản phong phú của cá tôm vùng sông Hậu. Dọc theo các con sông, trục lộ và bờ kênh, những mái nhà ẩn hiện giữa vườn cây xanh tươi bốn mùa. Vì là khu vực đầu nguồn đất thấp, người dân thường xây nhà sàn cao, dựng bè nuôi cá hoặc sinh sống trên ghe, cuộc sống chủ yếu diễn ra trên mặt nước....

Chú thích

Sách tham khảo

• Nhiều tác giả, Việt Nam đất nước tuyệt đẹp (tập 2). Nhà xuất bản Sự Thật, 1983.
• Nhiều tác giả, Địa chí An Giang (tập 1). Biên soạn và xuất bản bởi Chính quyền tỉnh, 2003.
• Nhiều tác giả, Kỷ lục An Giang 2009, Nhà xuất bản Thông Tấn, 2010.

Liên kết tham khảo

• Thông tin về làng Chăm bên 'Hồ Nước Trời' trên trang báo Tuổi Trẻ
• Khám phá Búng Bình Thiên trên website của Sở Khoa học & Công nghệ tỉnh An Giang Lưu trữ từ ngày 09 tháng 01 năm 2011 trên Wayback Machine