Khám phá 13 điều bí ẩn về cà phê và ảnh hưởng đến sức khỏe

Dành cho những người mới bắt đầu khám phá thế giới của cà phê, việc tìm hiểu thông tin trên Internet có thể làm bạn choáng ngợp bởi sự đa dạng của các quan điểm. Qua hàng trăm năm phát triển và pha chế cà phê, vẫn còn rất nhiều điều về hạt cà phê mà con người chưa khám phá.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ đàm phán về 13 vấn đề gây tranh cãi xoay quanh cà phê, với sự tập trung vào các khía cạnh liên quan đến sức khỏe. Tất cả thông tin được tổng hợp từ hai chuyên gia tiêu hóa hàng đầu: Sophie Balzora (từ NYU Grossman School of Medicine) và Ugo Iroku (từ Mount Sinai Hospital).

1. Caffeine có gây hại cho sức khỏe?

Nói chung, caffeine - chất kích thích nổi tiếng trong cà phê hoặc trà - là một người bạn đáng tin cậy của sức khỏe.

Tuy nhiên, đừng nghĩ rằng bạn có thể thỏa mái uống caffeine mà không lo lắng về các tác động phụ. Như thịt bò, trứng, sữa... đều là thực phẩm dinh dưỡng, nhưng chắc chắn sẽ khiến cơ thể 'phản đối' khi tiêu thụ quá mức.

Người lớn khỏe mạnh được khuyến cáo chỉ nên tiêu thụ caffeine dưới 400mg/ngày - điều này là lý tưởng nhất.

(Hình ảnh: Kaylah Matthews)

Theo bác sĩ Iroku, những tin đồn về caffeine gây loãng xương chỉ là tin đồn vô căn cứ, vì khả năng xảy ra là rất hiếm: Bạn cần phải tiêu thụ hơn 700mg caffeine/ngày mới có khả năng gây ra tình trạng này.

Ngược lại, cà phê mang lại nhiều lợi ích khi sử dụng một cách khoa học, đặc biệt là nhờ vào tác dụng chống viêm và chống lão hóa của caffeine. Trong số đó, điều quan trọng nhất là khả năng giảm nguy cơ mắc ung thư, ngăn chặn đột quỵ, kiểm soát tiểu đường, và cải thiện tâm lý...

Đọc thêm về 10 tác động tiêu cực của cà phê khi sử dụng quá liều TẠI ĐÂY.

2. Caffeine có thể giúp bạn tỉnh táo mà không cần phải ngủ?

Lời nhận xét trước đúng một nửa, nhưng nửa sau thì SAI!

Caffeine giúp bạn tỉnh táo - đúng - nhưng không có thứ thuốc nào có thể hoàn toàn thay thế giấc ngủ. Muộn hay sớm, bạn sẽ phải bù giấc ngủ để đảm bảo cơ thể được thư giãn đầy đủ.

Tác động của caffeine có thể coi là một hiệu ứng đánh lừa hệ thần kinh, khiến bạn cảm thấy tỉnh táo và hăng hái hơn. Tuy nhiên, thực tế là bạn không nhận được thêm năng lượng dinh dưỡng nào.

Khi vào cơ thể, caffeine ức chế adenosine - một chất dẫn truyền thần kinh trong não có tác dụng làm cho bạn mệt và buồn ngủ, gửi tín hiệu cho cơ thể nghỉ ngơi. Do đó, việc uống cà phê khiến bạn không nhận được tín hiệu từ adenosine, luôn cảm thấy tỉnh táo và tràn đầy năng lượng.

Khi tác dụng của caffeine tan biến, cảm giác buồn ngủ và mệt mỏi sẽ tích tụ, quay trở lại mạnh mẽ hơn nhiều lần, buộc bạn phải ngủ bù. Ngoài ra, chất lượng và thời lượng giấc ngủ trong những ngày tiếp theo cũng không đều đặn và thoải mái như trước, vì vậy hãy hạn chế sử dụng cà phê để không làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn.

3. Cà phê decaf có phải không chứa caffeine?

Cà phê decaf được sản xuất bằng cách loại bỏ hoặc giảm lượng caffeine, nhưng không hoàn toàn loại bỏ. Vì vậy, một lượng rất nhỏ caffeine vẫn tồn tại trong cà phê decaf.

Theo hướng dẫn chính thức từ FDA (Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ), cà phê decaf phải đảm bảo loại bỏ ít nhất 97% caffeine. Bác sĩ Iroku thừa nhận rằng cà phê decaf mang lại sự an tâm khi uống cà phê, không lo sợ cơ thể bị kích thích quá nhiều bởi caffeine.

