Hướng dẫn Lái xe mô tô côn tay (dành cho người mới bắt đầu)

Đội mũ bảo hiểm. Mũ bảo hiểm là vật dụng quan trọng nhất trong số các trang bị cho việc điều khiển xe mô tô. Mũ giúp bảo vệ đầu bạn khỏi chấn thương nếu bị ngã. Mũ bảo hiểm phải vừa vặn thì mới có thể bảo vệ bạn một cách tốt nhất. Chiếc mũ bảo hiểm phù hợp nhất cũng chính là một vật dụng cá nhân của riêng mỗi người.

• Để có được sự bảo hộ cần thiết, chọn loại mũ bảo hiểm được thiết kế dành cho người đi xe máy đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn được quy định. Không nhất thiết phải là chiếc mũ đắt nhất thì mới bảo vệ được đầu của bạn. Một chiếc mũ bảo hiểm đạt chuẩn DOT (U.S. Department of Transportation – Bộ Giao thông Hoa Kỳ) hay ECE (Economic Commission for Europe - Ủy ban kinh tế Châu Âu) được thiết kế để bảo vệ đầu của bạn nếu tai nạn xảy ra. Hai hệ thống tiêu chuẩn trên đã được kiểm tra nghiêm ngặt để đáp ứng yêu cầu về những tiêu chí an toàn khi lái xe trên quốc lộ. Những tính năng an toàn bổ sung được thêm vào nhằm tăng tính an toàn và thoải mái cho người đội. Một số người đi xe máy thích sử dụng mũ bảo hiểm Snell (thương hiệu được thành lập bởi tổ chức phi lợi nhuận Snell Memorial Foundation), vì sản phẩm này đạt những yêu cầu về an toàn khắt khe, bao gồm thử nghiệm ở tốc độ cao hơn và bề mặt khắc nghiệt hơn.
• Để biết kích cỡ phù hợp, bạn hãy đo cỡ đầu tại cửa hàng chuyên bán trang thiết bị mô tô. Hoặc, bạn có thể tự đo bằng cách sử dụng thước dây mềm, đo chu vi đầu tại vị trí phía cách trên chân mày 13 mm. So sánh số đo đầu của bạn với bảng kích cỡ của thương hiệu mũ mà bạn muốn mua. Lưu ý rằng mỗi thương hiệu có kích cỡ khác nhau, vì thế, bạn nên xem qua bảng số đo của từng thương hiệu mà mình đang cân nhắc.
• Để tìm được kích cỡ phù hợp, bạn nên đội thử mũ. Mũ vừa với đầu là khi khung mắt của mũ chỉ vừa nằm trên chân mày của bạn và khoảng cách giữa đầu và mũ là vừa khít một ngón tay. Khoảng cách này là để mũ có thể bảo vệ đầu của bạn một cách thích hợp. Mũ bảo hiểm khác nhau phù hợp với hình dạng đầu khác nhau. Nếu mũ của bạn đúng kích cỡ nhưng lại kém thoải mái, cân nhắc việc chọn một chiếc mũ khác. Chọn mũ full-face hoặc loại có thể tháo lắp để có được sự bảo vệ tối ưu.

Chọn áo khoác phù hợp. Áo khoác mô tô là một trong những bảo hộ quan trọng, bảo vệ cơ thể của bạn khi lái xe. Hãy chọn áo khoác có thể thấm hút lực va đập và đảm bảo sự thoải mái khi lái xe. Đảm bảo rằng áo khoác có dấu hiệu CE (Châu Âu chứng nhận) để đảm bảo tiêu chuẩn an toàn.

• Điều quan trọng là chọn áo khoác vừa vặn, cho phép bạn di chuyển tự do. Hãy xem xét điều kiện thời tiết và môi trường khi chọn áo khoác mới. Ví dụ, áo khoác cho mùa hè có thể có nhiều lỗ thông hơi và dây kéo để điều chỉnh lưu lượng không khí.
• Nếu bạn chọn áo da, hãy chắc chắn rằng nó được thiết kế dành riêng cho mô tô để đảm bảo an toàn tối đa.
• Ngoài việc bảo vệ, áo khoác cũng giúp bảo vệ bạn khỏi các điều kiện thời tiết bên ngoài như nắng, gió, mưa và lạnh. Sự thoải mái giúp cho trải nghiệm lái xe trở nên thú vị hơn.

