Huyền Thoại Măng Đen

Truyền thuyết người Mơ Nâm kể rằng từ rất lâu, phong cảnh nơi đây tuyệt đẹp như T Măng Deeng Yeeng (có nghĩa là cánh đồng của các vị thần, với vẻ đẹp như bức tranh thiên nhiên rộng lớn ở trên trời – trong tiếng Mơ Nâm, Yeeng có nghĩa là bầu trời trên vùng đất bao la, nơi cỏ hoa đua nở rực rỡ, từng đàn ong bướm bay lượn, bên cạnh là dòng sông lớn, nước trong vắt uốn lượn qua các cánh rừng già, vượt qua những ghềnh thác tạo nên âm thanh hùng tráng. Các loài thú trong rừng như hươu nai, lợn rừng, voi, hổ, chồn sống hòa thuận. Nhưng từ trên cao, Plinh huynh (vị thần tối cao thường được gọi là Ngọc Hoàng) nhìn xuống lại cảm thấy buồn bã và trống trải. Sau một thời gian suy ngẫm, Plinh huynh nhận ra rằng nơi đây thiếu vắng con người. Một vùng đất rộng lớn và phì nhiêu như vậy mà không có người sinh sống. Vì vậy, ông quyết định gửi 7 người con trai xuống vùng đất này để lập làng, với tên gọi: Gu Kăng Đam, Gu Kăng Rpong, Gu Kăng Zơ Ri, Gu Kăng Ziu, Gu Kăng Săng, Gu Kăng Lung và Gu Kăng Pô. Mỗi chàng trai được Plinh Huynh chọn một cô gái từ nơi khác về làm vợ. 7 cặp vợ chồng đã xây dựng 7 làng quanh T. Măng Deeng, và Plinh Huynh quy định mỗi cặp chỉ được sinh đẻ một lần với 10 con trai và 10 con gái. Người chồng được phong làm thần cai quản vùng đất gọi là Huynh, trong khi người vợ phải biến thành các loài vật như heo, nai, cá, thằn lằn. Nhưng không phải là những loài vật bình thường, mà là heo thần, nai thần, cá thần, thằn lằn thần để chăn dắt các loài này.

Hồ Đăk Ke

Theo truyền thuyết, vợ của Gu Kăng Đam và Gu Kăng Prong biến thành heo thần gọi là Chu huynh, vợ của Gu Kăng Zơ Ri, Gu Kăng Ziu, Gu Kăng Săng biến thành nai gọi là Zoi huynh, vợ của Gu Kăng Pô biến thành thằn lằn gọi là Pô huynh, và vợ của Gu Kăng Lung biến thành cá gọi là Ca Huynh.

Theo quy định của Plinh Huynh, các vị Huynh quản lý vùng đất này phải kiêng ăn thịt các loài vật cùng giống với vợ mình trở thành thần.

Với cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp, đất đai màu mỡ và khí hậu ôn hòa, đời sống của người dân 7 làng ở T. Măng Deeng rất sung túc. Các vị thần cai quản nơi đây hết lòng yêu thương dân, chăm sóc cuộc sống của họ. Các Huynh dạy dân trồng trọt, xây dựng nhà cửa, dệt vải; đàn ông săn bắn, và những người lớn tuổi kể chuyện cổ tích, truyền thuyết về quê hương. Họ cũng dạy con gái, con trai cách đánh cồng chiêng, múa hát những bài ca ngợi tình yêu và sự bền vững của dân tộc. Người dân trong mỗi làng, cũng như các làng khác trong vùng T. Măng Deeng, luôn yêu thương và tôn trọng lẫn nhau, đoàn kết làm ăn sinh sống, vì họ biết rằng tất cả đều là anh em ruột thịt, là con cháu của Plinh Huynh.

Cuộc sống đầy đủ của họ trôi qua năm này qua năm khác, đời này tiếp nối đời khác. Những đứa trẻ lớn lên, trai thì vào rừng săn bắn, gái thì gùi nước và trồng bông dệt vải. Người già chết đi, người trẻ lấy nhau sinh con đẻ cái. Chỉ có các vị thần là bất tử, họ mãi mãi giữ trách nhiệm chăm sóc dân. Ban đầu, mỗi năm một lần, họ trở về trời để báo cáo với Plinh Huynh về công việc và cuộc sống của người dân. Nhưng cuộc sống trần gian ngày càng cuốn hút họ, cộng thêm sự phát triển của con người, khiến họ phải thường xuyên chăn dắt và giúp đỡ dân, không trở về trời nữa. Dù vậy, mỗi năm, lúa gạo đầy kho, heo gà đầy sân, thịt thú rừng và cá suối được sấy khô, trâu bò dê trong rừng đều béo tốt. Khi đó, các Huynh dạy dân làm lễ ăn trâu cúng Yeeng (hay còn gọi là ăn trâu mừng năm mới).