Ông cũng đề xuất rằng, ngay cả khi bạn có vấn đề với dạ dày nhạy cảm, hãy tiếp tục tiêu thụ một ít caffeine (như trong cà phê decaf) thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn. Lý do là vì caffeine cũng có tác động tích cực lên hoạt động tiêu hóa, miễn là bạn tiêu thụ ở mức độ hợp lý.

4. Uống nhiều cà phê có làm bạn ngắn lên không?

Hoàn toàn sai! “Cà phê không ảnh hưởng đến sự phát triển xương hay chiều cao của bạn,” bác sĩ Balzora nhấn mạnh.

Thường thì, cà phê được tiêu thụ chủ yếu bởi người trưởng thành. Tuy nhiên, hệ xương phát triển mạnh mẽ ở độ tuổi thanh thiếu niên và dừng lại khi đạt đến đầu những năm 20 tuổi.

Có một số thanh niên uống cà phê từ khi còn trẻ, hoặc nhận caffeine qua các loại đồ uống khác, nhưng lượng trung bình chỉ khoảng 80mg/người/ngày. Tuy nhiên, để gây ảnh hưởng xấu đến mật độ xương, con số đó cần phải vượt qua 700mg/ngày (như đã đề cập ở đầu bài viết).

Để mọi người có cái nhìn toàn diện hơn, Balzora cũng chia sẻ 4 yếu tố phổ biến nhất ảnh hưởng đến sự phát triển xương và chiều cao:

Trong đó, gen di truyền là yếu tố quyết định lớn nhất đối với chiều cao của bạn.

5. Caffeine trong nước ngọt/soda/nước tăng lực ít hơn nhiều so với caffeine trong cà phê?

Không phải hoàn toàn chính xác, vì lượng caffeine trong các đồ uống dịch vụ và giải khát thường biến động lớn, phụ thuộc vào phiên bản và mục đích sản xuất của từng thương hiệu.

Có loại nước ngọt nhẹ chứa ít caffeine, nhưng cũng có những lon nước tăng lực với hàm lượng caffeine cao đáng kể so với cà phê trung bình. Để biết thông tin chính xác, bạn cần kiểm tra bao bì và thông tin trên mỗi sản phẩm.

Bác sĩ Iroku cũng cung cấp một bảng thống kê về lượng caffeine thường có trong các đồ uống phổ biến, giúp bạn hiểu rõ hơn về mức độ tương quan giữa chúng:

(Hình ảnh: Science Insider YouTube)

6. Caffeine có thể giúp thải độc cho cơ thể không?

Quá sai lầm!

Nhiều người hiểu lầm về khái niệm “detox” (tức là “thải độc” trong tiếng Anh).

Khi một chất hoặc thực phẩm được quảng cáo có tác dụng detox, điều đó không có nghĩa là bạn có thể ăn uống không lành mạnh, sau đó dùng món “detox” để làm cho cơ thể trở nên khoẻ mạnh như trước. Còn nhiều yếu tố phức tạp khác liên quan, đặc biệt là đối với hệ tiêu hóa và bài tiết.

Trước hết, caffeine trong cà phê không có khả năng thực sự detox như nhiều người hy vọng. Bác sĩ Iroku và Balzora đồng lòng rằng lựa chọn tốt nhất cho sự an toàn và tối ưu là NƯỚC LỌC, kết hợp với hệ cơ quan bài tiết khỏe mạnh bao gồm đường ruột, gan và thận.

7. Caffeine có làm cơ thể mất nước không?

Trước đây, mình đã nói về những lý do khiến bạn cảm thấy mệt mỏi khi uống cà phê, một trong đó là việc mất nước. Tuy nhiên, theo bác sĩ Iroku, tác động của caffeine không đến mức đáng kể để được xem là một nguyên nhân gây mất nước.

Cụ thể, caffeine có tác dụng kích thích tiểu tiện ở mức độ nhẹ. Uống khoảng 300mg caffeine sẽ khiến bạn có cảm giác muốn đi tiểu nhanh hơn, nhưng tốc độ đẩy nhanh đó không phải là đáng kể.

Hơn nữa, hầu hết các phương thức tiêu thụ caffeine thường đi kèm với việc sử dụng nhiều nước trong quá trình pha và chế biến. Vì vậy, sự chênh lệch tổng cộng giữa lượng nước hấp thụ và lượng nước bài tiết nhanh chóng cũng không là một vấn đề đáng lo ngại.

