Top 10 Đặc sản ngon tại Tuyên Quang

Huyện Hàm Yên nổi tiếng với nhiều sản phẩm đặc sản như cam sành, vịt, gạo Minh Hương, mật ong Cao đường... Trong đó, cam sành đã trở thành một thương hiệu nổi tiếng được biết đến trên toàn quốc và được coi như 'chiếc đũa thần' mang lại cuộc sống phong phú, no đủ cho những người làm nông nơi đây.

Huyện Hàm Yên đã được thiên nhiên ưu ái với địa hình đồi núi, khí hậu nhẹ nhàng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trồng cây cam sành. Vì vậy, cam sành Hàm Yên không chỉ có chất lượng tốt hơn so với cam từ các địa phương khác mà còn nổi tiếng khắp cả nước. Loại quả này được xem là sản phẩm mũi nhọn, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của huyện.

Cam sành Hàm Yên có vị ngon, hương thơm, màu sắc rực rỡ, và được đăng ký nhãn hiệu từ năm 2007. Từ đó đến nay, nó đã giành nhiều giải thưởng về nhãn hiệu thương mại. Đặc biệt, vào năm 2013, cam sành Hàm Yên đã lọt vào Top 10 loại trái cây nổi tiếng nhất Việt Nam.

Dân Tây Bắc thường nói 'Ngon nhất cơm, thơm nhất con' và không thể không nhắc đến cơm lam. Nếu bạn đã từng đặt chân lên Tuyên Quang để khám phá vẻ đẹp hùng vĩ của núi non, thì ẩm thực nơi đây chắc chắn sẽ gợi cho bạn cảm giác vừa lạ vừa quen với món Cơm lam ngon tuyệt.

Đặc biệt, 'Lam' không chỉ là một danh từ, mà còn là một động từ, chỉ đơn giản là việc nướng chín thức ăn trong ống tre non. Hạt cơm kết hợp với vị ngọt, mùi thơm của tre tạo nên một hương vị đặc trưng, đậm đà của núi rừng.

1. Để có ống cơm lam thơm ngon, họ sử dụng gạo nương thơm dẻo, ngâm, vo sạch, rồi trộn với muối và nước gừng. Hỗn hợp này được đổ vào ống tre, không nén chặt, và sau đó nướng bằng than củi hoặc rơm khoảng một giờ.
2. Người nướng cần giở ống liên tục, nhen lửa quanh ống để đảm bảo lớp vỏ cháy đều, trong khi hạt cơm bên trong vẫn giữ được sự mềm mại và thơm ngon. Khi mùi thơm lan tỏa, là lúc cơm lam đã chín. Việc tách từng lớp vỏ cháy giúp lộ rõ chiều dài của hạt cơm.
3. Cơm lam hòa quyện vị bùi của nếp nương, vị cay của gừng, và vị ngọt thanh của nước ống tre. Thưởng thức cơm lam bạn sẽ cảm nhận được hương vị tinh tế, đặc biệt khi kết hợp với thịt cá nướng, lợn rừng, hoặc thịt chim nướng.

Cơm lam không chỉ là một món ăn ngon, mà còn là biểu tượng của sự giản dị, độc đáo, làm cho người thưởng thức cảm thấy bất ngờ và hài lòng. Với người dân Tày ở Tuyên Quang, hương vị tự nhiên của cơm lam không chỉ làm ngon miệng, mà còn làm tươi tốt tâm hồn và kết nối tình cảm trong cộng đồng.

Khám phá vùng đất huyền thoại Na Hang, bạn sẽ trải nghiệm hòa mình vào cuộc sống đậm chất dân dụ, thưởng thức hương thơm ngào ngạt của rượu ngô cùng với thịt trâu, thịt lợn đen, cá sông Gâm… Rượu ngô Na Hang không chỉ là sản phẩm mang hương vị đặc trưng mà còn là biểu tượng của sự kiên trì và tình yêu thương của bà con dân dụ nơi đây.

Thưởng thức rượu ngô Na Hang, bạn sẽ cảm nhận được hết sự vất vả, những công đoạn tỉ mỉ và thời gian dành cho việc chế biến. Mỗi giọt rượu là một câu chuyện, là tâm huyết của người làm nên hương vị đặc biệt, làm cho rượu ngô Na Hang trở thành không gian trữ tình và ghi dấu niềm tự hào của người dân nơi đây.

Bánh dày là một biểu tượng ẩm thực truyền thống của dân tộc Việt Nam. Tại huyện Na Hang, người Tày sáng tạo ra loại bánh dày nhân vừng đen độc đáo, không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết. Sử dụng gạo nếp nương thơm, hạt to, và không pha trộn với gạo tẻ, người làm bánh tạo nên hương vị đặc trưng cho chiếc bánh. Nhân bánh được làm từ vừng đen và đường trắng, tạo nên sự thơm ngon với vị dẻo của gạo nếp và hòa quyện với vị ngọt thơm của nhân bánh.

