Hướng dẫn về các loại stablecoin trên thị trường tiền điện tử (Phần 1)

Stablecoin là một trong những chủ đề rất hot trong thời gian gần đây. Nhà đầu tư đang mất niềm tin khi UST – một loại stablecoin – đã rơi xuống dưới mức 1 USD. 

Trong bài viết này, Mytour sẽ giúp bạn hiểu dễ dàng hơn về cách hoạt động của các giao thức stablecoin phổ biến hiện nay, từ đó, bạn có thể chọn lựa loại stablecoin phù hợp với mình. 

Bài viết này tập trung vào việc giải thích cơ chế hoạt động của 4 loại stablecoin phi tập trung lớn trên thị trường hiện nay là DAI, FEI, UST và FRAX. Bốn loại stablecoin này cũng đi kèm với 4 cơ chế khác nhau. 

Khung cơ bản của hệ thống ngân hàng

Một ngân hàng thương mại luôn bao gồm hai phần quan trọng: Tài sản và Nợ. 

Ví dụ, khi bạn thế chấp một căn nhà có giá trị 4 tỷ đồng để vay mượn 3 tỷ đồng từ một ngân hàng, số tiền này không phải là tiền mà ngân hàng tạo ra, mà thực ra là tiền được lấy từ khoản tiền gửi của một khách hàng khác. Vì vậy, trong tài khoản của ngân hàng, căn nhà 4 tỷ đồng sẽ được ghi nhận là Tài sản, trong khi số tiền 3 tỷ đồng mà bạn được vay là Nợ. Mục đích của Tài sản là để đảm bảo rằng ngân hàng luôn có đủ tiền để trả Nợ. 

Nếu mỗi nợ được bảo đảm 1:1 bằng tài sản dự trữ, thì ngân hàng đó được gọi là ngân hàng dự trữ toàn phần.

Hãy xem các giao thức Stablecoin như các ngân hàng số. Nếu giao thức này có tài sản dự trữ là Đô la Mỹ (USD) và nợ phải trả là stablecoin, người dùng có thể trả lại stablecoin để đổi lấy USD theo tỷ lệ 1:1. Đó là cơ chế hoạt động của Tether (USDT), USDC và các loại stablecoin khác được hỗ trợ bởi tiền mặt. 

DAI - Stablecoin từ giao thức MakerDAO

DAI là stablecoin đầu tiên không dựa trên tài sản fiat. Tuy nhiên, về sau, MakerDAO đã thêm USDC vào tài sản dự trữ khi nhận thấy sự biến động của tiền điện tử, kể cả ETH.

Để tạo ra DAI, người dùng cần thế chấp tài sản crypto vào giao thức để tạo CDP (Collateralized Debt Position). Tỷ lệ ký quỹ là 150%, tức là với 150 USD giá trị CDP, bạn có thể tạo ra tối đa 100 DAI. Khi người dùng đốt DAI, họ có thể thu hồi tài sản thế chấp.

Cách DAI duy trì giá trị 1 USD?

Do lượng tài sản dự trữ luôn lớn hơn số lượng DAI được tạo ra, nên khi 1 DAI được quy định giá trị là 1 USD, người dùng có thể tin tưởng rằng 1 DAI luôn có thể đổi được 1 USD tương ứng với tài sản dự trữ. Điều này tạo niềm tin vào việc DAI giữ giá trị 1 USD.

Mặc dù được quy định giá trị là 1 USD, các stablecoin vẫn phải đối mặt với biến động giá do cung cầu. Biến động này có thể nhẹ do cung cầu hoặc nặng nề do sự kiện bất thường.

Để giải quyết biến động nhẹ do cung cầu, DAI có cơ chế định giá trong hợp đồng thông minh để điều chỉnh phí khi đúc DAI.

Khi giá DAI xuống dưới 1 USD, phí vay tăng khiến người dùng ưu tiên mua DAI trên thị trường thay vì đúc. Điều này làm giảm cung DAI và đưa giá trở lại 1 USD.

Ngược lại, nếu DAI vượt quá 1 USD, phí vay giảm khiến người dùng ưu tiên đúc DAI hơn. Điều này tăng cung cấp và giảm giá DAI.

Trong các trường hợp bất thường, đặc biệt là khi tài sản dự trữ giảm khiến khoản vay DAI không đảm bảo, MakerDAO sử dụng cơ chế thanh lý để giữ giá trị của DAI.

Hãy xem ví dụ sau:

Ví dụ, Alice đặt 1 CDP tương đương 100 USD ETH để đúc ra 66 DAI. Khi giá ETH giảm, giá trị ETH của Alice giảm xuống còn 75 USD. Alice cần đốt 66 DAI đã vay để thu hồi CDP của cô ấy. Nếu giá ETH tiếp tục giảm và CDP của Alice giảm dưới 66 USD, 66 DAI của Alice sẽ không được đảm bảo bằng tài sản dự trữ tương đương 66 USD.

Tuy nhiên, trên thị trường vẫn còn nhiều DAI, và có người đúc ra số lượng DAI với giá trị nhỏ hơn nhiều so với CDP của họ? Vì sao 66 DAI của Alice lại là vấn đề?

Mặc dù tổng lượng CDP có thể lớn hơn nhiều so với tổng cung của DAI, tuy nhiên, các khoản vay DAI và thế chấp CDP là tách rời. Ví dụ, Bob gửi 1 CDP trị giá 100 USD bằng ETH, nhưng chỉ vay 20 DAI, tức là Bob có thể lấy lại CDP đó chỉ với 20 DAI, trong khi Alice cần 66 DAI. Vì vậy, cơ chế thanh lý của MakerDAO đảm bảo không ai để lại khoản nợ xấu trên hệ thống.

Khi người tham gia đấu giá mua lại 66 DAI trên thị trường và đốt đi, và giả sử Alice giữ nguyên 66 DAI của cô ấy, sẽ có ai đó trên thị trường bị thiếu 66 DAI để thu hồi khoản CDP của họ. Do đó, nhu cầu mua DAI với giá 1 USD, thậm chí cao hơn, luôn được đảm bảo.

Với mô hình hoạt động của MakerDAO, rủi ro mất giá trị của DAI thường ít xảy ra. Tuy nhiên, vẫn có các sự kiện thiên nga đen làm giao thức phải gánh chịu các khoản nợ xấu.

Cụ thể, vào ngày 13/3/2020, khi thị trường sụp động, giá ETH giảm kỷ lục, kích hoạt các sự kiện đấu giá thanh lý CDP. Cùng lúc, lượng giao dịch tăng cao bất thường khiến mạng Ethereum nghẽn, một số nhà đấu giá chiến thắng các CDP với mức chi phí 0 DAI. Điều này khiến MakerDAO phải đối mặt với các khoản nợ xấu khi bán CDP nhưng không thu hồi được DAI. Sau đó, giao thức đã tổ chức đấu giá token quản trị MKR để giải quyết khoản nợ xấu trị giá 4 triệu đô này.

Đánh giá: Mức độ rủi ro mất giá trị 1 USD của DAI từ khía cạnh kinh tế được đánh giá là rất thấp.

Trong bài viết tiếp theo của Series này, chúng ta sẽ khám phá một loại Stablecoin khác là FEI.