Buzz
“Trong những thời điểm khó khăn, khi sự sáng tạo rơi vào tình trạng đấu tranh, việc đọc sách đơn giản không đủ, điều này đã khiến việc nghiên cứu ngữ pháp và từ điển trở thành một cách tốt để tiêu diệt thời gian,” nhà thơ Elizabeth Barrett viết vào năm 1839. Chúng ta đã trải qua những ngày như thế. Trong thời hiện đại, điều mà Browning đã nói vẫn đúng, và điều này là hiển nhiên, hỏi bất cứ ai thích tra cứu Wikipedia hoặc Urban Dictionary thì họ sẽ biết. Những gì cô ấy viết nghe có vẻ lỗi thời đơn giản bởi vì những người sống trong thế kỷ này luôn có cách để phân tán suy nghĩ. Ví dụ như việc đánh máy, tra cứu Google, hoặc lái xe, sự phân tâm giờ đây đã trở thành một kỹ năng mà tất cả chúng ta đều giỏi.”
Mặc dù vậy, bất kể lĩnh vực chuyên môn của chúng ta, sự phân tâm vẫn là một điều khó hiểu. Không dễ dàng để định nghĩa nó, sự phân tâm có thể do yếu tố chủ quan hoặc khách quan, có thể là thói quen hoặc do bản chất của chúng ta, có thể làm phiền hoặc dễ chịu. Sự phân tâm được định hình bởi nhiều yếu tố. Sếp có thể nhìn thấy một nhân viên lơ đãng, trong khi nhân viên đó có thể thấy sếp là người khó tính.
Sự Lơ Đãng Đôi Khi Cũng Có Ích: Bác Sĩ Nha Khoa Của Tôi, Người Từng Là Huấn Luyện Viên Trượt Tuyết, Nói Rằng Người Mới Bắt Đầu Học Sẽ Tiến Bộ Tốt Hơn Nếu Giáo Viên Tạo Sự Phân Tâm Bằng Cách Nói Chuyện Để Họ Quên Rằng Họ Đang Trượt Trên Dốc Núi. (Anh Ấy Cũng Là Chuyên Gia Phân Tâm Trong Công Việc Hiện Tại Của Mình, Lần Cuối Khi Anh Ấy Đánh Bóng Răng Cho Tôi, Anh Ấy Đã Ngân Ngấn Hết Bài “You Make Loving Fun”, Trình Bày Phần Solo Guitar). Tóm Lại, Kinh Nghiệm Về Sự Phân Tâm Trong Thời Đại Xao Lạc Thì Mỗi Người Mỗi Khác. Khó Có Thể Phổ Biến Một Vấn Đề Luôn Thay Đổi Và Đa Dạng Như Vậy.
Sự Phân Tâm Ngày Càng Nhiều: Có Hai Giả Thuyết Lớn Giải Thích Sự Việc Này. Nguyên Nhân Đầu Tiên Có Tính Chất Duy Vật: Nó Biện Luận Rằng Xã Hội Tiến Bộ Với Công Nghệ Cao Dễ Dàng Khiến Chúng Ta Bị Phân Tâm. Vào Năm 1903, Trong Bài Luận “Xã Hội Tiến Bộ Và Sức Khỏe Tinh Thần” Của Nhà Xã Hội Học Georg Simmel, Ông Nói Rằng Trong Một Xã Hội Được Vận Hành Bởi Công Nghệ, “Những Tác Động, Sở Thích Cá Nhân, Mối Bận Tâm Về Giá Trị Thời Gian Và Sự Nổi Tiếng Biến Cuộc Sống Thành Một Dòng Chảy, Nơi Mà Mỗi Cá Nhân Chẳng Cần Phải Cố Gắng Nhiều Để Giúp Cuộc Sống Diễn Ra.” (Trong Khi Ở Nông Thôn, Bạn Phải Tự Tìm Kiếm Niềm Vui). Vì Vậy, Một Cách Để Giải Thích Sự Bùng Nổ Của Việc Phân Tâm Chính Là Bàn Luận Về Tầm Ảnh Hưởng Của Cuộc Sống Thành Thị, Nguyên Nhân Không Chỉ Do Thế Giới Đang Trở Nên Đô Thị Hơn, Mà Còn Do Công Nghệ Điện Tử Tối Tân Giúp Chúng Ta Trải Nghiệm Cuộc Sống Kỹ Thuật Số Mọi Lúc Mọi Nơi.
