Hồn lửa pháo đất rực cháy

Mỗi năm, hè đến là lúc pháo đất bùng nổ tại huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương. Dọc theo con đường từ đầu làng đến cuối làng, âm thanh của pháo nổ tập rõ ràng và phấn khích. Những người con xa xứ đều tranh thủ ngày nghỉ về quê hương, tận hưởng không khí ngập tràn tuổi thơ...

Du lịch hè: Khi pháo đất thắp sáng

Dân làng Ninh Giang đã chọn kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5 để tổ chức hội pháo đất, tận hưởng những ngày nghỉ dài, thuận tiện cho việc con cháu trở về tham gia. Hội được tổ chức tại từng thôn, với việc đánh giá và chọn ra đội xuất sắc để tham gia cuộc thi cấp xã.

Dù chỉ là chiếc cờ lưu niệm trị giá vài trăm nghìn đồng, thưởng thức không khí của hội pháo đất mang lại niềm vui tràn đầy. Sự nhộn nhịp và hứng khởi là điều tất yếu của hội!

Ở xã Tân Phong, ngay từ đầu tháng 4, cư dân đã náo nhiệt chuẩn bị cho hội pháo. Làng Xổ, một trong ít nơi có hai đội tham gia, mỗi đội gồm mười người tài năng.

Làng Chuông sôi động, pháo thủ đồng phục

Những ngày cuối tháng 4 và đầu tháng 5, nắng gay gắt, thanh niên trong làng hân hoan dựng rạp tại đình làng. Các cụ già chịu trách nhiệm phân công công việc cho từng thành viên tham gia.

Người chịu trách nhiệm tổ chức và người chịu trách nhiệm hậu cần rất quan trọng. Khuôn viên làng trải dài từ trên cao xuống dưới, con đường lát gạch đỏ gồ ghề, thỉnh thoảng vang lên tiếng pháo nổ hò reo.

Chiều ngày 30/4, các xóm trong làng Xổ thuộc Tân Phong bắt đầu nổ pháo, như làng Chuông và làng Xá... Việc dựng rạp, lấy đất, và đăng ký thi đã được chuẩn bị kỹ lưỡng từ mấy ngày trước.

Buổi sáng của ngày thi, các pháo thủ cử người đi lấy đất. Đất dùng để làm pháo phải là gan gà, gan trâu, có màu hồng phấn, khi nhào với nước trở nên cực kỳ dẻo.

Khi đưa đất về, họ sử dụng liềm hoặc dây thép để cắt đất đã nhào với nước thành từng mảnh rất nhỏ. Sau đó, họ trộn lại đất, sử dụng chân hoặc tay để nhào tiếp, tiếp tục cắt, sau đó lại nhào... Công đoạn chuẩn bị đất kéo dài cho đến khi đất trở nên thực sự dẻo, thực sự nhuyễn.

Mỗi quả pháo chơi yêu cầu tới... 30kg đất, thậm chí có lúc lên đến 50kg. Mỗi làng ít nhất cũng phải chuẩn bị 20 quả.

Khi bắt đầu tạo hình cho quả pháo, người ta rải tro xuống nền (như áo bột để nhào mà không bị dính) sau đó đập, cắt, vần vò, nắn nót, tỉa tót cho ra những quả pháo hình bầu dục. Mũi pháo nhỏ hơn phần đỉnh, phần giữa dày hơn ở hai bên.

Pháo thủ sử dụng khăn vải thấm ướt rồi vắt khô để lau sạch mép pháo, dùng cả hai tay để nhấn chặt đất vào pháo cho đều, đó là bước gọi là lên manh. Khi manh đã được đặt, pháo thủ sử dụng dao hoặc thanh tre nhọn để rạch sâu vào rãnh của manh để đảm bảo rằng nó đứt hẳn. Sau đó, một lớp đất được đặt lên chỗ đã rạch để làm cho manh và pháo nối chặt lại.

Ở phần đỉnh pháo, pháo thủ rạch một đường dài khoảng 5cm, được gọi là ngắt manh, nơi để manh pháo bung ra. Sau khi ngắt manh xong, người làm pháo điều chỉnh cho pháo đạt sự cân đối cuối cùng trước khi chuẩn bị cho việc gieo pháo.