(Hình ảnh: Matt Hoffman)

Đối với sự khát nước sau khi uống cà phê, bác sĩ Balzora cũng cho rằng đó chủ yếu không phải là do caffeine, mà là do các phụ gia trong cà phê – đặc biệt là đường – hoặc do cơ thể bạn có thể đã trải qua tình trạng thiếu nước từ trước.

8. Caffeine có tác dụng gây nghiện không?

“Caffeine không phải là chất gây nghiện,” theo lời bác sĩ Iroku.

Tình trạng gây nghiện thường được phân loại thành 2 loại: (1) Nghiện chất kích thích; (2) Nghiện hành vi – và nhiều quan điểm cho rằng caffeine thuộc loại 1.

Để kiểm tra xem caffeine có thực sự nằm trong danh mục đó hay không, hãy xem qua danh sách các triệu chứng thường thấy ở người nghiện chất kích thích, tổng hợp bởi Healthline:

Bác sĩ Iroku không phủ nhận rằng nhiều người có thói quen nạp caffeine hàng ngày và khó cai, nhưng tác động của caffeine và sự lệ thuộc của người dùng chưa đủ lớn để coi đó là chất gây nghiện.

Nếu bạn thường xuyên uống cà phê và đột ngột dừng lại, bạn có thể cảm thấy lạ lẫm và hồi hộp trong 1-2 ngày đầu, đôi khi kéo dài khoảng 1 tuần. Tuy nhiên, hiệu ứng đó giảm rất nhanh, cuối cùng bạn sẽ trở lại cuộc sống hàng ngày mà không cần cà phê – không phải vật vã vì thiếu caffeine.

9. Uống nhiều hơn 1 cốc cà phê mỗi ngày có hại cho sức khỏe không?

Tuyên bố này chưa đầy đủ, chủ yếu là do không làm rõ “1 cốc cà phê” là gì và có thành phần gì.

Thông tin cơ bản vẫn là: 400mg/ngày là giới hạn an toàn về lượng caffeine cho người trưởng thành. Do đó, để biết số lượng cốc cà phê an toàn mỗi ngày, cần xác định thể tích của cốc và thành phần hoặc cách pha chế cà phê.

Hơn nữa, những người có tình trạng sức khỏe đặc biệt như tiền sử bệnh tim, thiếu ngủ, tiêu chảy, phụ nữ có thai hoặc thanh thiếu niên chưa đủ tuổi trưởng thành cần hạn chế nạp caffeine, không nên áp dụng mức 400mg/ngày như trên.

10. Uống cà phê vào buổi tối chắc chắn sẽ khiến bạn mất ngủ?

Ngược lại với niềm tin của nhiều người, bác sĩ Balzora hoàn toàn phủ nhận lời tuyên bố này.

Cà phê có thể khiến bạn mất ngủ nếu uống vào cuối ngày – đúng. Nhưng khẳng định rằng cà phê CHẮC CHẮN khiến bạn mất ngủ không phải là đúng!

Hình: Stas Knop

Đầu tiên, tác động của caffeine còn phụ thuộc vào cơ địa và tốc độ trao đổi chất của mỗi người, điều này chặt chẽ liên quan đến gen di truyền. Bác sĩ Balzora thậm chí cũng xác nhận bản thân là loại người có thể uống cà phê vào tối mà vẫn ngủ ngon.

Tiếp theo, ảnh hưởng của việc uống cà phê vào cuối ngày cũng phụ thuộc vào độ tuổi và lượng caffeine tiêu thụ. Một tách cà phê decaf chẳng tạo ra nhiều vấn đề như bạn nghĩ.

Dù có cơ địa mạnh mẽ với caffeine và không gặp khó khăn khi ngủ sau khi uống cà phê muộn, bác sĩ Iroku cũng cảnh báo rằng không nên lạc quan quá mức và không nên lạm dụng caffeine.

Thường, caffeine cần khoảng 5 giờ để loại bỏ 50% lượng ban đầu khỏi cơ thể. Mặc dù không tạo ra vấn đề giấc ngủ, nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của bạn, làm giảm thời lượng ngủ hoặc làm mất giấc ngủ sâu.

