Hướng dẫn chăm sóc trẻ sơ sinh cho các bậc cha mẹ mới

1. Theo dõi hô hấp và nhiệt độ của bé

1.1. Hô hấp

Nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh là dưới 60 lần/phút. Nếu thở trên hoặc bằng 60 lần/phút, thở không đều, co thắt ngực, thở khò khè, cha mẹ cần đưa bé đến gặp bác sĩ ngay.

Với trẻ sinh non, nguy cơ ngừng thở ngắn dưới 15 giây là cao, khi gặp tình huống này, cha mẹ nên áp dụng phương pháp da kề da để kích thích trẻ thở. Nếu trẻ ngưng thở trên 15 giây hoặc có biểu hiện thở ngắn liên tục, tím tái, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ nếu phát hiện nhịp thở của trẻ không đều

Nếu trẻ sơ sinh bị nghẹt mũi, hắt hơi, cha mẹ có thể sử dụng nước muối sinh lý ấm nhỏ vào mũi nhiều lần trong ngày. Trong trường hợp trẻ ho nhiều và thở khò khè, cũng cần đưa trẻ đến bác sĩ để kiểm tra.

1.2. Nhiệt độ cơ thể

Bình thường, nhiệt độ dưới cánh tay của trẻ sơ sinh là khoảng 36.5 - 37.2 độ C. Nếu thân nhiệt giảm, trẻ dễ mắc phải viêm phổi. Để tránh điều này, cha mẹ nên để trẻ nằm trong phòng thoáng đãng và sáng sủa. Quấn trẻ quá kỹ có thể làm tăng thân nhiệt giả và khó nhận biết bất thường (nếu có).

Cha mẹ nên theo dõi thân nhiệt của trẻ:

+ Nếu thân nhiệt trên 37.5 độ C, hãy mở rộng quần áo, thực hiện chườm ấm ở đùi, nách, trán cho trẻ và để trẻ nằm trong phòng thoáng đãng.

+ Nếu thân nhiệt dưới 36 độ C, hãy sử dụng phương pháp da kề da hoặc dùng chăn để ủ ấm cho trẻ.

2. Phương pháp chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh

2.1. Tiếp tục cho bé bú

Lựa chọn tốt nhất cho bé sơ sinh là sữa mẹ, vì nó dễ tiêu hóa và giàu kháng thể bảo vệ bé khỏi các tác nhân gây hại. Hãy cố gắng cho bé bú mẹ đầy đủ trong 1 năm đầu đời.

Đảm bảo bé ăn đủ 8 bữa/ngày, cách 3 giờ/lần và việc bú mẹ đúng cách cũng kích thích tiết sữa, giúp sản xuất sữa mẹ đều đặn và nhiều hơn. Trong trường hợp mẹ thiếu sữa, có thể cho bé uống sữa công thức sau khi tham khảo ý kiến của bác sĩ để chọn loại phù hợp với tuổi của bé.

Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho bé sơ sinh

Do dạ dày của bé sơ sinh còn nhỏ nên mỗi lần bú không cần phải cho bé ăn quá nhiều. Trong vài tuần đầu sau khi sinh, bé nên được bú mỗi 1 - 2 giờ, mỗi lần bú kéo dài từ 15 - 30 phút tùy thuộc vào nhu cầu của từng bé. Khi đói, bé thường sẽ không ngừng ngọ nguậy, di chuyển không yên, và thậm chí có thể té miệng... Nếu bé đang ngủ khi đến lúc bú, mẹ không cần phải đánh thức bé vì trong thời gian đó, cơ thể bé vẫn có đủ năng lượng dự trữ. Sau khi bé tỉnh, mẹ có thể cho bé bú thêm.

Vì hệ tiêu hóa của bé sơ sinh chưa hoàn thiện, nên bé dễ nôn trớ. Đặc biệt đối với các bé sinh non, vì không có sự phối hợp tốt giữa việc hít thở, bú và nuốt, nên rất dễ bị sặc khi ăn. Để giải quyết vấn đề này, mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, không ép bé, và mỗi lần nên cho bé ăn ít một. Sau khi bé ăn, hãy giữ bé ở tư thế nghiêng với đầu cao hơn, và nhẹ nhàng vỗ nhẹ lưng để bé dễ tiêu.

2.2. Massage bóp cho bé

Massage bóp sau khi bé ăn là một việc mẹ không nên bỏ qua, bởi nó giúp bé tiêu hóa tốt hơn và ngăn ngừa các vấn đề như ọc sữa, trào ngược dạ dày thực quản. Để thực hiện việc này, mẹ hãy bế bé ở tư thế vác vai, để bụng bé tiếp xúc với ngực mẹ, đầu bé tựa vào vai mẹ, và nhẹ nhàng vỗ lưng bé. Động tác này nên thực hiện trong khoảng 10 - 15 phút.

