Khắc kỷ không phải là khắc khổ

Chào bạn,

Dạo gần đây, tại sao bạn lại quan tâm đến chủ nghĩa khắc kỷ đến như vậy? Liệu khắc kỷ có phải là việc phải chịu đựng khổ đau không? Anh nghĩ đó chỉ là một phần nhỏ, không đáng kể.

Có lẽ nếu không có đại dịch Covid-19, hiện giờ anh vẫn chưa biết gì về khái niệm khắc kỷ. Nhưng sự kiện đã xảy ra và khiến cho nhiều người, trong đó có anh, cảm thấy bối rối và vô lực.

Chúng ta phải làm thế nào để đối mặt với một kẻ địch vô hình nhưng có khả năng gây rối loạn cuộc sống của hàng tỉ người trên toàn cầu? Làm thế nào để sống một cách “bình thường nhất có thể” trong thời kỳ giãn cách xã hội, khi chúng ta cảm thấy thiếu giao tiếp giữa con người và con người một cách trầm trọng? Chủ nghĩa khắc kỷ đã mang lại cho tôi câu trả lời cho những câu hỏi khó đoán đó.

Khác với nhiều triết gia nổi tiếng khác, cha đẻ của chủ nghĩa khắc kỷ không phải là một học giả mà là một thương nhân. Zeno xứ Citium là một thương nhân kinh doanh thuốc nhuộm vải và trong một chuyến hành trình trên biển Địa Trung Hải, con tàu chở đầy thuốc nhuộm màu tím đắt giá của ông đã gặp nạn. Zeno may mắn sống sót nhưng mất hết tài sản của mình.

Em có thể tưởng tượng được cảm giác đau đớn và thất vọng mà ông ấy đã trải qua lúc đó không? Tất cả đã tan thành hư vô chỉ vì sự tồn tại không thể kiểm soát của tự nhiên. Chính tình huống khó khăn đó đã khiến Zeno tìm đến triết học để chữa lành cho bản thân. Và theo cách nào đó, ông không chỉ tự chữa lành mình mà còn sáng lập ra trường phái Khắc kỷ như một “thuốc bổ” giúp chữa trị cho những người kém may mắn khác nữa. Thật kỳ diệu, phải không?

Nhưng nếu người Hy Lạp đã góp phần vào việc sáng lập chủ nghĩa khắc kỷ, thì các thế hệ triết gia La Mã sau đó mới thực sự hoàn thiện và nổi tiếng hơn.

Những thông tin mà chúng ta biết về chủ nghĩa khắc kỷ ở thời điểm này chủ yếu dựa trên ghi chép và bài giảng của những triết gia thông thái như Epictetus, Nghị sĩ Seneca và Hoàng đế Marcus Aurelius - một trong những người lãnh đạo tài ba nhất trong lịch sử La Mã cổ đại.

Anh sẽ đưa ra một ví dụ cụ thể để em thấy mọi thứ không quá trừu tượng. Giả sử mình đang trong một mối quan hệ và người kia quyết định chia tay. Thông thường, mọi người sẽ đau buồn, không chỉ vì mất mát mà còn vì cảm giác bị phản bội hoặc tự ti. Liệu người ấy rời bỏ vì mình đã đối xử không tốt hay mình không đủ giàu có?

Ngược lại, có những người vượt qua nỗi đau này rất nhanh bởi họ nhận ra rằng việc chia tay mang lại cơ hội để tìm kiếm một người phù hợp hơn. Vì thế, chia tay không phải là điều không may mắn mà là một cơ hội mới. Cùng một sự việc nhưng lại có hai cách diễn giải và hậu quả khác nhau!

Điểm chính của triết lý khắc kỷ là trong cuộc sống luôn có những điều chúng ta không thể kiểm soát. Để tìm hạnh phúc và bình yên, ta cần rèn luyện trí óc và học cách phớt lờ những điều không thể kiểm soát. Khi không còn lo lắng về những điều không thể thay đổi, ta sẽ dễ dàng đối mặt với mọi thất vọng và tai họa.