Trước khi có khả năng sử dụng ngôn ngữ, trẻ bắt đầu làm quen với âm thanh và từ ngữ không mang ý nghĩa. Bé bắt đầu thực hành kỹ năng nói chuyện trong 3 năm đầu đời, thời kỳ bộ não phát triển nhanh chóng. Trong giai đoạn này, việc rèn luyện kỹ năng nói chuyện đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển khả năng nói của bé.

Sau khi chào đời, trẻ chưa thể thể hiện ý muốn bằng lời nói. Bé thường sử dụng biểu hiện như cử chỉ, nhăn mặt, khóc, hoặc vặn vẹo để thể hiện nhu cầu về thể chất và tình cảm, từ cảm xúc sợ hãi, đói bụng đến trạng thái thất vọng, quá tải. Cha mẹ có thể lắng nghe và hiểu tiếng khóc khác nhau của trẻ qua ngôn ngữ của cơ thể. Quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ là điều kỳ diệu và diễn ra nhanh chóng qua các giai đoạn sau:

• Bé nói chuyện ở 3 tháng tuổi: Khi đủ 3 tháng tuổi, bé có thể lắng nghe giọng nói, quan sát khuôn mặt của bạn khi bạn nói chuyện với bé. Bé cũng chú ý đến âm thanh và giọng nói từ môi trường xung quanh. Nhiều bé thậm chí thích nghe giọng nói và âm thanh mà mẹ đã thường xuyên sử dụng khi bé còn ở trong bụng. Một số bé có thể thích nghe giọng nữ hơn là giọng nam.
• Bé nói chuyện ở 6 tháng tuổi: Khi đủ 6 tháng, bé bắt đầu bập bẹ nói ra những âm thanh khác nhau. Chẳng hạn, bé có thể nói "ba-ba" hoặc "da-da." Cuối tháng thứ 6 hoặc thứ 7, bé có thể nhận biết tên của mình, nhận diện ngôn ngữ mẹ nói và sử dụng giọng nói để thể hiện trạng thái vui hay buồn. Một số bậc phụ huynh có thể hiểu nhầm khi bé lặp lại những từ hoặc âm thanh cuối cùng trong câu nói mà họ nghe được.

• Bé nói chuyện ở 9 tháng tuổi: Sau 9 tháng, bé có thể hiểu một vài từ cơ bản như "không" và "tạm biệt." Bé cũng bắt đầu sử dụng những âm thanh chứa phụ âm và điều chỉnh giọng nói của mình.
• Bé nói chuyện ở 12 - 18 tháng tuổi: Hầu hết các bé có thể nói một vài từ đơn giản như "mama" và "dadda" vào cuối 12 tháng. Bé cũng có thể trả lời hoặc ít nhất là hiểu được những đoạn nói ngắn của bạn, chẳng hạn như “Con hãy đặt nó xuống”.
• Bé nói chuyện ở 18 tháng tuổi: Trẻ ở độ tuổi này có thể nói một số từ đơn giản như nói tên người, đồ vật và các bộ phận trên cơ thể của mình. Bé có thể lặp lại từ hoặc âm thanh cuối cùng trong câu nói mà bạn nói.
• Bé nói chuyện ở 2 tuổi: Khi bé đến 2 tuổi, bé có thể xâu chuỗi một vài từ trong các cụm từ ngắn từ 2 - 4 từ, ví dụ như "Mẹ ơi, tạm biệt" hoặc "Con, sữa." Bé đang học cách sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt ý muốn và ý kiến cá nhân của mình.
• Bé nói chuyện ở 3 tuổi: Khi bé lên 3 tuổi, vốn từ vựng sẽ mở rộng nhanh chóng và bé có khả năng hiểu biết về ngôn ngữ trừu tượng như "bây giờ", cảm xúc như "buồn bã" và các khái niệm không gian như "bên trong".

Thường thức và hiểu lời nói của người lớn là bước đầu quan trọng cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Ngay từ lúc ban đầu, bé chỉ nói được một vài từ, nhưng chúng có thể hiểu được từ 25 từ trở lên. Để giúp bé phát triển khả năng nói, bạn có thể thực hiện những cách sau:

• Quan sát: Bé thể hiện mong muốn thông qua hành động, như dơ 2 cánh tay lên để muốn ôm, đưa đồ chơi cho bạn để thể hiện mong muốn chơi, hoặc gạt tay khỏi đĩa thức ăn để bày tỏ đã no. Hãy mỉm cười, kết nối bằng ánh mắt và phản ứng tích cực để khuyến khích sự cố gắng đầu tiên của bé trong nói chuyện.
• Nghe: Lắng nghe tiếng nói bập bẹ của bé và hãy phản ứng bằng cách nói lại một cách chính xác. Bé sẽ cố gắng bắt chước giọng của bạn và điều chỉnh âm điệu để phù hợp với từ ngữ mà bé nghe được. Hãy dành thời gian nói chuyện với bé thường xuyên.
• Khen ngợi: Mỉm cười và khen ngợi những nỗ lực nói chuyện của bé. Bằng cách này, bé sẽ được động viên và có động lực học nói nhanh chóng hơn.
• Bắt chước: Bé thường thích nghe giọng của bố mẹ. Việc nghe lời nói của bạn giúp bé phát triển ngôn ngữ. Khi trò chuyện với bé, sử dụng những từ ngắn gọn, đơn giản nhưng chính xác.
• Chi tiết: Thay vì chỉ đưa thêm thức ăn khi bé chỉ vào bàn và gây ồn, hãy chỉ vào thức ăn và nói: "Con có muốn ăn thêm không? Con muốn thử một món khác, phải không?"
• Tường thuật: Nói về những điều xung quanh khi bạn rửa bát, mặc quần áo, cho ăn hoặc thay đổi trang phục cho bé, như “Mẹ đang đưa đôi tất màu xanh cho con” hoặc “Mẹ đang chuẩn bị nấu thịt gà cho con ăn.” Điều này giúp bé tiếp xúc với nhiều từ vựng hơn.
• Kiên nhẫn: Ngay cả khi bạn không hiểu rõ lời bé nói, hãy cố gắng. Nhẹ nhàng lặp lại những gì bạn nghĩ là lời bé và hỏi xem đúng không. Đồng thời, thể hiện tình cảm để bé cảm thấy động viên và tiếp tục nỗ lực.
• Chủ động: Trong thời gian chơi, quan sát sự quan tâm và sở thích của bé để bé nhận ra rằng giao tiếp là một trò chơi hai chiều, là quá trình trò chuyện và lắng nghe lẫn nhau.
• Chơi: Khuyến khích bé tham gia trò chơi, giả vờ và sáng tạo tiếng nói để phát triển kỹ năng nói chuyện khi bé bắt đầu tập đi.
• Đọc sớm: Bé thích đọc sách từ sớm, giúp bé cảm thấy việc đọc sách thú vị và thoải mái.

Chẩn đoán sớm vấn đề về khả năng nói sẽ giúp trẻ có cơ hội cải thiện khả năng ngôn ngữ trước khi bắt đầu học. Dưới đây là một số kiểm tra cho trẻ nói chậm:

• Kiểm tra thính giác: Mất thính lực là vấn đề phổ biến, 3 trẻ sơ sinh trong 1.000 có thể bị mất thính lực, gây chậm phát triển ngôn ngữ. Hầu hết các bệnh viện thường sàng lọc thính giác ngay sau khi bé chào đời. Nếu bé không vượt qua được sàng lọc thính giác ban đầu, hãy đưa bé đến kiểm tra thính giác trước 3 tháng tuổi.
• Thăm Bác sĩ Ngôn ngữ: Bác sĩ Ngôn ngữ có thể chẩn đoán và điều trị các vấn đề về ngôn ngữ và giọng nói làm trì hoãn sự phát triển. Bác sĩ có thể đề xuất lời khuyên và trò chơi hữu ích để cải thiện khả năng nói chuyện và kỹ năng ngôn ngữ của bé.
• Sàng lọc các vấn đề khác: Trẻ có thể được sàng lọc về khuyết tật, phát triển, hoặc các vấn đề hành vi như rối loạn phổ tự kỷ hoặc nhận thức. Những vấn đề này có thể gây ra chậm phát triển ngôn ngữ.
• Thực hiện Đối thoại với Bé: Khuyến khích bé bắt đầu nói chuyện bằng cách tương tác tích cực, tập nói và hát thường xuyên. Trong khi giao tiếp, hãy phản ứng tích cực và thể hiện sự quan tâm.

Nếu bé của bạn phát triển chậm về khả năng nói, hãy đưa bé đến thăm bác sĩ tại các cơ sở Nhi khoa có đội ngũ chuyên gia Tâm thần hoặc các cơ sở Tâm thần có chuyên gia Tâm thần Nhi. Tại Mytour Times City, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Tâm thần được đào tạo sâu rộng, đặc biệt trong lĩnh vực Tâm thần Nhi, sẽ thực hiện khám, đánh giá, và hướng dẫn can thiệp cho trẻ có vấn đề về phát triển ngôn ngữ.

Chúng tôi sử dụng Thang Denver để đánh giá sự phát triển tổng thể của trẻ, kiểm tra tự kỷ nếu cần, kiểm tra răng hàm mặt, tai mũi họng, điện não đồ, hoặc hình ảnh não (nếu cần) để đưa ra chẩn đoán và kế hoạch can thiệp phù hợp.

Để đảm bảo sức khỏe và phát triển toàn diện cho trẻ, chế độ dinh dưỡng là yếu tố quan trọng. Thiếu hụt chất dinh dưỡng có thể gây ra những vấn đề khác nhau, ảnh hưởng đến cả sức khỏe thể chất, tâm thần và sự phát triển vận động của trẻ.

Trẻ ăn không đúng cách có thể dẫn đến thiếu hụt vi khoáng và chất dinh dưỡng, gây biếng ăn, tăng trưởng chậm, khả năng hấp thụ kém,... Nếu cha mẹ phát hiện dấu hiệu này, họ nên bổ sung chế độ dinh dưỡng của trẻ với các sản phẩm hỗ trợ chứa lysine, cũng như các khoáng chất và vitamin như kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B. Những dưỡng chất này không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng mà còn tăng cường tiêu hóa và hấp thụ chất dinh dưỡng, khắc phục tình trạng biếng ăn và kích thích sự ngon miệng của trẻ.

Cha mẹ có thể tham khảo thêm:

Dấu hiệu thiếu kẽm ở trẻ

Thiếu dinh dưỡng và vấn đề tăng cân ở trẻ

Hãy luôn cập nhật thông tin hữu ích trên trang web Mytour.com để chăm sóc cho bé và gia đình.

Nguồn tham khảo: Webmd.com