Khám phá bảng cầu cơ phương Tây từ góc độ khoa học

Thật ra, không có một lực lượng siêu nhiên nào can thiệp vào miếng tam giác trên bàn, mà chính chúng ta đã không ý thức ảnh hưởng và đẩy nó di chuyển.

Bảng cầu cơ Ouija từ lâu đã trở thành một phương tiện phổ biến để tiếp xúc với thế giới linh hồn. Ở phương Tây, nó thường là một miếng gỗ lớn với các ký tự chữ cái cùng hai từ “Yes” và “No”.

Kèm theo đó là miếng gỗ nhỏ hình trái tim với lỗ để đặt ngón tay. Ở Việt Nam, người chơi thường sử dụng bảng cầu cơ làm từ “cây nhà lá vườn”, là một tờ giấy viết chữ và một chiếc chén nhỏ hoặc đồng xu thay vì miếng gỗ trái tim.

Trong suốt hơn 130 năm, bảng cầu cơ Ouija đã gây kinh ngạc cho nhiều người vì chứa đựng những bí mật mà chúng ta dường như không thể hiểu. Nhưng gần đây, các nhà tâm lý học đã tìm ra nhiều lời giải khoa học cho bí ẩn đó.

Một cơn sốt kỳ bí

Chris French, giáo sư ngành tâm lý học tại Đại học Goldsmiths, London, đã dành nhiều thập kỷ nghiên cứu về trải nghiệm siêu nhiên liên quan đến bảng cầu cơ Ouija. Lần đầu tiên ông tiếp xúc với bảng Ouija là khi còn là sinh viên đại học.

“Chơi cầu cơ từng là hoạt động giải trí thường xuyên vào mỗi tối thứ Sáu của tôi” , ông nhớ lại. Chris cùng bạn bè đã tự tạo ra một bảng cầu cơ bằng cách viết lên một mảnh giấy và sử dụng ly rượu làm vật dẫn. “Có lẽ không ai tin rằng mình đang giao tiếp với các linh hồn, nhưng mọi người đều cảm thấy vui vẻ” . Chris nhớ lại cảm giác thấy ly rượu như đang di chuyển mà không có sự can thiệp, cảm giác đó rất thực và sống động.

Sau nhiều năm nghiên cứu, ông đã khám phá ra rằng những gì mình đã trải qua đơn giản chỉ là hiệu ứng Ideomotor (chuyển động vô thức).

Về cơ bản, hiệu ứng Ideomotor là những chuyển động vô thức, không chủ đích và không tự nguyện. Hiệu ứng này xảy ra do những kỳ vọng hoặc định kiến trước đó của một người. Hãy tưởng tượng, nếu bạn nghĩ đến việc hôn người yêu, bạn có thể hơi nghiêng người về phía họ mà không hề nhận ra. Đây cũng là lý do bàn cầu cơ di chuyển, vì người chơi mong đợi vật dẫn sẽ di chuyển, do đó họ vô thức làm tay di chuyển.

Lặp lại điều đã biết

Bí ẩn về sự chuyển động của miếng gỗ nhỏ đã được giải đáp, nhưng còn những thông điệp cụ thể mà nó mang lại thì sao? Thì ra, tiềm thức cũng đóng một phần quan trọng trong đó.

Chris French đã khám phá ra rằng khi bạn đã có dấu hiệu về ký tự đầu tiên, não của bạn sẽ tự kết nối với các ký tự tiếp theo để dự đoán và cho ra kết quả có thể, mặc dù bạn không cố ý làm như vậy. Cụ thể, nếu được hỏi về một cái tên và bạn biết hai chữ cái đầu là “P” và “E”, bạn sẽ tự động nghĩ đến tên “PENNY” hoặc “PETER”.

Giáo sư Marc Andersen từ Đại học Aarhus, Đan Mạch đã công bố một nghiên cứu liên quan đến tính phỏng đoán vô thức. Ông chia người tham gia thí nghiệm thành hai nhóm. Trong nhóm một, Andersen yêu cầu họ đeo kính có gắn camera để theo dõi chuyển động mắt.

Khi được yêu cầu đánh vần từ “Baltimore” bằng cách di chuyển miếng gỗ, mắt của họ đã tự sắp xếp từ này theo một quỹ đạo gọn gàng để đẩy miếng gỗ đến vị trí tương ứng. Người trong nhóm một được cho trước một từ và chỉ cần tìm vị trí của từ đó trên bảng cầu cơ.

