Tinh dịch đồ là xét nghiệm đơn giản thường được áp dụng để đánh giá chức năng sinh sản ở nam giới, đặc biệt quan trọng đối với những cặp vợ chồng gặp khó khăn trong quá trình thụ thai.

Bài viết được chuyên gia IVF, Trần Huệ Trân, tư vấn - Trung tâm Hỗ trợ Sinh sản - Bệnh viện Quốc tế Mytour Times City

Tinh dịch đồ (hoặc phân tích tinh dịch) là một xét nghiệm về tinh dịch mới được xuất tinh, thường được thu thập thông qua phương pháp tự kích thích bằng tay (thủ dâm). Đây là một phần quan trọng và đơn giản của các xét nghiệm dành cho nam giới.

Quá trình kiểm tra tinh dịch giúp xác định sự có mặt và chất lượng của tinh trùng, đồng thời đánh giá số lượng, hình dạng và chuyển động của chúng dưới kính hiển vi.

Ý nghĩa của Xét nghiệm tinh dịch đồ là gì?

• Sự ly giải và độ nhớt của tinh dịch.
• Thể tích tinh dịch.
• Số lượng tinh trùng.
• Khả năng di động của tinh trùng.
• Hình dạng của tinh trùng (hình thái).
• Tỷ lệ tinh trùng sống, độ pH, và lượng bạch cầu trong tinh dịch.

Bệnh nhân sẽ nhận một lọ sạch, không khuẩn để lấy mẫu. Sau đó, bệnh nhân tự thực hiện việc lấy tinh dịch bằng cách thủ dâm và đưa toàn bộ mẫu vào lọ đã chuẩn bị, không sử dụng tinh dịch từ bao cao su thông thường (có chất bôi trơn, chất diệt tinh trùng). Trong trường hợp người chồng không thể thủ dâm, có thể sử dụng bao cao su chuyên dụng để quan hệ (không chất bôi trơn, không chất diệt tinh trùng). Trước khi lấy mẫu, bác sĩ sẽ yêu cầu không quan hệ tình dục trong một khoảng thời gian nhất định, thường ít nhất 48 giờ (2 ngày).

Thời gian kiêng cử quan hệ tình dục có thể thay đổi, nhưng không quá 7 ngày tính từ lần quan hệ cuối cùng. Trong trường hợp không thể lấy mẫu tại phòng xét nghiệm, có thể lấy tại nhà hoặc nơi khác. Tuy nhiên, mẫu phải được bảo quản ở nhiệt độ khoảng 20-37oC và chuyển ngay đến phòng xét nghiệm trong vòng 1 giờ từ lúc xuất tinh.

Sự ly giải và độ nhớt

Tinh dịch sau khi xuất tinh sẽ tự hóa lỏng ở 37oC, hiện tượng này được gọi là sự ly giải. Thời gian ly giải kéo dài hoặc không ly giải có thể do sự không bình thường của tuyến tiền liệt. Thời gian ly giải bình thường là khoảng 15 phút.

Độ nhớt, còn gọi là độ đặc. Tinh dịch có độ nhớt cao sẽ gây khó khăn cho việc đánh giá tỷ lệ di động và mật độ tinh trùng.

Thể tích tinh dịch

Tinh dịch bao gồm tinh trùng và tinh tương. Phần lớn tinh dịch được sản xuất bởi túi tinh và tuyến tiền liệt. Phần còn lại đến từ tinh hoàn, mào tinh và tuyến hành niệu đạo. Việc đo lường thể tích tinh dịch xuất tinh được xem như một phần của xét nghiệm tinh dịch. Nam giới thường xuất tinh khoảng 2-5 ml tinh dịch.

Số lượng tinh trùng

Còn được gọi là mật độ tinh trùng. Việc đếm số lượng tinh trùng trong một đơn vị thể tích tinh dịch xuất tinh là một phần của phân tích tinh dịch. Mật độ tinh trùng là số lượng tinh trùng trong 1 ml tinh dịch.

Tính di động của tinh trùng

Khả năng bơi lội tự nhiên của tinh trùng. Số lượng tinh trùng di động so với số lượng tinh trùng không di động được ghi nhận theo tỷ lệ phần trăm của tổng số tinh trùng.

