Hương vị đặc sắc của tép ‘nhủi’ trong làng quê nghèo

Một người bạn học sinh sống ở Sài Gòn liên lạc về hỏi: “Ở quê có món tép nhủi không nhỉ?” Đột nhiên, mũi cay cay. Ký ức ngày xa xôi hiện về như một cơn gió mát.

Hương vị đậm đà của món tép nhủi quê nghèo

Thuở xưa, quê tôi (một vùng đất phía Nam Quảng Ngãi) nghèo đói. Bữa cơm chủ yếu là cơm độn khoai lang, khoai mì kèm theo những sản phẩm đồng quê như cá đồng, tôm, tép… Những khi rảnh rỗi, bà con gọi nhau mang nhủi ra đồng để bắt những con cá nhỏ, tôm, tép mang về làm phong phú bữa ăn trong gia đình.

Nhủi, dụng cụ đánh bắt, được làm từ thanh tre chẻ nhỏ kết hợp với mây rừng gắn liền với miếng gỗ phía trước và hai đoạn tre ở phần ngọn làm tay đẩy.

Người dân quê đặt nhủi xuống nước, còng lưng đẩy về phía trước. Khi dừng lại, họ nhặt rong, rác, sau đó nhấc cao đầu nhủi phía trước để tôm, tép, cá con rơi vào chiếc giỏ tre đeo bên hông.

Sau buổi lội bì bõm trong nước, kiếm được mớ cá nhỏ, ít tôm và nhiều tép. Tép mang về đến nhà, đổ ra rổ, búng tí tách trước ánh mắt rạng ngời của lũ trẻ thơ đang chờ đợi bữa ăn ngon.

Những bà nội trợ khéo tay chế biến các món ăn cực kỳ hấp dẫn từ tép: tép rang, canh khoai mì nấu tép, tép xào dưa cải muối chua.

Món tép rang được chế biến đơn giản nhưng mang đậm đà hương vị, luôn được ưa chuộng trong bữa ăn gia đình. Rửa sạch tép để ráo nước, trộn đều với ít muối xay nhuyễn. Đun sôi ít dầu phộng, thêm hành tím thái nhuyễn, cho tép vào chảo, thêm dăm lát ớt và đảo đều bằng đũa.

Khi nước trong chảo dần cạn, thêm ít đường, đảo đều và nhấc xuống khỏi bếp. Chờ tép vừa nguội, đun nhỏ lửa đến khi tép sẫm màu, thêm ít tiêu xay nhuyễn là đã có món tép rang đậm đà hương vị.

Thịt tép ngọt và săn chắc, với lớp vỏ cứng giòn kết hợp vị mặn của muối, vị ngọt từ đường và vị cay của tiêu, ớt… vị ngon lưu mãi trên đầu lưỡi. Con trẻ hứng khởi xin thêm cơm. Món tép rang dân dã, đậm đà hòa quyện với vị ngọt bùi từ cơm gạo, mang hương vị đồng quê.

Nhiều người dân quê thường nhau nhau nhắc nhau: “Tép xào dưa cải dai lại giòn/Dù trộn với cơm cũng thấy ngon”.

Hũ dưa cải muối chua thường góp phần tạo nên không khí thơm ngát trong bếp của những người dân quê. Khi mở nắp, mùi thơm đặc trưng lan tỏa khắp nơi. Vớt dưa cải chua ra khỏi hũ, rửa sạch và vắt nhẹ tay để ráo nước. Sau đó, cho vào chảo dầu nóng cùng ít muối.

Tiếp theo, tép được rửa sạch và đặt vào chảo, sau đó sử dụng đũa đảo đều và nêm gia vị vừa ăn. Khi dưa cải chua đã chín, tép chuyển sang màu nâu đỏ, rắc ít tiêu xay nhuyễn và nhấc xuống khỏi bếp, múc ra đĩa.

Bữa cơm gia đình trở nên ấm cúng hơn với món tép xào dưa cải, vừa dai vừa giòn. Vị chua của dưa kết hợp hài hòa với vị ngọt của tép và hương vị của gia vị, tạo nên cảm giác thú vị không thể phai. Chén cơm từ lúa mới càng trở nên ngọt bùi và thơm ngon hơn bao giờ hết.

Không chỉ vậy, không có lý do gì khiến những người cao niên ở quê tôi không tự hào nói: “Ai ơi, đừng quên khoai mì/Nấu canh với tép mới ngon đấy!”, khi thưởng thức món canh khoai mì nấu tép.

Khoai mì được bóc vỏ, rửa sạch và thái mỏng, ngâm trong nước khoảng mươi phút, sau đó vớt ra để ráo. Đun sôi dầu ăn với hành tím thái mỏng, sau đó cho tép cùng gia vị như muối, đường, bột ngọt vào xào chung cho đến khi tép chín. Đổ nước sôi và khoai mì thái lát vào nấu khoảng mươi phút.

Nêm thêm gia vị cho vừa ăn, sau đó cho hành lá thái nhỏ vào nồi và nhấc ra khỏi bếp, rắc ít tiêu xay nhuyễn là đã có món canh khoai mì nấu tép thanh đạm và ngọt lành. Vị bùi của khoai hòa quyện với vị ngọt của tép, cùng với hương vị của hành lá và gia vị, tạo nên một trải nghiệm “mềm môi, ngọt lưỡi” tan chảy trong miệng…

Bây giờ, không còn những người vất vả, uốn lưng nhủi tép trên đồng. Nhiều người đã chuyển sang sử dụng giàn đăng nò ở đầm nước để bắt tép, sau đó mang đi bán tại chợ quê. Tôi được đi cùng người bạn dỡ đăng nò để bắt tép trên đầm Lâm Bình (Đức Phổ, Quảng Ngãi) trong đêm giá lạnh.

Gần 3 giờ sáng, tôi và anh đi cuốc bộ hơn 1km đến bờ đầm, sau đó nhanh chóng đẩy chiếc ghe nhỏ xuống nước. Chân tôi giật mình như đang chạm vào băng giá khi bước vào làn nước lạnh.

Sau hơn 20 phút vươn vai chèo ghe, anh nhảy xuống nước để kiểm tra và đổ tép cùng với những con cá nhỏ từ nò vào chiếc rổ trên ghe. Về đến nhà, mẹ anh nhanh chóng mang mớ tép tươi đưa đến phiên chợ sớm trong làn gió se lạnh để sẻ chia hương vị đồng quê.

Đánh bắt tép và cá bằng đăng nò sử dụng lưới nhựa đan dày, cột vào hàng cọc tre cắm xuống đáy với chiều dài mỗi giàn từ 15-20m, cao 1,2m. Phần cuối đặt 2 trái nò với khung bằng sắt và lưới nhựa nối liền với lưới chắn. Chi phí cho mỗi giàn dao động từ 2-3 triệu đồng.

Cá và tép bơi theo lưới, rồi chui vào trái nò ở phần cuối giàn. Để có nhiều tép và cá hơn, chủ giàn phải liên tục di chuyển đăng nò phù hợp với mức nước trong đầm.

Theo Tuổi Trẻ

***

Tham khảo: Hướng dẫn du lịch tại Mytour