Với nhóm hai, người tham gia không được cho trước từ nào và phải sử dụng bảng cầu cơ như bình thường. Andersen nhận thấy rằng, khi chơi một mình, người trong nhóm hai không giỏi dự đoán chữ cái tiếp theo, nhưng chỉ cần chơi cùng một người khác, cả hai sẽ dự đoán được chữ nhanh hơn và có cùng một chuyển động mắt tương đương nhóm. Như vậy, khi chơi nhóm, khả năng dự đoán sẽ tăng lên.

Tuy nhiên, tất cả đều nói rằng họ cảm thấy mất đi sự tự chủ, nghĩa là không có cảm giác rằng họ đang tự di chuyển miếng gỗ trên bàn cầu cơ. Andersen nhận định rằng, chỉ khi bạn có thể dự đoán kết quả của hành động thì bạn mới cảm nhận được sự kiểm soát. Những người chơi một mình không có khả năng dự đoán do thiếu tác động từ người chơi khác, vì vậy họ cảm thấy một thế lực bí ẩn đang kiểm soát họ.

Tâm trí “thây ma”

Một số người chơi khẳng định rằng bảng cầu cơ đã tiết lộ những thông tin bí mật, những sự kiện mà chính họ cũng không nhớ mình từng trải qua. Nghiên cứu vào năm 2012 chỉ ra rằng trí nhớ tiềm thức đã ảnh hưởng đến các câu trả lời. Đơn giản, não của bạn đã vô thức gợi lại ký ức, hình ảnh trong quá khứ khi đặt câu hỏi.

Để kiểm chứng, nhóm nghiên cứu mời người tham gia trả lời các câu hỏi “Có” hoặc “Không” trên bảng cầu cơ nhưng phải bịt mắt. Người chơi cùng nhóm sẽ lén bỏ tay ra khỏi miếng gỗ và để họ tự mình trả lời câu hỏi một cách vô thức. Sau đó, họ tháo bịt mắt và trả lời các câu hỏi về bản thân một cách có ý thức. Kết quả, khi bị bịt mắt họ có xu hướng trả lời đúng hơn so với khi tỉnh táo.

Ronald Rensink, Phó Giáo sư tâm lý học và khoa học máy tính tại Đại học British Columbia, cũng là người tham gia thí nghiệm năm 2012, nhận định não người có hai hệ thống điều khiển chính, một hệ thống có ý thức và một hệ thống không có ý thức, đôi khi được gọi là tâm trí “thây ma”. Khi sử dụng bảng Ouija, bạn cảm thấy mất kiểm soát, tâm trí tỉnh táo lùi lại, nhường chỗ cho năng lượng tiềm thức. Do đó, bạn có thể tìm thấy lại những sự kiện mà tưởng như đã chôn vùi trong quên lãng.

Bảng cầu cơ hé lộ sự thật gì về tâm trí con người?

Qua bảng cầu cơ, chúng ta phần nào hiểu về cách bộ não vô thức hoạt động. Trong thực tế, trong cuộc sống, có rất nhiều thời điểm mà chế độ “thây ma” của chúng ta tự động bật và chiếm ưu thế. Trước khi nghiên cứu về bảng Ouija, Ronald cũng nghiên cứu và phân tích bộ não của người lái xe. Khi lái xe đường dài, có nhiều thời điểm chúng ta rơi vào chế độ “tự động lái” (autopilot), nghĩa là chúng ta vẫn lái xe và tránh được chướng ngại vật, nhưng tâm trí chúng ta lại lang thang ở nơi khác.

Loạt nghiên cứu về chế độ tự lái đã được thực hiện từ những năm 1990, củng cố nhận định rằng não vẫn hoạt động hiệu quả kể cả khi chúng ta không thực sự làm việc. Chế độ tự lái được điều khiển bởi một mạng lưới có tên là “chế độ mặc định”.

Sự phổ biến của bảng cầu cơ cũng phần nào giải thích về những nỗi sợ của con người và cách chúng ta đặt quá nhiều kỳ vọng, niềm tin vào một điều gì đó, dẫn đến việc bị trục lợi. Ví dụ nhiều kẻ đã lợi dụng hiệu ứng ideomotor để đánh vào tâm lý của người nhà bệnh nhân mắc bệnh tự kỷ hoặc bại não, họ giới thiệu các phương pháp trị liệu giúp bệnh nhân cải thiện khả năng giao tiếp thông qua cử động ngón tay.

Cụ thể, kẻ lừa đảo sẽ cầm tay của người khuyết tật và đặt lên một bàn phím. Khi được đặt câu hỏi, người khuyết tật sẽ gõ câu trả lời trên bàn phím, thông qua sự trợ giúp của “người chữa bệnh”. Thực tế, chính “người chữa bệnh” mạo danh này mới là người đang viết câu trả lời.