Bên cạnh những đặc sản nổi tiếng như rượu nếp cái hoa vàng, bánh gai, xôi bảy màu, vùng đất Tuyên Quang còn nổi tiếng với món mắm cá ruộng. Đây vừa là món ăn truyền thống, cũng vừa là một vị thuốc độc đáo của đồng bào dân tộc Tày từ bao đời nay.

Để làm ra một hũ mắm cá đòi hỏi khá công phu, phải mất 3 tháng nuôi cá ở ruộng và 10 tháng ủ men làm mắm, nhưng bù lại hương thơm tuyệt hảo của nó thì vị khách khó tính nhất cũng khó có thể cưỡng lại.

• Theo bí quyết mà các cụ già truyền lại thì để làm món ăn này phải chọn đúng loại cá chép nuôi ở ruộng, to chừng khoảng hai ngón tay, mổ moi ruột sạch sẽ, để ráo nước. Khâu mổ cá phải thật khéo, không được làm vỡ mật cá, nếu không mắm sẽ có vị đắng. Tiếp đó đem cá đã làm sạch xát muối, giềng, hành thái lát mỏng trộn đều rồi đổ vào hũ, mùa hè thì ủ từ 3-5 ngày, mùa đông phải khoảng 1 tuần. Trong thời gian ủ cá thì đồ xôi nếp, rắc men lên rồi đậy kín. Cuối cùng là hái lá cơm đỏ, lá trầu không về thái chỉ, trộn đều với cá và xôi nếp đã lên men. Sau đó đem đổ vào hũ, bịt thật kín. 10 tháng sau mở hũ mắm ra là dùng được.
• Món mắm ngon phải có màu đỏ tía, dậy mùi thơm nức, không có mùi tanh, hôi. Trải qua 10 tháng ủ trong hỗn hợp, cá phải chín cả thịt lẫn xương mới đạt yêu cầu.
• Mắm cá ruộng có rất nhiều cách thưởng thức. Ngoài dùng để chấm các loại thịt luộc, rau luộc, rau sống, bà con còn dùng để xào với trám om đã bỏ hột, sẽ có món ăn mang hương vị vô cùng độc đáo. Đặc biệt, mắm cá ruộng còn là vị thuốc giải rượu, giải độc rất tốt. Thường sau khi ăn gần hết hũ mắm, bà con để lại một ít để phòng trong nhà có người bị say rượu, trúng gió hay bị ngộ độc nhẹ. Chỉ cần múc ngay một ít mắm cho người đó uống, sẽ giảm nhanh các triệu chứng khó chịu.

Mắm cá ruộng không chỉ là món ăn truyền thống của đồng bào dân tộc Tày huyện Chiêm Hóa mà giờ đã trở thành thương hiệu được du khách nhiều nơi biết đến. Bởi hương vị đặc trưng của thứ đặc sản này khiến cho ai đã từng một lần thưởng thức sẽ không khỏi ngạc nhiên, thích thú để rồi ngây ngất, khó quên.

Nếu như Hà Nội có bánh cuốn Thanh Trì, Cao Bằng có bánh cuốn thịt vịt, Tp, Hồ Chí Minh có bánh cuốn “Hạt gạo làng ta”… thì Tuyên Quang lại có món bánh cuốn bột lọc - chả viên rất đặc biệt. Để tạo nên món ăn có hương vị hấp dẫn như vậy thì công đoạn cũng lắm công phu.

• Vỏ bánh được làm từ 3 loại gạo ngâm ủ qua đêm, sau đó xay ra và tráng ngay cho khách thì mới giữ được độ mềm, dẻo, nhưng vẫn dai và mỏng đúng yêu cầu. Nhân bánh, ngoài mộc nhĩ, nấm hương, ruốc thịt hay ruốc tôm thì còn được cho thêm một vài gia vị theo “bí quyết gia truyền” để hương vị thêm hấp dẫn và lạ miệng.
• Người Tuyên Quang thường ăn kèm bánh cuốn với chả viên. Chả được làm từ thịt lợn địa phương, sau khi băm nhỏ sẽ trộn với nấm hương và mộc nhĩ, sau đó nắm thành viên nhỏ và rán chín trước khi ăn. Chả có mùi thơm ngậy nhưng không quá béo, ăn kèm với những miếng bánh thơm ngon quả thực là rất hợp.
• Nhiều người Tuyên Quang chia sẻ rằng, điều làm nên hương vị khác biệt và hấp dẫn của bánh cuốn Tuyên Quang chính là nước chấm. Theo chủ một cửa hàng bánh cuốn có thâm niên 20 năm, nước chấm phải là nước ninh xương. Nước sánh, đậm đà vị xương nhưng vẫn có cảm giác “dịu ngọt” của xương hầm khi nếm thử ở đầu lưỡi.
• Để tăng thêm vị ngon của nước chấm, người ta thường cho thêm hạt tiêu, ớt, chanh, hành khô chao mỡ và một chút lá mùi thái nhỏ. Tất cả tạo nên một bát nước chấm đặc biệt không lẫn vào đâu được.