Chọn giày bảo hộ, găng tay và trang bị khác. Tất cả các trang thiết bị này đều đảm bảo an toàn cho bạn khi lái xe và tạo cảm giác thoải mái. Giày bảo hộ bảo vệ chân và mắt cá của bạn. Găng tay bảo vệ đôi tay của bạn. Quần bảo vệ hông và chân.

• Chân là một bộ phận chịu nhiều tác động khi lái xe, vì vậy hãy bảo vệ chúng. Giày bảo hộ cho mô tô có đế chống trượt và bao phủ mắt cá, cung cấp độ bảo vệ cao trong trường hợp tai nạn. Để kiểm tra sự bền của giày, bạn có thể bẻ mũi và gót giày. Một đôi giày càng khó bẻ thì khả năng bảo vệ càng tốt.
• Găng tay giúp giảm chấn thương từ va chạm và giữ cho đôi tay của bạn ấm. Chọn găng tay linh hoạt và có dây đai ở cổ tay để giữ chúng ổn định trong tai nạn. Găng tay Kevlar là một lựa chọn tốt về cả tính linh hoạt và độ bền.
• Quần thường bị bỏ qua nhưng cũng rất quan trọng. Quần làm từ vật liệu giống áo khoác được thiết kế để chịu được các va chạm khi tai nạn xảy ra.

Tham gia khóa học lái xe mô tô an toàn. Khóa học sẽ giúp bạn học được kỹ năng lái xe và biết cách lái an toàn. Khuyến khích bạn tham gia lớp học cho người mới bắt đầu. Điều này là bắt buộc để được cấp bằng lái xe mô tô tại Việt Nam.

• Nếu bạn chưa có kinh nghiệm hoặc muốn làm mới lại kiến thức, bạn có thể tham gia khóa học cơ bản. Hãy kiểm tra tại cơ quan giao thông địa phương xem có khóa học nào phù hợp với bạn không. Các khóa học cơ bản thường được tổ chức bởi chính phủ hoặc các tổ chức tư nhân khác.
• Khóa học có thể cung cấp xe máy để bạn tập lái nếu bạn không có sẵn. Nó cũng sẽ hướng dẫn bạn cách vận hành cơ bản và cách lái xe an toàn.
• Nhiều trung tâm cung cấp phòng học lý thuyết và sân thực hành. Sau khi hoàn thành khóa học, bạn sẽ được thi để nhận chứng chỉ.

Học cách điều khiển. Trước khi tham gia giao thông, hãy làm quen với cách vận hành cơ bản. Kỹ năng này rất quan trọng để đảm bảo an toàn khi lái xe mô tô.

• Tay côn nằm ở ghi đông bên trái và dùng để thao tác côn số.
• Bàn đạp số nằm ở chân trái và được sử dụng để chuyển số hoặc hạ số khi vẫn giữ tay côn.
• Tay ga nằm ở ghi đông bên phải và được sử dụng để tăng tốc. Tay thắng, nằm ở tay phải, dùng để phanh bánh trước.
• Bàn đạp phanh nằm ở chân phải và được sử dụng để phanh bánh sau.
• Nguyên tắc chung là bên trái của xe mô tô dùng để vận hành số, còn bên phải là để kiểm soát gia tốc và phanh.

Lên xe. Để lên xe một cách chính xác, hãy tiến vào phía bên trái của xe. Nắm chặt ghi đông bên trái và đặt chân phải qua yên xe. Đảm bảo rằng bàn chân của bạn đặt chắc trên mặt đất.