12. Caffeine có thể gây rối loạn nhịp tim?

Quan điểm này bị bác sĩ Iroku phản đối dựa trên các nghiên cứu khoa học mới nhất. Iroku cho biết đây là một vấn đề đang được nghiên cứu mạnh mẽ và thu hút sự chú ý rất nhiều. Theo ông, các nghiên cứu gần đây trên hơn 30.000 người chỉ ra rằng sự xuất hiện của rối loạn nhịp tim không tăng cao do caffeine, miễn là bạn uống cà phê ở mức vừa phải. Thậm chí, theo tính toán, tỷ lệ mắc bệnh giảm trung bình 3% mỗi lần uống thêm 1 cốc cà phê.

“Một cuộc điều tra gần đây trên 30.000 người đã chỉ ra rằng sự xuất hiện của rối loạn nhịp tim không tăng cao do caffeine, miễn là bạn uống cà phê ở mức vừa phải. Thậm chí, theo tính toán lý thuyết, tỷ lệ mắc bệnh giảm trung bình 3% mỗi lần thêm 1 cốc cà phê.” – ông Iroku nhấn mạnh.

Bác sĩ Balzora còn thêm vào quan điểm để ủng hộ kết luận trên: “Đôi khi, chúng ta có thể trải qua những tăng đột biến về nhịp tim hoặc huyết áp sau khi tiêu thụ caffeine. Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu tạm thời, xuất hiện ngắn hạn và không ảnh hưởng lâu dài. Ngoài ra, nếu duy trì thói quen uống cà phê hoặc nạp caffeine, tác động tăng nhịp tim đó sẽ giảm dần theo thời gian (như bị “chai”). Vì thế, tôi không cho rằng caffeine có thể gây hại cho sức khỏe tim mạch.”

Cuối cùng, nếu vẫn còn lo ngại hoặc có vấn đề sức khỏe đặc biệt, bác sĩ Iroku khuyên bạn nên tham khảo ý kiến và kiểm tra trực tiếp từ chuyên gia để có câu trả lời phù hợp nhất tùy vào tình hình cụ thể.

13. Trà có lợi ích hơn cà phê?

Là một lời khẳng định mà bác sĩ Iroku cho là quá tổng quát, vì danh từ “trà” và “cà phê” quá rộng và đa dạng. Mọi loại đồ uống, dù có lợi ích đến đâu, chỉ cần pha chế với lượng đường lớn sẽ ngay lập tức trở nên có hại cho sức khỏe.

Ngược lại, khi so sánh 2 loại đồ uống nguyên chất, cà phê vẫn có những điểm mạnh với lượng chất chống oxy hóa (antioxidant) cao, thậm chí có thể thay thế cho lợi ích tương đương từ việc ăn hoa quả tươi.

Trà và cà phê đều mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. (Ảnh: Alex Meier)

Do đó, cà phê có thể giúp củng cố sức khỏe và ngăn chặn nhiều loại bệnh nguy hiểm. Bạn có thể tham khảo danh sách 20+ tác dụng của cà phê cho sức khỏe do TopListCafe tổng hợp từ nhiều nghiên cứu khoa học.

Tất nhiên, trà cũng là một đồ uống có nhiều chất có lợi. Tuy nhiên, việc rút ra kết luận rằng “trà tốt hơn cà phê” là điều mà cả bác sĩ Iroku và Balzora đều không đồng ý.

13. Hương vị của cà phê không chỉ phụ thuộc vào cách pha chế?

Trên thế giới, có hàng trăm cách pha chế cà phê với nhiều công thức đa dạng, đảm bảo mang lại những trải nghiệm độc đáo. Tuy nhiên, điểm chung quan trọng nhất vẫn là lượng caffeine trong mỗi tách cà phê.

Các yếu tố như độ mịn của hạt cà phê, thời gian pha, nhiệt độ và tỷ lệ cà phê/nước đều ảnh hưởng đến hương vị và lượng caffeine.

Dù caffeine đã được minh oan qua 12 điều bác sỹ trình bày, tuy nhiên, nó vẫn để lại một chút ấn tượng kích thích. Việc hiểu rõ về cách pha chế không chỉ giúp bạn tìm ra hương vị ưa thích mà còn giảm rủi ro say cà phê (do cơ thể không quen lượng caffeine lớn).

Tham khảo thông tin từ Science Insider, bài viết này giúp làm sáng tỏ nhiều tranh cãi xoay quanh cà phê và ảnh hưởng đối với sức khỏe.

Người đăng: Nhóc Đinh

Tìm hiểu thêm với từ khoá: Giải đáp 13 vấn đề tranh cãi về cà phê và sức khỏe.