Buzz
Khi cuộc sống yêu cầu thay đổi, đôi khi bạn có thể cảm thấy lo sợ. Thay đổi có thể gây không thoải mái và khó hiểu. Ngay cả khi có mục tiêu rõ ràng, con đường phía trước có thể mờ mịt. Cuộc hành trình thường gặp khó khăn, chậm chạp và đôi khi cần sự hỗ trợ từ chuyên gia. Các bác sĩ lâm sàng hiểu điều này và được đào tạo để hỗ trợ khách hàng của họ đạt được mục tiêu bằng cách điều hướng cẩn thận các giai đoạn thay đổi. Vậy các giai đoạn của mô hình thay đổi đó là gì? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết này nhé.
Các giai đoạn của mô hình thay đổi là gì?
Các giai đoạn của mô hình thay đổi, hay còn gọi là Mô hình Xuyên Lý Thuyết, là một mô hình sáu giai đoạn có thể giúp bạn thay đổi hành vi của mình để trở nên tốt hơn.
Nếu bạn đã từng đặt mục tiêu cho năm mới, bạn sẽ biết rằng chúng có thể khó khăn như thế nào để duy trì. Thực tế, theo một cuộc khảo sát, chỉ có 9% những người đặt mục tiêu thành công giữ chúng.
Các nhà khoa học hành vi đã phát hiện ra rằng những người sử dụng Mô hình các giai đoạn thay đổi để thực hiện thay đổi hành vi thành công hơn những người không sử dụng.
Mô hình thay đổi (Mô hình xuyên lý thuyết) ban đầu được James Prochaska và Carlo DiClemente công bố vào đầu những năm 1980. Nó dựa trên nghiên cứu của họ về lý do tại sao một số người có thể tự bỏ thuốc lá.
Các giai đoạn này ảnh hưởng thế nào đến việc thay đổi thói quen?
Để giúp bạn hiểu rõ các giai đoạn thay đổi và cách chúng tiến triển, chúng ta sẽ thảo luận về sáu giai đoạn thay đổi và một ví dụ thực tế.
Giai đoạn 1: Dự định
Trong giai đoạn tiền dự định, một cá nhân không có kế hoạch thực hiện bất kỳ thay đổi tích cực nào trong sáu tháng tới. Điều này có thể là do họ phủ nhận vấn đề, cảm thấy áp lực quá lớn hoặc chán nản sau nhiều lần thất bại...
Ví dụ, bạn có thể muốn bắt đầu ôn luyện, học ngoại ngữ nhưng không tìm thấy động lực. Bạn có thể suy nghĩ về những lần thất bại trước đó và cảm thấy mất hứng thú. Chỉ khi nhận ra lợi ích của việc thay đổi, bạn mới có thể tiến tới giai đoạn tiếp theo.
Giai đoạn 2: Thấu Hiểu
Trong giai đoạn thấu hiểu về sự thay đổi, cá nhân bắt đầu xem xét các ưu và nhược điểm của việc thay đổi. Họ bắt đầu nhận ra rằng thay đổi thói quen có thể mang lại lợi ích, nhưng họ cần thời gian để suy ngẫm về mặt tiêu cực của điều đó. Giai đoạn này có thể kéo dài trong một thời gian dài - có thể là một năm hoặc lâu hơn.
Bạn có thể coi đây là giai đoạn lưỡng lự. Ví dụ, bạn bắt đầu nghiêm túc xem xét các lợi ích của việc học ngoại ngữ nhưng cảm thấy 'phản đối' khi nghĩ về thời gian và nỗ lực cần thiết. Chỉ khi bắt đầu lập kế hoạch cụ thể cho sự thay đổi, bạn mới có thể tiến tới giai đoạn tiếp theo.
Chìa khóa để chuyển từ giai đoạn này sang giai đoạn tiếp theo là biến một ý tưởng trừu tượng thành một niềm tin (ví dụ: từ 'Học ngoại ngữ là một việc tốt, hợp lý để làm' thành 'Tôi coi trọng việc học ngoại ngữ và tôi sẽ thực hiện điều đó').
Giai đoạn 3: Sẵn Sàng
Mọi người trong giai đoạn này bắt đầu lập kế hoạch để di chuyển khỏi trạng thái hiện tại. Giai đoạn này diễn ra khá ngắn, chỉ kéo dài vài tuần.
Ví dụ, bạn có thể đăng ký một khóa học ngoại ngữ sau giờ làm hoặc mua một vài sách hay khó để tự học trực tuyến để chuẩn bị cho quá trình học của mình.