• Để hiểu được cách vận hành của chiếc xe, hãy ngồi lên và thử nghiệm tất cả các tính năng điều khiển trước khi bắt đầu.
• Cảm nhận cách lái thử xe. Nắm chặt tay lái, tiếp cận tay côn và tay thắng. Hãy đảm bảo rằng bạn có thể dễ dàng điều khiển chúng một cách thoải mái. Khi nắm chặt tay lái, cánh tay của bạn nên cong nhẹ. Ngón tay của bạn cần linh hoạt để điều khiển các công tắc.
• Đảm bảo rằng bạn có thể chắc chắn đặt chân lên mặt đất và cảm nhận trọng lượng của chiếc xe. Hãy thử nghiệm hành động sang số mà không cần phải nhấc chân lên khỏi bàn đạp chân.

Thực hành cảm giác của tay côn. Tay côn là công cụ để sang số. Khi bóp côn, bạn sẽ ngắt động cơ khỏi truyền động. Điều này sẽ đưa xe về trạng thái 'N' (số không), từ đó bạn có thể sang số.

• Khi sử dụng, hãy tưởng tượng tay nắm ly hợp của bạn như một công tắc. Khác biệt với công tắc 'On-Off', bạn cần bóp/nhả ly hợp một cách từ từ và nhịp nhàng để không làm tắt máy xe.
• Khi khởi động, bóp côn và đưa xe về số 1 bằng cách đạp cần số bằng chân trái. Có thể bạn cần phải đạp vài lần. Khi đã đạp hết số hoặc bánh xe bắt đầu di chuyển, điều đó có nghĩa là bạn đã đưa xe vào số 1.
• Hầu hết các xe mô tô có cấu trúc sang số '1 xuống, 5 lên'. Cấu trúc này thường là 1-N-2-3-4 và cứ thế. Khi sang số, bạn sẽ thấy con số thích hợp hiển thị trên bảng đồng hồ.
• Khi lái xe, hãy sử dụng tay trái để bóp côn để ngắt truyền động. Đồng thời, giảm tốc độ. Hành động này giúp tránh hiện tượng giật khi truyền động tiếp tục. Tiếp theo, sử dụng chân trái để sang số. Sử dụng tay phải để tăng ga để truyền động mượt mà. Cuối cùng, thả tay côn ra, bánh sau sẽ tiếp tục truyền động.

Khởi động động cơ. Kéo tay nắm ly hợp và xác định vị trí của công tắc chống trộm (nếu có). Đây thường là một công tắc màu đỏ ở tay cầm bên phải. Đẩy nó xuống vị trí 'on'. Hầu hết các dòng xe hiện đại không cần phải khởi động bằng cần đạp, nhưng với những chiếc xe cũ, có thể bạn cần phải làm như vậy. Cần đạp (nếu có) thường nằm ở bên phải, phía sau bàn đạp chân trước.

• Bật chìa khóa sang vị trí 'ignition' (mở) và kiểm tra xem đèn, đồng hồ có bật và hoạt động không.
• Đặt xe về số 'N'. Cách dễ nhất là nhấn xuống để chuyển về số 1, rồi nhẹ nhàng kéo cần số lên. Kiểm tra xem đèn báo 'N' trên bảng đồng hồ có sáng không.
• Bằng ngón tay cái của tay phải, nhấn giữ nút 'Start' (công tắc khởi động). Nút này thường nằm bên dưới công tắc chống trộm. Công tắc khởi động thường được nhận biết bởi mũi tên hình tròn có hình sét ở trung tâm.
• Sau khi khởi động, để máy hoạt động trong khoảng 45 giây để làm nóng động cơ và giúp xe vận hành trơn tru hơn.
• Khi hai chân của bạn hoàn toàn đặt trên mặt đất, nhẹ nhàng kéo ly hợp. Tiếp theo, nhấc nửa phía trước của chân lên (tập trung vào gót chân) và lặp lại vài lần cho đến khi bạn cảm thấy thoải mái với tay côn.

Thử 'nhích xe bằng chân'. Bắt đầu với một chân đặt trên mặt đất phía trước của xe. Dần dần buông tay nắm ly hợp cho đến khi xe bắt đầu di chuyển.

• Chỉ sử dụng ly hợp, đẩy xe đi về phía trước và giữ chân đặt chắc để duy trì sự ổn định.
• Lặp lại kỹ thuật này cho đến khi bạn có thể giữ xe thăng bằng khi nhấc chân lên khỏi mặt đất. Khi đó, bạn đã có một cảm giác khá tốt về sự thăng bằng của xe.

