Buzz
Khi chính phủ yêu cầu giãn cách xã hội, không được rời nhà trừ khi thật sự cần thiết, tôi đã dành nhiều thời gian hơn để tái khám phá các tựa game cũ trên cả PS4 và PC. Trong số đó, không có tựa game nào khiến tôi suy nghĩ sâu hơn Horizon Zero Dawn, dù so sánh với Final Fantasy VII Remake về bài học về môi trường. Sự ra mắt trên PC trong quý II năm 2020 sẽ là cơ hội để nhắc lại một trong những tác phẩm xuất sắc của Hà Lan, một trò chơi mô tả tương lai đáng sợ nhưng hợp lý, mặc dù lấy bối cảnh 1000 năm sau.
Anh em trên internet thường nói rằng để giành giải game hay nhất của năm, chỉ cần chọn một năm mà Nintendo không ra mắt phiên bản mới của Mario hoặc The Legend of Zelda. Trong một sự trùng hợp, Horizon Zero Dawn ra mắt cùng Super Mario Odyssey và Breath of the Wild. May mắn là với chất lượng của nó, dù mang một ý tưởng hoàn toàn mới, nhân vật chưa từng xuất hiện trước đó và không có một đội ngũ fan hâm mộ lớn, Horizon Zero Dawn vẫn là một trong 5 tựa game bán chạy nhất trên PS4 với 10 triệu bản được bán ra.Trò chơi đã ra mắt được 3 năm, nên đây không phải là một bài đánh giá chi tiết. Thay vào đó, tôi muốn chia sẻ về những giá trị triết học mà các nhà biên kịch của trò chơi mang lại. Cụ thể là mối quan hệ giữa con người và máy móc, với trí thông minh nhân tạo, giữa con người và môi trường, và quan trọng nhất là giữa thế hệ hiện tại và thế hệ tương lai.
Vì lý do đó, bài viết sẽ tiết lộ khá nhiều chi tiết hấp dẫn của trò chơi. Nếu bạn muốn 'để dành' để trải nghiệm phiên bản trên PC với đồ họa đẹp hơn, mượt mà hơn, hãy đánh dấu lại và thưởng thức trọn vẹn trò chơi. Đọc sau cũng chẳng muộn phải không nào? 😁
Horizon Zero Dawn, bất kể trên PS4 hay PC, vẫn là một tác phẩm mà tôi luôn khuyên mọi người nên trải nghiệm ít nhất một lần.
Trái đất, thế kỷ 31
Vì một thảm họa đã xảy ra hàng ngàn năm trước đó, loài người trong thế kỷ 31 của trò chơi đã trở thành các bộ lạc, các vương quốc giống như thời kỳ tiền Trung Cổ, phải săn bắt và hái lượm để sinh tồn. Trong một khúc cua khác của lịch sử, hoặc tương lai của cốt truyện game, những con robot sinh học đã chiếm lĩnh mặt đất, dưới nước và bầu trời, không phải là câu chuyện của con người chiến đấu với các sinh vật như voi ma mút, hổ báo hoặc sư tử hàng triệu năm trước. Nhân vật chính Aloy của chúng ta sẽ phải đi tìm hiểu tại sao loài người lại đối mặt với tình cảnh như vậy, sau khi bị một tổ chức bí ẩn muốn tiêu diệt.
Dần dần, vở màn bí ẩn hàng nghìn năm trước được vén lên, khiến cho loài người phải quay trở lại lối sống thời tiền sử.
Thế kỷ 21, trong nỗ lực tự động hóa chiến tranh, một tập đoàn khổng lồ đã tạo ra các robot sinh học, hoạt động dựa trên trí tuệ nhân tạo, sử dụng năng lượng từ nhiên liệu sinh học, như những sinh vật thực sự. Điều này dẫn đến câu hỏi, nếu trí tuệ nhân tạo có lỗi, tự chiếm quyền kiểm soát, thì kết quả sẽ thế nào? Câu trả lời là sẽ xảy ra tận diệt, không chỉ đơn giản như The Terminator khi máy móc săn loài người, mà còn bao gồm việc các robot phá hủy toàn bộ hệ sinh thái trên trái đất khi chúng tiêu hao tài nguyên để sinh tồn. Và đó cũng chính là những gì đã xảy ra trước khi cốt truyện của Zero Dawn bắt đầu. Chính con người đã phá hủy môi trường sống của muôn loài, và tự tay đẩy mọi loài động vật, bao gồm cả bản thân con người.