Hiện tại, có rất nhiều quán bánh cuốn nổi tiếng ở Tuyên Quang. Tuy nhiên, những địa chỉ lâu năm thường được người địa phương và du khách ghé qua thưởng thức là: Bánh cuốn Minh “rạp” (gần rạp Tháng 8, TP Tuyên Quang), bánh cuốn bà Lìn gần đền Cảnh xanh, bánh cuốn Xã Tắc (TP Tuyên Quang), bánh cuốn Cầu Chả (Km số 5 Trung Môn, Yên Sơn), bánh cuốn Thảo (tổ 6 Phan Thiết)...

Bánh nếp nhân trứng kiến (còn gọi Péng Lăng Lay) là một món ăn phổ biến ngày xuân của các gia đình người Tày ở Tuyên Quang. Để được nếm thử món dân tộc “độc”, lạ này, du khách nên đến Tuyên Quang vào khoảng tháng 3, tháng 4 âm lịch, mùa người Tày thu hoạch trứng kiến đen.

Người Tày dùng trứng kiến để làm nhân bánh. Người ta xào trứng kiến cùng hành phi, rau thì là thái nhỏ và nêm chút muối để miếng bánh đậm vị, hấp dẫn hơn. Công đoạn này cũng phải hết sức khéo léo, chỉnh độ lửa vừa phải để trứng không bị vỡ, nát, chảy sữa. Ngoài thành phần quan trọng và khó kiếm nhất là trứng kiến để làm nhân, người ta dùng bột gạo nếp nương để làm vỏ bánh, sau đó dùng lá vả để gói bánh lại, hấp cách thủy chừng 40-45 phút là chín.

Tuy trứng kiến không độc, nhưng có thể gây phản ứng phụ với tùy người. Nếu lần đầu thưởng thức, bạn nên cẩn thận thử một miếng nhỏ, xem mình có bị dị ứng không. Không chỉ có giá trị dinh dưỡng cao, bánh nếp nhân trứng kiến của người Tày ở Tuyên Quang còn được ưa chuộng bởi hương vị vô cùng đặc biệt, độ dẻo thơm của nếp, mùi lá vả đặc trưng và vị trứng kiến bùi bùi, béo ngậy.

Gỏi cá vốn là một trong những món ăn được rất nhiều người yêu thích. Và đặc biệt khi đến với mảnh đất Tuyên Quang, du khách sẽ được thưởng thức món gỏi cá bỗng Sông Lô và dù chỉ thưởng thức một lần thôi cũng khó lòng mà quên được hương vị đặc biệt của nó.

Cá bỗng là một loại cá nuôi nhiều ở sông Lô. So với nhiều loại cá khác, cá bỗng chậm lớn hơn. Phải nuôi khoảng 1 năm thì cá mới có trọng lượng khoảng 0.5 cho đến 0.7kg, nuôi từ 3 cho đến 4 năm thì đạt trọng lượng khoảng 3- 4kg, nuôi từ 5 cho đến 7 năm thì đạt trọng lượng lên đến 5 – 7kg. Cá bỗng thịt rất chắc và đặc biệt là rất lành tính, ăn không hề có mùi tanh và có giá trị dinh dưỡng rất lớn vì vậy được sử dụng nhiều để chế biến món ăn.

Cá bỗng có thể chế biến thành rất nhiều món như nộm, gỏi, nướng hoặc là nấu canh chua, tuy nhiên món gỏi cá bỗng Sông Lô lại rất được ưa chuộng hơn cả. Có lẽ một phần là do cách chế biến món gỏi độc đáo của người dân Tuyên Quang. Với hương vị thơm bùi của thịt cá kết hợp cùng với gia vị mang đến một món ăn có đầy đủ vị chua, cay, mặn, ngọt và bất cứ ai một lần thưởc thức món ăn này cũng khó lòng mà quên đi hương vị đặc biệt của nó. Và đây cũng chính là một món ăn đặc sản mà du khách đến với Tuyên Quang đừng quên nếm thử.