Bắt đầu lái xe. Khi đã khởi động và làm nóng động cơ, bạn có thể bắt đầu di chuyển. Đưa xe vào số 1 và nhẹ nhàng thả tay côn khi tăng ga.

• Hãy chắc chắn bạn đã đặt chân chống xe.
• Thả tay nắm ly hợp ra chậm rãi cho đến khi xe bắt đầu lăn bánh.
• Bạn cũng có thể nhẹ nhàng vặn ga để tránh việc tắt máy khi thả côn.
• Khi xe đã di chuyển, tiếp tục tăng ga nhẹ và đặt chân lên bàn đạp.
• Cố gắng đi thẳng. Khi bạn thả tay côn và tăng ga một chút, tiếp tục giữ hướng thẳng. Khi muốn dừng lại, bóp côn và nhẹ nhàng sử dụng thắng trước và sau. Đặt chân trái xuống để giữ cho xe ổn định khi dừng lại. Sau khi dừng hoàn toàn, đặt chân phải lên mặt đất.

Thực hành sang số. Khi đã di chuyển theo đường thẳng, hãy bắt đầu cảm nhận cách sang số. Hãy cảm nhận về 'vùng ma sát'. Đó là vùng có sự kháng cự khi ly hợp áp sát. Vùng này cho phép chuyển động từ động cơ đến bánh sau. Sự chuyển động của xe được thực hiện theo thứ tự, vì vậy bạn cần phải sang số liên tục, bất kể là tiến hay lùi. Bạn cần luyện tập để nghe và cảm nhận thời điểm thích hợp để sang số. Khi sang số, động cơ sẽ quay ở vòng tua cao hơn.

• Khi khởi động xe, trả số về 1. Bạn sẽ biết bạn ở số 1 khi cần đạp không thể đi xuống nữa. Hoặc bạn có thể nghe thấy một tiếng 'cạch' khi trả về số 1.
• Thả tay côn ra một cách chậm rãi cho đến khi xe bắt đầu lăn bánh. Nếu muốn di chuyển nhanh hơn, trong lúc thả côn, hãy vặn nhẹ ga một chút.
• Để vào số 2, bóp côn lại, giảm ga và đẩy cần số lên một cách quyết định để bỏ qua số 'N'. Kiểm tra xem đèn báo số 'N' có sáng không. Thả tay côn ra và tăng ga một lần nữa. Lặp lại quy trình này cho các số cao hơn.
• Sau khi ở số 2, bạn không cần phải đẩy cần số mạnh vì bạn đã bỏ qua số 'N'.
• Để trả số, nhẹ nhàng thả ga, đạp nhẹ thắng. Bóp côn và đạp cần số. Sau đó, thả côn ra.
• Khi đã thành thạo việc trả số, bạn có thể trả về số 0 khi đang ở số 2. Sau đó, khi ở trạng thái 'mo', tiếp tục trả thêm một số nữa để về số 1.

Thực hành quay đầu xe. Tương tự như xe đạp, khi xe máy đạt vận tốc 16 km/h hoặc cao hơn, bạn có thể quay đầu bằng cách đánh lái ngược. Đẩy ghi đông về phía bạn muốn rẽ. Nhìn thẳng vào hướng quay.

• Khi bắt đầu quay, giảm tốc độ. Không nên sử dụng phanh trong quá trình quay. Giảm ga và rà thắng trước khi bắt đầu quay.
• Giữ ghi đông thẳng và nhìn về phía bạn muốn quay. Quay ghi đông về hướng bạn muốn rẽ. Vặn ga nhẹ trong quá trình quay để duy trì động lượng.
• Khi di chuyển chậm, nghiêng người để nhìn theo đường cong. Xe sẽ nghiêng theo ánh mắt của bạn. Tìm một điểm cuối cùng để nhắm và nhìn vào đó. Đừng bao giờ nhìn xuống hoặc quay đầu nhìn phía sau. Mặc dù bạn có cảm thấy không bình thường và muốn kiểm tra quá trình quay của mình, nhưng điều này có thể nguy hiểm và gây ra sự không cân bằng trong quá trình quay đầu xe.
• Đẩy ghi đông về hướng bạn muốn quay. Nếu bạn quay về bên trái, đẩy ghi đông về phía bên tay phải của bạn. Điều này sẽ làm cho xe hướng về bên trái. Nghiêng theo và tiếp tục vặn ga nhẹ. Khi hoàn tất quá trình quay, giữ ga ổn định hoặc vặn ga một chút trong khi trở lại thẳng đứng. Để xe tự cân bằng, không nên vặn gấp lái.