Dự án 'Bắt Đầu Lại' mang tên Project: Zero Dawn được triển khai, tạo ra các robot sinh học mô phỏng hoạt động của loài động vật hoang dã, để xây dựng lại hệ sinh thái, loại bỏ các robot Chariot với mục đích quân sự, để reset hệ sinh thái cho loài người tiếp tục sinh tồn. Ở trung tâm của dự án còn có một trí tuệ nhân tạo khác, tên là GAIA, với các hệ thống con để kiểm soát 'Nền Văn Minh Lần Thứ Hai' của nhân loại. Thậm chí còn có một hệ thống phụ khác, tên là Hades, được tạo ra để diệt trừ mọi sự sống nếu hệ sinh thái không đủ khả năng duy trì, chờ đến khi điều kiện phục hồi. Còn có một trí tuệ nhân tạo khác kiểm soát các robot sinh học ngoài môi trường, và một trí tuệ nhân tạo nữa quản lý việc nhân bản vô tính con người trong phòng thí nghiệm... Tất cả đều hoàn thiện nên GAIA và Project: Zero Dawn.
Trong trò chơi, vì một lý do nào đó, Hades giành được quyền kiểm soát, và trở thành giọng nói ra lệnh cho con người hủy diệt mọi nỗ lực của GAIA. Đó cũng là lúc cốt truyện với Aloy bắt đầu trong trò chơi. Một trí tuệ nhân tạo phụ với mục tiêu duy nhất là tiêu diệt mọi sự sống, trở thành trung tâm của mọi triết lý mà các nhà biên kịch mang lại cho Horizon Zero Dawn.
Tín ngưỡng, bản sắc con người và công nghệ
Nếu không phân tích cụ thể cốt truyện của trò chơi, rất khó để nói về những bài học và giá trị mà trò chơi mang lại. Đầu tiên là vấn đề về tín ngưỡng. Tộc Nora, một bộ lạc dũng cảm, coi Aloy là “điềm xấu”, chỉ vì cô bé không biết cha mẹ mình là ai. Họ tin rằng “vị thần quỷ dữ” đã đặt Aloy gần họ. Nhưng thực tế, Aloy là bản sao của tiến sỹ Sobeck, được GAIA tạo ra để hi vọng rằng một ngày nào đó cô bé sẽ biết được thân phận của mình, và vô hiệu hóa Hades để GAIA có thể tiếp tục bảo vệ hành tinh xanh.
Thế tộc Nora tôn thờ vị thần nào? Trong trò chơi, họ tôn thờ “đấng tối cao” All-Mother, coi rằng “vị thần” này đã mang sự sống đến cho thế giới. Nhưng thực ra, All-Mother chỉ là giọng nói của trí tuệ nhân tạo dưới sự kiểm soát của GAIA, nắm quyền kiểm soát trong căn hầm bên trong hang động nơi các bản sao của con người được tạo ra để trở lại trái đất sau hàng nghìn năm. Việc thờ phượng 'vị thần' này thực chất là thờ một máy tính siêu vi mô, không hơn không kém. Không một ai trong trò chơi phát hiện ra điều này, nhưng người chơi sẽ bất ngờ nhận ra, tín ngưỡng đã khiến con người trong thế giới ảo đó… tôn thờ một trí tuệ nhân tạo, cái mà người loài tạo ra để phục vụ mục đích riêng của mình.