Một quả pháo chuẩn phải có kích thước to vừa đủ (so với lượng đất sử dụng), phần manh phải vừa vặn, tròn trịa, phần ở giữa (tâm pháo) phải hơi nổi lên, và rãnh chia phân giữa tâm và manh pháo phải mịn màng. Người làm pháo giỏi là người có khả năng tạo ra hình dáng pháo đẹp và có thể gieo pháo đạt chuẩn.

Nguyên tắc gieo pháo là cân đối và vững. Khi chuẩn bị gieo, chỉ có một pháo thủ làm nền cho pháo. Pháo thủ đứng thẳng với vai, khuỷu tay tỳ vào bụng, và hai tay đều mở ra để giữ pháo cân bằng.

Khi gieo, pháo thủ giữ hơi thở, sau đó thả pháo lên bàn. Gieo mạnh quá, nhẹ quá, ném mạnh quá... tất cả đều khiến quả pháo trở nên bất ổn, nghĩa là pháo xịt, không nổ, hoặc vành đai không bật ra.

Pháo được tính điểm khi rơi xuống đất với phần thân còn nguyên vẹn, cùng hai vành đai pháo bật ra hai bên nhưng không tách khỏi thân pháo.

Chiều dài của đầu và cuối hai bên vành đai quyết định số điểm đội pháo nhận được. Dù pháo thủ thường làm dễ dàng, nhưng thực tế đòi hỏi sự khéo léo, vững vàng tuyệt đối.

Trong ngày hội, cả trẻ trung và già lớn trong làng đều đến vây quanh để xem pháo. Mỗi đội thi có khoảng mười pháo thủ tham gia.

Nguyên tắc tính điểm cho một lượt thi là bên nào có tổng chiều dài tính từ điểm đầu đến điểm cuối đai pháo dài hơn thì thắng. Đội thắng nhiều lượt hơn sẽ giành chiến thắng chung cuộc.

Hội pháo đất hàng năm được tổ chức để tạo cơ hội cho con cháu trong làng có không gian vui chơi, gặp gỡ, học hỏi. Theo bác Phạm Văn Tiến, một cựu chiến binh người làng Xổ, hội pháo đất đã tồn tại từ thời đại của hai bà Trưng với mục đích giải trí và rèn luyện kỹ năng thủ công.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, ít nơi duy trì việc tổ chức hội như trước. Ngược lại, quá trình đô thị hóa ngày càng thu hẹp diện tích đất tự nhiên, việc tìm đất phù hợp để làm pháo không còn dễ dàng như trước.

Mỗi khi một quả pháo chuẩn bị được gieo, mọi người xung quanh, dù đang thực hiện công đoạn nặn pháo hay đang ngồi xem, đều nhóm lại gần để chứng kiến cảnh tượng này. Tiếng hò reo vang lên: “Gieo đi!”, “Cố lên!” hay “Ịp đê, ịp đê!” rộn rã trên sân đình.

Pháo chạm đất, âm thanh “Bộp” vang lên tròn trịa, hai đai pháo bật ra, duỗi dài. Các giám khảo, những người già tuổi, nhanh chóng chạy tới để đo chiều dài của đai pháo để tính điểm.

Người lớn và trẻ em đều nhiệt huyết và phấn khởi, không khác biệt nhau. Nhóm trẻ con kéo nhau ra một góc, hăm hở nhào nhào, nặn nặn. Vài năm nữa, chính họ sẽ trở thành những pháo thủ mới.

Tôi ấn tượng với lời chia sẻ của một ông cao niên: “Hằng năm, xã tổ chức hội, dù không nổ pháo to thì cũng có những cuộc thi nhỏ để giữ gìn truyền thống. Dù con cháu trong làng đã xa xôi, thậm chí làm giám đốc, họ vẫn trở về tham gia cùng mọi người”.

Theo Doanh Nhân Sài Gòn

***

Xem thêm: Đề xuất du lịch tại Mytour.com