Hình thái tinh trùng

Tinh trùng được xác định là có hình dạng bình thường khi đầu, cổ, phần giữa và đuôi đều bình thường. Đầu tinh trùng bình thường là đầu hình bầu dục với đường nét rõ ràng, cực đầu chiếm 40-70% thể tích vùng đầu, không có không bào. Phần giữa được xem là bình thường khi thon, gắn thẳng với trục đầu. Phần đuôi phải thẳng, đều, thon hơn phần giữa, không cuộn, dài gấp 10 lần chiều dài đầu. Tất cả tinh trùng không đúng như mô tả trên được coi là tinh trùng bất thường.

Độ pH của tinh dịch

Đo độ pH để xác định tính axit hoặc kiềm của tinh dịch. Thông thường, tinh dịch có tính kiềm. Nếu tinh dịch trở nên axit do tắc nghẽn ống dẫn tinh hoặc bất thường ống dẫn tinh/túi tinh.

Tế bào lạ

Tinh dịch đôi khi chứa tế bào không phải tinh trùng, một số loại có liên quan đến các vấn đề sức khỏe. Các tế bào lạ, còn được gọi là tế bào tròn, bao gồm tế bào biểu mô, bạch cầu, tinh trùng non và đôi khi là hồng cầu. Đánh giá kháng thể chống tinh trùng trong tinh dịch

Đây là xét nghiệm quan trọng, thường được thực hiện tại các phòng thí nghiệm chuyên nghiệp sử dụng phương pháp được tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận. Kháng thể chống tinh trùng có thể xuất hiện ở một số nam giới khi hệ thống miễn dịch nhận diện tinh trùng của chính mình là tác nhân lạ và sản xuất kháng thể chống lại chúng. Kháng thể gắn vào tinh trùng làm giảm chuyển động của chúng, tạo cụm, làm cho chúng khó di chuyển qua nhầy cổ tử cung. Ngoài ra, trong quá trình thụ tinh, tinh trùng và trứng nhận ra nhau thông qua chất trên bề mặt (thụ thể). Nếu kháng thể bám vào tinh trùng, chúng sẽ phủ kín các thụ thể và ngăn chặn tinh trùng kết hợp với trứng.

Theo tiêu chuẩn WHO 2010, tình trạng tinh dịch bình thường có những giá trị tối thiểu sau:

• Thời gian giải tỏa: Sau khoảng 15 phút từ khi xuất tinh, tinh dịch sẽ hoàn toàn giải tỏa. Nếu sau 60 phút mà tinh dịch vẫn không giải tỏa, đó là dấu hiệu của vấn đề sức khỏe.
• pH của tinh dịch: ≥ 7,2
• Thể tích tinh dịch mỗi lần xuất tinh: Từ 1,5 ml trở lên.
• Tổng số tinh trùng: ≥ 39 triệu.
• Mật độ tinh trùng: ≥15 triệu
• Tính di động: ≥ 40% tinh trùng phải di động hoặc ≥ 32% tinh trùng di động tiến tới.
• Hình dạng bình thường: ≥ 4% tinh trùng có hình dạng bình thường.
• Tỉ lệ tinh trùng sống: ≥ 58% tinh trùng sống trở lên
• Tế bào lạ: Ngoài tinh trùng, tinh dịch cũng chứa một số tế bào khác. Mật độ của chúng nên không vượt quá 1 triệu tế bào/ml.

Nếu kết quả xét nghiệm tình trạng tinh dịch bình thường, bạn có thể yên tâm. Trong trường hợp kết quả không bình thường, bạn cần thực hiện xét nghiệm thêm 2-3 lần trong vòng 2-3 tháng để xác nhận vấn đề có ổn định hay không.

Lưu ý rằng tình dịch của mỗi người có thể cho kết quả không đồng đều trong các đợt xét nghiệm khác nhau. Do đó, chỉ xét nghiệm tinh dịch một lần không mang ý nghĩa lớn. Bác sĩ thường yêu cầu kiểm tra hai hoặc ba mẫu trong khoảng 1-3 tuần để đánh giá mức độ khả năng sinh sản.

Kết quả đo lường tất cả các yếu tố của tinh dịch mang lại thông tin hữu ích về khả năng sinh sản. Số lượng tinh trùng thấp không nhất thiết có nghĩa là khả năng thụ thai kém. Một số người có số lượng tinh trùng thấp nhưng vẫn có khả năng thụ thai với tinh trùng di động và hình dạng bình thường.