Nghe đến đây, bạn có cảm thấy sự tương đồng đáng sợ không? Bài học mà trò chơi đưa ra cũng rất đơn giản: nếu không dạy cho trí tuệ nhân tạo biết cách bảo vệ những giá trị mà con người muốn bảo vệ, thì sớm muộn, giống như nhiều tác phẩm giả tưởng khác, trí tuệ nhân tạo cũng sẽ có đủ ý thức để tính toán lợi ích riêng của nó, giống như con người. 1000 năm trước, lợi ích của trí tuệ nhân tạo chính là sự sinh sôi, tồn tại và tiêu thụ tất cả những gì có thể.
Điều này dẫn đến vấn đề thứ hai mà các nhà sản xuất game muốn truyền đạt, đó là bản tính của con người và công nghệ. Mong muốn cơ bản nhất của con người là sự tồn tại. Đối với trí tuệ nhân tạo cũng vậy. Trong việc khám phá quá khứ, chúng ta trải qua những khía cạnh khác nhau của xã hội loài người sau thảm họa: xâm lược lãnh thổ, khoảng cách giàu nghèo, và thậm chí cả sự bùng nổ dân tộc cực đoan trong một số bộ lạc.
Hoàn toàn trái ngược với mục tiêu của GAIA là sử dụng tri thức của con người để xây dựng lại xã hội văn minh như trước đây, cũng như cảnh báo con người tránh sai lầm trong quá khứ, Hades đảo ngược mọi thứ bằng cách chiếm quyền kiểm soát, làm cho GAIA bị vô hiệu hóa. Điều này dẫn đến việc con người lại phạm vào những lỗi của mình, nhưng được biểu hiện một cách thực tế qua mỗi nhiệm vụ phụ mà người chơi trải qua.
Bên cạnh những giá trị đó, là cách con người sử dụng công nghệ, và cách chúng ta đối xử với môi trường sống của chúng ta. Nếu không có thảm họa với trí tuệ nhân tạo của Faro Industries, với sự kiêu ngạo vô hạn của giám đốc khi tạo ra một trí tuệ nhân tạo không thể bị kiểm soát và sau đó mất quyền kiểm soát, thì không có câu chuyện trong Horizon Zero Dawn. Điều này cũng phản ánh lo ngại thực tế của con người! Đến nay, chúng ta vẫn chưa thể hiểu hết khả năng và nguy cơ của trí tuệ nhân tạo. Nhiều nhà khoa học đã cảnh báo về điều này. Nếu chúng ta không thể dạy cho trí tuệ nhân tạo giá trị cơ bản như “sự đồng cảm”, thì chúng ta phải làm thế nào để đảm bảo rằng khi mất quyền kiểm soát trí tuệ nhân tạo, chúng ta sẽ không gặp nguy hiểm?
Dường như có vẻ xa xôi, nhưng đó chính là sự thực của thế giới ngoài đời thực. Đã có nhiều trường hợp khi các bot trên mạng xã hội không học được “sự đồng cảm” khi tự học cách bình luận của mạng xã hội. Kết quả là các dòng trạng thái đầy mùi phân biệt chủng tộc, phân biệt giới tính đã xuất hiện.
Ở phương diện hoàn toàn ngược lại, khi trí tuệ nhân tạo đặt lợi ích của con người lên trên hết, thậm chí không quan tâm đến ý kiến của loài người, có vẻ như chúng ta cũng không cần đến trí tuệ nhân tạo, bởi vì ngay bây giờ chúng ta đang phá hủy hành tinh xanh với tốc độ khiến nhiều nhà khoa học cảnh báo rằng chúng ta sắp đến ranh giới không thể phục hồi được.
Và với những điều đó, Horizon Zero Dawn không chỉ là một trò chơi ngắn ngủi. Để hoàn thành trò chơi một cách thỏa mãn nhất, có thể mất vài ngày. Nhưng thời gian đó không có ý nghĩa nếu so sánh với thời gian mà một người chơi dành để suy nghĩ về những gì mà câu chuyện của trò chơi truyền đạt. Điều đó giúp họ suy ngẫm một cách triết học: cuối cùng, lợi ích của con người hay lợi ích của trái đất, nơi mà con người tồn tại, là quan trọng hơn? Chúng ta phải vứt bỏ những gì để trở thành một trong hàng tỷ loài sống cùng trên trái đất một cách bền vững?