2.3. Đặt bé vào giường ngủ

Trước khi cho bé ngủ, mẹ cần tạo môi trường ngủ thoải mái, sạch sẽ và yên tĩnh. Đối với bé sinh đủ tháng và khỏe mạnh, nhiệt độ trong phòng nên được duy trì ở mức 28ºC. Khi sử dụng điều hòa, cha mẹ cần lưu ý không để nhiệt độ quá thấp để tránh làm cho bé bị cảm lạnh, nhưng cũng không nên để quá nhiệt độ cao có thể làm bé bị nóng bức, đổ mồ hôi và gây ra vấn đề về giấc ngủ.

Trước khi đi ngủ, mẹ có thể massage nhẹ nhàng cho bé hoặc đung đưa bé nhẹ nhàng. Cũng có thể cho bé nghe nhạc nhẹ nhàng hoặc hát ru để bé dễ dàng ngủ. Khi bé đã no, cơ thể sạch sẽ, và phòng ngủ yên tĩnh và thoáng đãng, bé sẽ ngủ ngon hơn. Một giấc ngủ ngon là điều cần thiết để bé phát triển tốt cả về thể chất lẫn tinh thần.

Để bé sơ sinh ngủ ngon, cha mẹ cần chú ý đến tư thế ngủ của bé. Nếu bé thích nằm sấp, cha mẹ cần chú ý để tránh nguy cơ ngạt thở. Nên tránh để quá nhiều đồ chơi hoặc gối xung quanh bé vì chúng có thể gây nguy hiểm nếu đè lên mũi của bé và gây ra tình trạng ngạt thở.

2.4. Chăm sóc vùng rốn cho bé

Vùng rốn của bé sơ sinh là một vùng da nhạy cảm và dễ bị tổn thương, cần được chăm sóc đúng cách để tránh nhiễm trùng. Đây là việc cần thực hiện hàng ngày, đảm bảo vệ sinh theo các bước sau:

Vùng rốn của bé sơ sinh cần được giữ luôn khô ráo, sạch sẽ

- Trước khi chăm sóc vùng rốn cho bé, cha mẹ cần đảm bảo rằng tay của họ đã được rửa sạch và sát trùng bằng cồn 70 độ.

- Nhẹ nhàng tháo băng và gạc ra khỏi vùng rốn của bé.

- Hãy quan sát kỹ vùng rốn và xung quanh xem có dấu hiệu nào như đỏ, viêm, mủ, dịch chảy hoặc chảy máu không, cũng như có mùi hôi hoặc dấu hiệu bất thường nào không.

- Sử dụng bông gòn đã thấm nước sôi vô trùng để lau sạch vùng rốn cho bé, sau đó nhẹ nhàng thấm khô cuống và chân rốn.

- Sử dụng nước muối sinh lý đã sát trùng để làm sạch vùng da xung quanh rốn của bé.

- Sử dụng lớp gạc mỏng đã được vô trùng để bọc rốn cho bé.

- Trong quá trình thay tã, không nên để bất kỳ thứ gì bẩn bẩn vào vùng này và nhớ thay tã dưới vùng rốn của bé.

Những trường hợp sau đây cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay lập tức:

- Rốn của bé có nước dịch vàng, mùi hôi hoặc xuất hiện mủ.

- Rốn của bé chảy máu nhiều và khó kiểm soát.

- Vùng da quanh rốn của bé sưng và đỏ.

- Rốn của bé vẫn chưa rụng sau 3 tuần.

2.5. Chăm sóc da cho bé

Bé sơ sinh có làn da vô cùng nhạy cảm và dễ bị tổn thương. Vì vậy, khi chăm sóc da cho bé, cha mẹ cần chú ý những điều sau:

- Chọn quần áo làm từ vật liệu mềm mại, thoáng khí, loại bỏ mác và giặt quần áo của bé bằng xà phòng dành riêng cho trẻ em để tránh kích ứng da.

- Sau khi bé đi vệ sinh, cần thay tã ngay lập tức, lựa chọn tã không chứa các thành phần gây kích ứng cho da. Mỗi lần thay tã, hãy rửa sạch vùng da bằng chất làm sạch nhẹ nhàng, sau đó lau khô và mặc tã mới cho bé.

- Bảo đảm duy trì độ ẩm phù hợp cho da bé, đặc biệt trong thời tiết khô hanh hoặc sau khi tắm, để tránh da bị khô. Cha mẹ có thể thoa kem dưỡng ẩm toàn thân cho bé để giữ cho da luôn mềm mại.

- Khi tắm, nên sử dụng sữa tắm dịu nhẹ, có độ pH phù hợp với làn da của bé sơ sinh, và luôn giữ vùng rốn của bé sạch và khô.

- Hãy cho bé được tiếp xúc với ánh nắng mỗi ngày để tăng cường lượng canxi và vitamin D3, giúp cho quá trình phát triển của bé.

Về cơ bản, sau khi ra khỏi tử cung của mẹ cũng là lúc bé phải thích nghi với môi trường sống bên ngoài. Bé sơ sinh khá nhạy cảm và yếu đuối, cần được cha mẹ chăm sóc cẩn thận và khoa học. Hãy tìm hiểu kỹ lưỡng và lựa chọn thông tin để trở thành những bậc phụ huynh thông thái trong việc chăm sóc sức khỏe cho con.