Giả thuyết thứ hai cho rằng tâm trí không yên là nguyên nhân của sự phân tán. Nghệ sĩ hài Louis C.K. thể hiện quan điểm này khi cho rằng mọi người luôn dính vào điện thoại vì họ không muốn và không thể ở một mình, điều này cũng được David Foster Wallace ủng hộ.
Thuyết tâm trí đã tồn tại trước thuyết vật chất từ rất lâu. Nietzsche và Pascal từng biện luận về ý kiến này, và trong nhiều trường hợp, thuyết vật chất có vẻ hợp lý hơn.
Nếu công nghệ góp phần làm tăng sự phân tán, thì cũng có khả năng giải quyết vấn đề này. Tuy nhiên, nếu thuyết tâm trí là đúng, sẽ rất khó để thay đổi. Cả hai quan điểm có thể tương trợ lẫn nhau, với sự kích thích có thể gây ra cảm giác chán chường hoặc ngược lại.
Matthew Crawford đã giải thích một phiên bản của quan điểm hai góc nhìn trên trong cuốn sách mới của ông. Crawford cho rằng sự thiếu tập trung ngày càng tăng là kết quả của sự thay đổi công nghệ và trách nhiệm tinh thần của con người.
Crawford lý luận rằng sự phân tâm ngày càng tăng là kết quả của thay đổi công nghệ và trách nhiệm tinh thần trong nền văn minh con người. Từ thời kì Khai Sáng, xã hội Châu Âu đã chú trọng đến ý nghĩa của tự do trong mọi khía cạnh cuộc sống.
Rất tiếc, chúng ta đã đi quá xa. Hiện nay, chúng ta đang bị ám ảnh bởi ý tưởng về tự do, coi những thứ như bộ phim, cuộc trò chuyện, hoặc việc đi dạo ngắn như những cái nhà tù. Phân tâm không chỉ là cách khẳng định quyền tự trị, mà còn là sự tự do ngoài tầm kiểm soát. Công nghệ, như điện thoại thông minh chẳng hạn, đã trở thành công cụ để khẳng định tự do của chúng ta.
Cách chúng ta nói về sự phân tâm thường tự biện hộ cho bản thân, biến ta thành nạn nhân của quyết định của mình. Nhưng theo Crawford, cách này không phản ánh đúng bản chất của vấn đề.
Chúng ta không chỉ tự chọn cách phân tâm, mà còn thỏa mãn khi được tự do và chủ động trong việc làm điều đó.
Quyết định có thể mang lại niềm vui và sự mãn nguyện khi ta được tự do hành động theo ý mình. Sự phân tâm có sức hấp dẫn bởi tính chủ động và nổi loạn của nó.
Tuy vậy, không phải mọi sự phân tâm đều do bản thân tạo ra, bởi thế giới xung quanh đang bùng nổ với quảng cáo khắp nơi. Điều này đã biến sự phân tâm thành cuộc đua giữa lực ảnh hưởng từ doanh nghiệp và ý chí cá nhân. Crawford chỉ ra rằng, các công ty công nghệ đang tham gia cuộc đua cùng các công ty quảng cáo và marketing.
Nếu bạn tắt điện thoại khi ở rạp chiếu, bạn sẽ phải xem một loạt quảng cáo. Nhưng nếu có Apple Watch, bạn vẫn có thể tự do lướt xem danh sách hoặc xem số bước chân bạn đã đi trong lúc chờ đợi.
Công nghệ hiện đại được thiết kế để đảm bảo quyền tự do tự trị. Khi bạn lướt Twitter trên máy tính bảng và xem Game of Thrones, bạn đang tận dụng lợi thế của công nghệ tự chủ.
Công nghệ hiện nay giống như một cái casino, bạn đang chơi với sự phân tâm và tự do của mình như một tay cờ bạc. Tuy nhiên, tự do này thực ra chỉ là sự phân tán tư tưởng.
Crawford không đề xuất giải pháp quyết liệt, ông nhấn mạnh về sức mạnh của tư duy mạnh mẽ, độc lập trong công việc.
Những người làm việc đòi hỏi sự tập trung như đầu bếp, vận động viên luôn nỗ lực hòa nhập với thế giới đầy áp lực, với những rào cản họ phải đối mặt.