• Để chế biến món gỏi cá bỗng Sông Lô thì trọng lượng cá phải đạt được từ 2.5kg cho đến 3kg với thời gian nuôi khoảng 1.5 – 2 năm, lúc này thịt cá chắc và làm gỏi thịt sẽ ngon và bùi hơn.
• Đầu tiên sẽ lọc lấy phần thịt cá và đem ngâm vào trong nước được chế biến từ quả tai chua. Và để cho phần thịt cá luôn có được màu trắng, trình bày lên đĩa cho thật đẹp mắt thì sẽ tiến hành cắt phần đuôi hay là phần gáy của cá bỗng để cho nó chảy hết máu, rồi đem rửa sạch cho ráo nước và ngâm vào trong nước quả tai chua.
• Điểm đặc biệt của món gỏi cá bỗng Sông Lô đó là không dùng thính gạo mà sẽ lấy nguyên phần xương cá rồi đem đi băm cho thật nhỏ, tiếp đến là rang vàng rồi lại tán cho thật mịn và đem trộn cùng với lạc rang đã được giã. Khi thưởng thức món gỏi cá bỗng sẽ ăn kèm cùng với các loại gia vị và các loại rau rừng như sung, sấu hoặc là vón vén…
• Nước chấm gỏi cá bỗng cũng là một yếu tố quan trọng tạo nên hương vị đậm đà của món gỏi. Bên cạnh những gia vị quen thuộc khi chế biến nước chấm như tỏi, ớt, tiêu, chanh, muối rang và hành khô đã được nướng chín thì không thể thiếu hạt xẻn hay hạt dổi khi thưởc thức món gỏi cá bỗng Sông Lô này.
• Không còn gì tuyệt vời hơn khi gắp lấy một miếng thịt cá bỗng trắng phau, rồi đem lăn qua thứ bột vừa vàng lại vừa mịn được làm hoàn toàn từ phần xương cá, rồi cho thêm vào một vài hạt lạc rang cuốn trong loại lá rau rừng, và cuối cùng là đem chấm trong thứ nước chấm có đủ vị chua, vị cay, vị ngọt và ngọt bùi. Lúc này thực khách sẽ cảm nhận được trọn vẹn hương vị của món gỏi cá, đó là vị mát của phần thịt, vị bùi từ xương cá được băm nhỏ kết hợp cùng với vị chua, vị cay của ớt, chanh cùng rau rừng góp phần tạo nên một hương vị rất khó quên.

Trong số các món đặc sản của Tuyên Quang, món gỏi cá bỗng Sông Lô rất nổi tiếng vì vậy cho nên nếu có cơ hội về với mảnh đất Tuyên Quang, nhất định đừng bỏ qua món ăn độc đáo này. Bởi với cách chế biến độc đáo có một không hai, không sử dụng thính gạo mà hoàn toàn từ chế biến từ cá giúp thực khách cảm nhận trọn vẹn hương vị thơm bùi của cá bỗng Sông Lô.

Củ ấu tẩu, hay còn gọi là ô đầu và phụ tử, mọc ở vùng núi cao với khí hậu lạnh. Theo y học, ấu tẩu có vị cay tê, tính nóng, giúp chữa bệnh. Đồng bào dân tộc ở vùng cao lâu nay sử dụng củ ấu tẩu để ngâm xoa bóp chân khi đau nhức, hoặc chữa cảm gió hiệu quả. Bát cháo ấu tẩu ban đầu chỉ là món cháo giải cảm, nhưng sau này, người dân thành phố đã biến nó thành một 'đặc sản' miền núi, hấp dẫn với hương vị lạ lùng.

Cháo có màu nâu đậm, vị bùi, béo, và thơm đặc biệt. Vị đắng của tam thất hòa quyện với ấu tẩu bùi, dẻo, kết hợp với ngọt ngào của nước xương ninh và thơm ngậy của trứng, tạo nên hương thơm và vị ngọt ngào độc đáo.

Cháo ấu tẩu phù hợp cho cả bốn mùa, nhưng chỉ được bán vào buổi tối. Theo truyền thống, cháo ấu tẩu có tác dụng tốt nhất khi ăn vào buổi tối, giúp ngủ sâu hơn. Đối với người dân ở thành phố vùng cao, cháo ấu tẩu là món ăn đêm phổ biến. Mỗi tối, khi nhà nhà bật đèn, hàng cháo ấu tẩu đều thu hút đông đảo khách hàng. Có thể là những người muốn bồi bổ xương cốt, những người đi chơi khuya, hay đơn giản là những người muốn thưởng thức hương vị đặc biệt của món cháo này.

Ngô nếp Soi Lâm có bắp nhỏ và lõi ngô đặc. Màu vàng tươi, hạt ngô rất dẻo và ngọt thanh, tạo nên hương vị đặc trưng khác biệt. Từng là vật phẩm cống vua, ngô Soi Lâm giữ vững danh tiếng và là điểm đến không thể bỏ qua khi đến Tuyên Quang.

Một số món ngon từ ngô nếp Soi Lâm:

• Ngô luộc
• Sữa ngô
• Ngô nướng mật ong
• Chè ngô