Thực hành giảm tốc và dừng lại. Cuối cùng, sau khi đã luyện tập khởi động, sang số và quay xe, bạn cần biết cách giảm tốc độ và dừng lại. Nhớ rằng thắng tay bên phải là để điều khiển thắng trước, còn thắng chân bên phải là để phanh bánh sau. Theo nguyên tắc, hãy bóp thắng trước trước khi rà thắng sau để giúp xe chậm lại và dừng hẳn.

• Khi muốn dừng lại, hãy bóp thắng tay trước, sau khi đã giảm tốc độ một chút, rà thắng chân cho đến khi xe dừng lại hoàn toàn.
• Khi điều khiển ở tốc độ chậm, hãy nhớ trả số. Không phải lúc nào cũng phải về số 1 để dừng lại. Bạn cũng có thể trả về số 2, dừng lại và sau đó trả về số 1.
• Thả tay côn ra trong khi rà thắng và trả số.
• Áp dụng lực lên cả thắng trước và thắng sau khi bạn đang di chuyển chậm và bắt đầu phanh. Hãy chắc chắn rằng bạn không đang tăng ga. Thực tế, điều này khá dễ thực hiện vì thắng trước được thiết kế để bạn phải cuốn tay ga về phía trước để sử dụng thắng tay.
• Dần dần tăng lực lên thắng chứ không phải thắng gấp mạnh vì điều này có thể làm xe dừng lại đột ngột và mất cân bằng.
• Sau khi xe đã dừng lại, giữ thắng tay và đặt chân chống xuống đất. Đầu tiên là chân trái, sau đó là chân phải.

• Tìm một người bạn có kinh nghiệm lái xe để được hướng dẫn.
• Đề phòng bằng cách luôn đeo đầy đủ trang bị bảo hộ: mũ bảo hiểm, găng tay, kính bảo hộ và giày chắc chắn hơn mắt cá chân. Nhớ rằng 'An toàn là trên hết, tai nạn là kẻ thù'.
• Thân thiện với chiếc xe mô tô của bạn. Hãy biết nơi đặt của các cần điều khiển và tương tác một cách tự tin mà không cần phải nhìn. Điều này rất quan trọng. Bạn không thể luôn luôn nhìn xuống khi sang số.
• Tìm một lớp học lái xe mô tô an toàn ở gần bạn. Phí học thường dao động từ 350,000 đồng trở lên tùy theo nơi và năm. Bạn sẽ học cách điều khiển xe một cách an toàn và phù hợp, đôi khi còn được hưởng ưu đãi mua bảo hiểm sau khi hoàn thành khóa học.
• Tìm một không gian mở rộng để thực hành. Bãi đậu xe của trường sau giờ học là một lựa chọn tốt để luyện tập.
• Khi mới bắt đầu, hãy tránh vùng có nhiều xe cộ. Sử dụng các chướng ngại vật trên đường để luyện tập chạy qua vòng 8 hoặc dừng lại.
• Lái xe chậm khi đi qua khu vực đông người và xe cộ.

• Không nên lái xe dưới tác dụng của chất kích thích hoặc ma túy.
• Luôn luôn đảm bảo đeo đủ trang bị bảo hộ khi lái xe mô tô.
• Tai nạn có thể xảy ra với bất kỳ ai lái xe máy, vì vậy hãy luôn áp dụng các kỹ thuật an toàn phù hợp.

• Mũ bảo hiểm
• Găng tay
• Kính bảo vệ mắt
• Giày chắc chắn hơn mắt cá chân
• Một chiếc xe mô tô (nên chọn loại phân khối nhỏ)