Trong lễ ăn trâu, người dân mặc những bộ trang phục đẹp nhất, cùng nhau uống rượu, ăn uống thỏa thích, ca hát nhảy múa từ đêm này sang đêm khác.

Theo sự chỉ dẫn của Huynh, trong mỗi lễ ăn trâu cúng Yeeng, đồng bào phải dựng cây nêu và cọc gâng. Cây nêu càng cao càng tốt, xung quanh có 4 cọc gâng, được trang trí đẹp mắt và sặc sỡ. Trên cây nêu và cọc gâng, họ vẽ những hình ảnh thể hiện cuộc sống xung quanh, như núi non, sông nước và mặt trời. Qua cây nêu (tượng trưng cho con đường lên trời), các Huynh quản lý dân báo với Plinh Huynh về cuộc sống trần gian, như tình trạng đói no, sức khỏe, thời tiết trong năm qua, đồng thời cầu xin Plinh Huynh cho dân được khỏe mạnh, no ấm, lúa đầy kho, heo gà đầy sân, và trâu bò đông đúc.

Trong các lễ ăn trâu, ngoài thịt trâu, dân làng còn mang đến nhiều món ăn khác, bao gồm thịt heo, thịt gà, thịt nai, cú, thịt têtê, và thằn lằn…

Trong những lễ ăn trâu, các Huynh cũng hòa cùng vui vẻ với dân làng trong các bữa tiệc.

Một năm nọ, vào dịp cúng Yeeng mừng năm mới, dân làng tổ chức một lễ hội linh đình, hát hò vui vẻ suốt đêm. Các Huynh cũng tham gia vui chơi với dân, nhưng đến ngày thứ bảy, họ quên mất điều kiêng kỵ của Plinh Huynh, đó là không được ăn thịt các loài vật mà vợ họ trước đây, giờ đã trở thành Huynh chăn dắt. Các Huynh đã đi quanh cây nêu, uống rượu và thưởng thức các món ăn do dân làng mang đến, trong đó có thịt heo, thịt nai, thịt thằn lằn và cá.

Chỉ có Huynh Pô vẫn nhớ lời dặn của Plinh Huynh rằng không được ăn thịt thằn lằn.

Từ trên cao, Plinh Huynh quan sát qua cây nêu thấy các vị Huynh, con của mình, vi phạm luật cấm, ông tức giận và quyết định trừng phạt. Bỗng dưng giông tố nổi lên, sáu cột lửa bùng cháy mù mịt, đất đá biến thành nước, tràn ngập khắp vùng, nhà cửa, tài sản và con người cũng như các Huynh đều bị chôn vùi trong biển lửa.

Riêng làng của Huynh Pô chỉ có một cột lửa nhỏ giữa làng, vì Plinh Huynh cho biết: Mặc dù Huynh Pô không ăn con vật thiêng của làng, nhưng Huynh Pô không nhắc nhở các Huynh của mình. Vì vậy, ông phải chọn một trong hai hình phạt: hoặc dân làng phải chết, hoặc Huynh Pô phải hy sinh. Quá thương xót cho dân làng, Huynh Pô đã tự nhận cái chết về mình và mang theo một đứa trẻ để chăm sóc.

Các cột lửa dần dần tắt sau khi đã nuốt chửng toàn bộ con người và tài sản của 6 làng, và 6 miệng cột lửa biến thành 6 cái hố.

Dân làng Huynh Pô sống sót đã di cư đến nơi khác, và miệng hố lửa của làng cũng đã trở thành một hồ nhỏ.

Người Mơ Nâm gọi hồ đó là Toong, và hiện nay ở vùng T.Măng Deeng (Măng Đen) vẫn còn 7 cái hồ. Dân trong vùng đặt tên cho các hồ theo tên các Huynh: Toong Đam, Toong RPong, Toong ZơRi, Toong Ziu, Toong Săng, Toong Li Lung, và Toong Pô.

Đăng bởi: Nguyễn Lành