Khám phá Columbus theo lối đi của Laurence Bergreen

Hầu hết mọi người tin rằng Columbus chỉ thực hiện một cuộc hành trình để khám phá châu Mỹ. Tuy nhiên, Bergreen có quan điểm khác. Ông cho rằng, trong khoảng thời gian từ năm 1492 đến năm 1504, Columbus đã đi qua bốn chuyến hải hành đến lục địa mới, lần đầu là khám phá, lần thứ hai là khám phá và xâm chiếm, lần thứ ba là thời kỳ suy tàn của nhà thám hiểm, và lần thứ tư, đánh dấu 'Ngày Columbus' để công bố cho thế giới.

Columbus – Nhà truyền giáo tận tụy được Chúa giao cho sứ mệnh

Dưới sự bảo trợ của vị Quân chủ Công giáo – Isabella xứ Castile và Ferdinand xứ Aragon – Columbus cùng những thủy thủ trên ba con tàu Niña, Pinta và Santa María khởi hành từ Tây Ban Nha, hướng về phía Tây, với hy vọng có thể đến Ấn Độ, tìm ra lục địa Trung Hoa và bán đảo nằm ở phía Đông Trung Hoa có tên gọi Cipango – nghĩa là Nhật Bản.

Với mong muốn truyền bá giáo lý Công giáo, Columbus tự cho rằng mình là “người mang cây thánh giá”, có nhiệm vụ đem ánh sáng đến với những con người vô thần ở ngoài kia. Chính vì tâm lý đó, khi đặt chân đến Cuba (mà ông tưởng là Ấn Độ), nhìn những con người nói thứ ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt, không mặc quần áo, lại rất nhiệt tình, tốt bụng với các vị khách lạ, Columbus đã nung nấu ý định “cải đạo” cho họ, để những con người đó trở nên văn minh hơn.

Tuy nhiên, ý tưởng về nô lệ cũng manh nha trong đầu ông, khi nhìn thấy những người trần truồng và thiếu thốn mọi thứ. Ông phân tích cực kỳ nhanh nhạy: “Họ hẳn sẽ là những nô lệ tốt, và có kỹ năng tốt, vì tôi thấy họ nhắc lại rất nhanh bất cứ điều gì được nói với họ.” Cũng trong chính khoảnh khắc này, ông đánh giá: “Dễ dàng để biến họ thành người Kito giáo, vì với tôi, dường như họ chẳng thuộc về tôn giáo nào.”

Như vậy, ý tưởng đầu tiên của Columbus khi đến một vùng đất mới là về việc cải đạo cho những cư dân hoàn toàn mới mẻ. Tự mang trên mình trách nhiệm của một nhà truyền giáo nhiệt thành được Chúa giao sứ mệnh, Columbus chỉ chấp nhận những trao đổi công bằng: các thủy thủ nhận vàng từ cư dân bản địa, và cư dân bản địa nhận lại từ họ hạt thủy tinh… Những nhận xét sớm nhất về người Cuba (mà Columbus vẫn tưởng nhầm là người Ấn) được ông ghi lại vài dòng trong nhật ký:

Đọc đến đây, có lẽ chúng ta cần đặt câu hỏi: Columbus được thúc đẩy bởi điều gì trong việc cải đạo những dân bản xứ? Liệu ông có phải là một nhà truyền giáo đơn thuần không?

Columbus – Nhà thám hiểm ước mơ và tham vọng

Tất nhiên, Columbus không chỉ là một nhà truyền giáo, và “nhà truyền giáo” không chắc chắn là cách tốt nhất để mô tả ông. Kết hợp với mong muốn cải đạo dân bản địa, L. Bergreen cũng đề cập đến Columbus như một nhà thám hiểm – tham vọng và ước mơ.