Những người lao động đam mê không hoàn toàn tự chủ, họ bị cuốn vào guồng quay của cuộc sống thực tế. Họ cảm nhận sức mạnh của mình tăng lên khi gặp khó khăn, trong khi hạnh phúc ngày càng hiếm hoi trong môi trường công nghệ tầm thường.
Cuốn sách The World Beyond Your Head mang lại nhiều kiến thức hữu ích và thuyết phục, nhưng cũng gặp một số vấn đề nhỏ. Crawford cho rằng sự phân tâm là nguyên nhân chính của cuộc sống hiện đại, nhưng quá mức phát triển kĩ năng con người có thể không cần thiết.
Nhiều học giả nhấn mạnh về tình trạng phân tâm, xem đây như một vấn đề đáng lo ngại và thường xuyên. Maggie Jackson, trong cuốn Distracted: The Erosion of Attention and the Coming Dark Age, cũng chia sẻ quan điểm này.
Sự phân tâm được nhìn nhận đáng sợ bởi học giả, đặc biệt là những người viết lách. Crawford, trước khi viết Shop Class as Soulcraft, đã có bằng tiến sĩ tâm lý học và hiểu rõ sự đáng sợ của sự phân tâm, đặc biệt là đối với sinh viên cao học.
Sự phân tâm được coi là đáng sợ vì giá trị to lớn mà ta đặt vào sự chú ý.
Trong thế giới ngày nay, sự chú ý là điều được đánh giá cao nhất. Chúng ta cảm nhận giá trị của sự tập trung thông qua những thành tựu, mối quan hệ, lời hứa và kĩ năng đã rèn luyện.
Cuộc sống ngày nay quay quanh sự chú ý và có vẻ hướng tới một cuộc sống tập trung hơn. Khủng hoảng phân tâm thường bắt nguồn từ khủng hoảng tập trung, khiến cho sự phân tâm ngày càng trở nên phức tạp hơn.
Sự chú ý được xem là một di sản quý báu từ Thời Kì Khai Sáng, tuy nhiên việc nhận thức về bản thân cũng đồng nghĩa với việc chúng ta phải đối mặt với sự xao nhãng và giây phút vô nghĩa trong cuộc sống.
Tâm trí đôi khi trở thành một mớ bòng bong những hình ảnh, cảm nhận, âm thanh và kỷ niệm, gây xao lãng và không đồng nhất. Cách giải quyết là tập trung và thay thế sự phân tâm bằng sự chú ý đúng đắn.
Đối diện với sự phân tâm liên tục, bạn có thể cố gắng trở thành một người tốt hơn bằng cách tập trung và không để bị xao lãng. Hoặc bạn có thể thử tưởng tượng lại bản chất thật sự của mình, ngay cả khi đang gặp phải sự phân tâm.
Freud và những người theo chủ nghĩa siêu thực đã nghiên cứu về sự lộn xộn của tâm trí và sử dụng nó để tạo ra nghệ thuật. Một số triết gia cho rằng bản chất tâm thức không nhất quán như ta nghĩ. Ví dụ như James Joyce trong Ulysses đã mô tả những nhân vật với tâm trí luôn phân tâm nhưng không cảm thấy có lỗi về điều đó.
Leopold Bloom trong Ulysses không xem hạnh phúc là sự mạnh mẽ mà là những khoảnh khắc giản đơn, như khi anh chia sẻ miếng bánh với vợ. Cuốn sách này cũng thể hiện rằng tâm trí tập trung, chín chắn chỉ là một phần nhỏ của tâm thức con người.
Đôi khi chúng ta đã đánh giá thiếu về sự quan trọng của sự phân tâm. Sự lơ đãng không phải lúc nào cũng xấu, đôi khi nó mang lại những trải nghiệm tốt hơn so với việc tập trung vào công việc.
Nếu Ulysses được viết trong thời đại hiện nay, Bloom có thể xem điện thoại thường xuyên, nhưng có thể anh sẽ không tìm thấy điều gì mới mẻ hơn những ý tưởng trong tâm trí. Chúng ta nên chấp nhận sự lơ đãng và không luôn cố gắng kiểm soát mọi thứ.
Mytour (Đọc Trạm)
Tham khảo: Bookaholic
Đọc thêm New Yorker
