Buzz
Từ khi mạng Internet trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, nhiều người đã sẵn lòng nhường quyền kiểm soát cho các thiết bị thông minh. Quyền lực của thế giới mạng đã đủ mạnh mẽ để khiến con người - người từng là chủ nhân của Trái đất - phải đầu hàng?
Cuốn sách Homo Deus: Lược sử tương lai của Tiến sĩ Yuval Noah Harari tiếp tục nối tiếp thành công của cuốn Sapiens: Lược sử loài người với sự ủng hộ nồng nhiệt. Trong đó, tác giả suy ngẫm về tương lai của loài người sau khi vượt qua những thách thức như đói kém, dịch bệnh và chiến tranh. Ông cho rằng, với sự phát triển của công nghệ, con người đang hướng đến những mục tiêu cao cả như sự bất tử, hạnh phúc và quyền lực. Tuy nhiên, ông cũng đặt ra câu hỏi liệu con đường đến những mục tiêu này có thay đổi cuộc sống của chúng ta theo cách mà ta không thể tưởng tượng được hay không.
Con người hiện đại thường xuyên dẫn lối bởi cảm xúc của bản thân. Nhưng liệu việc này có còn đúng nữa khi ta thay đổi cách nhìn về cảm xúc và không còn xem nó là thứ thiêng liêng nhất nữa?
Cuối cùng, cảm giác, cảm xúc, suy nghĩ đều chỉ là các thuật toán phục vụ cho mục đích sinh tồn cụ thể mà không có gì là thiêng liêng, giống như cách máy pha cà phê chuyển đổi hạt cà phê thành cốc cà phê cho bạn. Bạn có cảm thấy đói và cần một cái bánh để giải quyết không? Đó chỉ là một quá trình tính toán để đưa ra quyết định. Cuộc sống của con người, vì vậy, nếu nhìn nhận nó như một chuỗi xử lý dữ liệu và đưa ra quyết định thì cũng không có gì là lạ. Và trong trường hợp đó, con người có thể dễ dàng bị thay thế bởi những thuật toán vượt trội hơn.
Máy móc đe dọa con người trên thị trường lao động đã được nói đến nhiều, nhưng điều chưa được đề cập đến đúng mức là ngay cả trong những lĩnh vực mà con người cho là không thể bị thay thế, máy móc vẫn có thể tỏ ra ưu việt. Khán giả con người không thể phân biệt được giữa âm nhạc được tạo ra bởi máy và con người. Nếu bạn vẫn tin vào lời khuyên 'biết chính mình', những thuật toán mạnh mẽ với dữ liệu của bạn như của Facebook và Google có thể hiểu bạn hơn cả chính bạn - và có thể thậm chí còn hiểu bạn hơn cả bạn đời của bạn. Nếu có điều gì đặc biệt về con người, trí tuệ nhân tạo cũng có thể hiểu được.
Đó có thể là lý do mà cuộc sống hiện đại ngày nay phụ thuộc vào máy móc - những thuật toán thực hiện công việc chuyên môn tốt hơn, và hiểu chúng ta hơn chính chúng ta. Mỗi người chỉ là một phần nhỏ trong mạng lưới toàn cầu của dữ liệu. Mỗi ngày, bạn tiếp nhận và truyền đi quá nhiều dữ liệu, đến nỗi mục đích của bạn chỉ là đẩy dữ liệu vô tận chảy đi mãi.
Liệu việc nói rằng trí tuệ nhân tạo có thể thống trị con người là vô lý, khi mà con người là nguồn gốc của những thuật toán đó từ ban đầu? Nhưng có phải con người cũng là nguồn gốc của các câu chuyện về các vị thần, về các thực thể hư cấu như đất nước hay tiền tệ, và rồi lại sùng bái chúng?
Ngoài ra, mặc dù thuật toán có thể được tạo ra bởi con người, nhưng những thuật toán quan trọng như của Google, chẳng hạn, cần có một đội ngũ để thực hiện, mỗi người chỉ hiểu một phần nhỏ của thuật toán. Với quá trình học máy, những thuật toán tiếp tục phát triển một cách tự nhiên - tương lai của trí tuệ nhân tạo sẽ không còn phụ thuộc vào con người hoặc bị giới hạn bởi trí óc con người. Tôn giáo mới - Giáo phái Dữ liệu - đã bắt đầu phát triển trong hành động của chúng ta.
Trong thời đại hiện nay, mỗi hoạt động của bạn đều được ghi lại thông qua một bài đăng trên Facebook hoặc một bức ảnh trên Instagram, mỗi bước đi của bạn được Fitbit đếm và mỗi bài hát bạn nghe được Spotify phân tích - những dịch vụ này hiểu bạn hơn cả chính bạn không còn là điều xa xỉ hay kinh hoàng nữa, đó là hiện thực. Chúng ta không chỉ chấp nhận hiện thực này, mà còn trở thành một phần của nó. Được hòa mình vào dòng dữ liệu trở thành điều tất yếu, còn việc được hiểu sâu bởi các thuật toán là một đặc quyền, trong khi mất mạng và mất kết nối thì là bi kịch.
Xã hội con người được xây dựng dựa trên các câu chuyện và ý niệm tưởng tượng, như Harari đã khẳng định trong Sapiens, đó chính là cách con người đã tập hợp lại thành một trong những nhóm sinh vật mạnh mẽ nhất trên Trái đất. Đây có thể là điểm khởi đầu của sự vĩ đại của homo sapiens, nhưng cũng có thể là điểm dừng: câu chuyện và ý nghĩa mà con người đang theo đuổi có thể sắp tới sẽ quyết định rằng chúng không cần nhân vật con người nữa.
Homo Deus không phải là một cuốn sách tiên tri. Cuốn sách chỉ ra rằng khi chúng ta nói về tương lai, tương lai đã thay đổi. Tương lai mà chúng ta nói về chỉ là quá khứ. Tương lai thực sự đang đến nhanh hơn bao giờ hết, và nó sẽ không giống như bất kỳ thứ gì chúng ta từng biết trước đây.
Thanh Huệ
Theo Tạp chí Tia Sáng.