Ban đầu, ông đi về phía Tây với danh hiệu Đô đốc Đại dương và một tư cách rất quyền lực: Phó vương Ấn Độ. Điều này có nghĩa là, nếu ông tìm thấy Ấn Độ, Columbus sẽ trở thành Phó vương – người quản lý một vùng đất lớn chỉ sau Isabella và Ferdinand. Do đó, hành trình của Columbus không chỉ là việc tìm kiếm Ấn Độ, mà còn là ham muốn sở hữu và tham vọng quyền lực.

Nhà thám hiểm Columbus cũng bị ảnh hưởng sâu sắc bởi Marco Polo – nhà du hành sống cách ông khoảng hai thế kỷ. Columbus dường như bị cuốn hút bởi đất đai của vàng mà Marco Polo kể lại trong các chuyến đi của mình. Đó không phải là lục địa Trung Hoa, không phải Ấn Độ, mà là Nhật Bản. “Nhật Bản” trong những câu chuyện của Marco Polo, là đất nước của vàng, của sự giàu có và xa hoa, là một đất nước bí ẩn đối với các nhà du hành. Vì vậy, Columbus cũng mong muốn tìm kiếm một Cipango giàu có, để thỏa mãn mộng ước mà Marco Polo đã tạo ra trong tâm trí ông.

Tuy nhiên, Columbus không chỉ là một nhà thám hiểm biển lão làng. Cuộc hành trình của ông không chỉ dựa vào la bàn, thiết bị đo đạc, kiến thức thiên văn và địa lý, mà còn dựa trên cảm nhận sâu sắc về biển cả, gió và thời tiết. Columbus sở hữu khả năng dự đoán đường đi, ước tính thời gian và khoảng cách bằng những phương tiện đơn giản như dây buộc và cọc gắn bờ. Ông là một bậc thầy của trực giác trong nghề hàng hải, chọn lựa những phương pháp cổ điển nhất. Do đó, cuộc hành trình của Columbus dựa nhiều vào kinh nghiệm hơn là lý thuyết. Dù có những phê phán và gian nan, nhưng Columbus vẫn xứng đáng được coi là một trong những nhà thám hiểm vĩ đại nhất, mở ra một kỷ nguyên giao thương mới cho thế giới.

Trong Columbus – Bốn chuyến hải hành, L. Bergreen đã cung cấp một cái nhìn tổng quan và chi tiết về đời sống của Columbus. Tác giả phân tích nguồn gốc, môi trường sống và cuộc phiêu lưu trước đó của Columbus từ khi còn nhỏ. Bergreen phân tích toàn diện những yếu tố tạo nên con người Columbus, từ ý nghĩa của tên gọi đến bối cảnh xã hội rối loạn ở Genoa, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha trong thời kỳ 1291-1492. Cuối cùng, tác giả kết luận rằng Columbus là một sản phẩm của Genoa - một thành phố chứng kiến sự trưởng thành của ông.

Là một sử gia, nhà viết lịch sử và tiểu sử, L. Bergreen đã tái hiện lại cuộc đời của Columbus trong hơn 500 trang sách, dựa trên hàng trăm nguồn tài liệu và tạp chí. Columbus – Bốn chuyến hải hành là một tác phẩm đồ sộ, phản ánh sâu sắc kiến thức và góc nhìn đa dạng. Columbus không được thể hiện như một thiên tài vĩ đại, nhưng cũng không phải là một người bình thường cực kỳ cực đoan. Trong cái nhìn của Bergreen, Columbus là một nhân vật lịch sử đã thực hiện bốn chuyến hải hành đến Tân thế giới, kết hợp giữa tầm tưởng và mục tiêu thực tế trong việc khám phá vùng đất mới.

Dù không biết rằng ông đã thất bại trong việc tìm kiếm Ấn Độ cho đến khi hắn nhắm mắt xuôi tay, chuyến hành trình của Columbus vẫn là nguồn cảm hứng không ngừng cho những ai mơ mộng.

Dương Nguyễn

Liên quan: Bốn chuyến hải hành: Một hành trình kỳ thú của Columbus