Giai đoạn 4: Hành động
Tại giai đoạn này trong Mô hình Các giai đoạn Thay đổi, cá nhân phải thực hiện kế hoạch từng bước của mình. Giai đoạn này thường kéo dài trong vài tháng và bao gồm nhiều bước nhỏ. Ví dụ, một người có thể bắt đầu học ngoại ngữ và cải thiện kỹ năng của mình.
Giai đoạn 4 là khi mong muốn thay đổi của người đó trở nên rõ ràng đối với gia đình và bạn bè. Tuy nhiên, thực tế, quá trình thay đổi đã bắt đầu từ lâu. Nếu bạn thấy một ai đó đột ngột thay đổi thói quen của họ, có thể mọi thứ không đột ngột như vậy!
Giai đoạn 5: Bảo trì
Sau một thời gian trong giai đoạn hành động, cá nhân sẽ bắt đầu suy nghĩ về cách duy trì những thay đổi trong thời gian dài và điều chỉnh lối sống phù hợp. Ví dụ, nếu bạn đã thực hiện thói quen học ngoại ngữ và cải thiện kỹ năng một cách đáng kể, bạn sẽ nhận ra các yếu tố cũ (như mạng xã hội làm trì hoãn việc học) và quyết định bảo vệ thói quen mới một cách an toàn hơn.
Trừ khi ai đó chủ động tham gia vào Giai đoạn 5, nếu không các thói quen mới của họ có thể bị lãng quên. Một người đã thực hành thói quen mới của mình trong nhiều tháng - có thể là một năm hoặc lâu hơn - có thể bước vào giai đoạn cuối.
Bảo trì có thể là một thách thức vì nó yêu cầu phải phát triển một loạt các thói quen mới để củng cố thay đổi tại chỗ. Ví dụ, bạn đang duy trì thói quen học ngoại ngữ của mình có thể cần bắt đầu cải thiện kỹ năng lập ngân sách để có thể tiếp tục tham gia các khóa học hoặc mua các tài liệu cần thiết để duy trì quá trình học của mình.
Giai đoạn 6: Chấm dứt
Không nhiều người đạt đến giai đoạn này, đặc biệt bởi sự cam kết hoàn toàn với thói quen mới và chắc chắn rằng họ sẽ không bao giờ quay lại con đường cũ. Ví dụ, khi việc học ngoại ngữ trở thành thói quen, bạn có thể khó tưởng tượng việc từ bỏ nó và cảm thấy khó chịu khi nghĩ đến việc không có gì để học nữa.
Tuy nhiên, với hầu hết mọi người, việc duy trì thời gian không hạn chế là điều bình thường. Điều này là do việc tạo ra thói quen mới mất thời gian và nỗ lực cho đến khi nó trở nên tự động và tự nhiên đến mức nó tồn tại mãi mãi mà không cần nhiều cố gắng. Nhiều người cho biết sau khi hoàn thành giai đoạn bảo trì, họ không di chuyển đến giai đoạn kết thúc mà đi qua một giai đoạn trung gian vô hình gọi là 'giai đoạn tái phát'.
Ví dụ, một người từng nghiện thuốc lá thường gặp khó khăn khi chống lại cám dỗ chỉ hút “một điếu”, thậm chí một năm hoặc lâu hơn sau khi cai thuốc. Có thể mất nhiều năm cho họ để đạt được giai đoạn kết thúc, khi đó họ không còn khả năng hút thuốc cao hơn một người không hút thuốc suốt đời.
Điều này có thể dễ hiểu, nhưng vẫn cần phải trải qua 6 giai đoạn trong quá trình thiết lập thói quen mới.
Sẵn sàng hành động?
Thật không dễ dàng để thực hiện một thay đổi lớn và làm cho nó trở thành một phần của cuộc sống. Bạn có thể thành công hơn trong việc duy trì quyết định của mình bằng cách sử dụng các bước sau. Nhiều chương trình lâm sàng để thay đổi hành vi sử dụng các bước này, từ bỏ hút thuốc đến phục hồi chứng nghiện.
Vì vậy, đừng chần chừ gì nữa mà không hành động theo từng bước để xây dựng một thói quen tốt và phát triển bản thân. Đừng sợ thất bại, đừng sợ hãi về quá khứ, đó chỉ là bạn chưa biết cách thay đổi. Với 6 giai đoạn này, bạn chắc chắn sẽ thành công. Chúc bạn may mắn.
